Telegrami tronditës i vitit 1956: Nëna e nipit të Asim Vokshit i lutet Enver Hoxhës të shpëtojë djalin e saj

Mes dokumenteve të viteve të para të diktaturës komuniste gjendet një telegram i shkurtër, por që mbart një dramë të tërë njerëzore. Në vitin 1956, Agentina Vokshi i drejtohet Enver Hoxhës me një lutje të dëshpëruar për djalin e saj, duke shkruar se ai po mbahej në kushte të mjerueshme, pa ushqim dhe pa strehë, në një gjendje që sipas saj po e çonte drejt vdekjes.

Nuk është një tekst politik dhe as një debat me pushtetin. Është zëri i një nëne që ndjen se po humbet djalin dhe që, përballë pafuqisë së saj, vendos t’i shkruajë njeriut më të pushtetshëm të vendit. Në rreshtat e telegramit ndihet ankthi i një gruaje që nuk kërkon privilegje e as favore, por vetëm që djali i saj të mos lihet të vdesë. Ajo pyet me dëshpërim se kush do të mbajë përgjegjësi nëse ai humb jetën në ato kushte.

Por ajo që e bën këtë dokument edhe më tronditës është fakti se bëhet fjalë për familjen e Asim Vokshit. Për regjimin komunist, Asim Vokshi ishte një hero. Emri i tij ishte kthyer në simbol të sakrificës antifashiste, nderohej në libra, në shkolla dhe në ceremonitë zyrtare. Ai ishte një nga figurat që propaganda e kohës i kishte vendosur në piedestal.

Megjithatë, gati dy dekada pas vdekjes së tij, një grua me mbiemrin Vokshi detyrohej t’i lutej Enver Hoxhës për jetën e djalit të saj. Kontrasti është i fortë dhe i dhimbshëm. Nga njëra anë, regjimi lavdëronte figurën e heroit; nga ana tjetër, një pjesëtar i familjes së tij përshkruhej nga e ëma si i braktisur, i uritur dhe në prag të vdekjes.

Pikërisht për këtë arsye, telegrami i Agentina Vokshit ka një peshë që shkon përtej historisë së një familjeje. Ai është dëshmi e një kohe kur as lidhjet me figurat më të nderuara të regjimit nuk garantonin mbrojtje. Kur makina e shtetit vihej në lëvizje, ajo nuk ndalej para biografive, meritave apo sakrificave të së kaluarës.

Sot, pas afro shtatëdhjetë vitesh, ky telegram mbetet një nga ato dokumente që tregojnë më shumë se shumë libra historie. Në të nuk gjenden parulla dhe as fjalë të mëdha. Gjendet vetëm dhimbja e një nëne që përpiqej të shpëtonte të birin dhe që, në dëshpërimin e saj, e kishte kthyer lutjen për jetë në një thirrje drejtuar vetë diktatorit. Një dokument i vogël, por një dëshmi e madhe e tragjedive njerëzore që fshiheshin pas fasadës së regjimit komunist.