Enver Hoxha nuk kurseu as miqtë e rinisë: Letra e vitit 1959 për Ilo Argjendarin dhe mëshira që diktatori nuk e njohu kurrë

Në maj të vitit 1959, nga Bruklini i Amerikës, At Vasil Dhimitri i Kishës Ortodokse Shqiptare i shkruan Enver Hoxhës për lirimin e burgut të vëllait të tij, Ilo Dhimitër Argjendarit, një nga argjendarët më të njohur të Korçës.

Ilo Argjendari vinte nga një familje e njohur patriotike korçare, me kontribut në jetën qytetare të Korçës. Por kishte edhe një tjetër fakt që e bën këtë letër edhe më shumë: Enver Hoxha njihte mirë. E njihte që nga vjetra e Liceut të Korçës, kur qyteti ende frymën e vet të, me familje të kulturuara, zanatçinj të zotë, klerikë, mësues, tregtarë dhe patriotë që kishin autoritet me punë dhe emër.

Por pushteti komunist nuk kurseu as njerëzit e njohur, si familjet me kontribuojnë, as lidhjet e hershme. Aq më pak njohu mëshirë.

Letra e At Vasil Dhimitrit, e datës 16 maj 1959, është një lutje e përmbajtur, e dhimbshme dhe njerëzore. Ai i kujton Hoxhës se kishte marrë një letër nga Korça, ku kishte mësuar se vëllai i tij, Ilo Argjendari, ndodhej në burg. E quan “një nga patriotët dhe të mirët” dhe kërkon lirimin.

Në ato rreshta nuk ka gjuhë politike. Ka vetëm dëshpërimin e një vëllai që i drejtohet njeriut më të shpresuar për të vendit, duke kujtuar personale, njohja e dikurshme dhe reputacioni i një qytetari korçar mund të hapin një derë.

“Do t'ju garantoj unë juve se vëllaj tim nuk do të bjerë më ngatërresa”, shkruan At Vasili.

Kjo fjali tregon shumë për kohë. përgjegjësi nuk kërkonin më shumë, sepse ajo ishte bërë e partisë. Kërkonin mëshirë. Dhe mëshira ishte ndoshta një pjesë e karakterit që askush nuk ia njohu kurrë diktatorit shqiptar.

Enver Hoxha ndërtoi një regjim ku frika ishte më e fortë se kujtesa, ideologjia më e rëndësishme se miqësia dhe pushteti më i bukur se çdo njeri tjetër. Edhe ata që kishin njohur herët, edhe ata që vinin nga qyteti i tij i formimit, edhe ata që dikur mund të mbanin të mbyllur të rrugës, nuk kishin ambiente, të tjera Korçë, mund të vazhdojnë në burg pa asnjë ndalim moral.

Historia Ilo Argjendarit është një nga ato histori që tregojnë natyrën e vërtetë të komunistëve. Ai nuk mjaftua me ndëshkimin e tyre. Goditi edhe njerëzit që nuk janë rrezikin, por kishin emër, dinjitet, kujtesa dhe të tjera të brendshme.

Në fondin e letrës, tek Vasil Dhimitri e mbyll me fjalët “Juaj me besë”.

Një formulë e vjetër shqiptare, e shkruar me dorë nga një prift në Amerikë, për një njeri që në Shqipëri kishte një shtet që besonte, miqësia dhe mëshira nuk kishin një vend.