Finlanda ka përuruar një gardh rreth 200 kilometra të gjatë, të ndërtuar në segmente përgjatë kufirit me Rusin&eu...
BOTA
1.2 miliardë dollarë “avulluan” në një vit, shpërthen skandali në Ukrainë me blerjet e armëve
PiranjatPërditësimi i fundit 7 Shtator 2026, 18:53
Rreth 1,2 miliardë dollarë humbën vetëm gjatë vitit 2024 për shkak të mashtrimit, shpërdorimit dhe keqmenaxhimit në blerjen e armëve dhe municioneve për ushtrinë ukrainase, sipas një hetimi të bazuar në kontrolle të brendshme qeveritare, raporte shtetërore dhe dokumente gjyqësore.
Hetimi nxjerr në pah probleme serioze në sistemin e prokurimeve të mbrojtjes në një periudhë kur Ukraina vazhdon luftën me Rusinë dhe furnizimi i shpejtë i forcave të saj me armë dhe municione mbetet jetik.
Sipas të dhënave të publikuara, shtatë nga dhjetë furnizuesit më të mëdhenj ushtarakë të Ukrainës morën kontrata të reja, pavarësisht se përballeshin me hetime penale për mashtrim, akuza për mosrealizimin e kontratave të mëparshme ose raste kur drejtues të tyre ishin arrestuar për korrupsion.
Një nga rastet më të rëndësishme lidhet me uzinën kimike Pavlohrad, e cila furnizoi ushtrinë ukrainase me mijëra predha mortajash me defekte.
Gjatë luftimeve në lindje të Ukrainës në vitin 2024, ushtarët zbuluan se disa prej predhave nuk funksiononin siç duhej. Disa dilnin nga tubat e mortajave pa funksionuar siç duhet, ndërsa të tjera binin në objektiv pa shpërthyer.
Drejtori i uzinës, Leonid Shiman, u arrestua më vonë dhe u akuzua për korrupsion. Megjithatë, edhe pasi autoritetet kishin konstatuar problemet me municionet, Agjencia ukrainase e Prokurimeve të Mbrojtjes vazhdoi t'i jepte uzinës kontrata të reja.
Shiman raportohet se ishte tashmë nën hetim nga autoritetet kundër korrupsionit për çështje që përfshinin përvetësim dhe mashtrim kur kompania siguroi kontratën e parë të madhe për predhat e mortajave.
Kontrata kishte një vlerë prej rreth 280 milionë dollarësh. Kontrollet zbuluan gjithashtu se uzina kishte deklaruar fillimisht se nuk zotëronte kapacitet të mjaftueshëm prodhues për ta përmbushur porosinë, por më pas kishte ndryshuar të dhënat për kapacitetet e saj pa dhënë shpjegime të mjaftueshme.
Pavarësisht këtyre problemeve, uzina mori kontrata të tjera. Mes tyre ishte edhe një porosi për të prodhuar pothuajse të gjitha predhat e artilerisë 122 milimetra që i nevojiteshin ushtrisë ukrainase për vitin 2025.
Kontrollet shtetërore zbuluan gjithashtu 18 kompani që morën kontrata të reja megjithëse nuk kishin përmbushur detyrimet e mëparshme. Gjashtë prej tyre nuk kishin përfunduar me sukses asnjë prej kontratave që kishin marrë.
Një tjetër problem lidhet me çmimet që shteti paguante për armët. Sipas kontrolleve për vitet 2024 dhe 2025, rreth 126 milionë dollarë u humbën pasi u anashkaluan oferta më të lira dhe u zgjodhën blerje me çmime më të larta.
Një rast konkret lidhet me blerjen e municioneve raketore të prodhuara në Turqi. Tri kompani ofruan pikërisht të njëjtin produkt, të prodhuar në të njëjtën fabrikë, por me çmime shumë të ndryshme.
Oferta më e lirë ishte rreth 4.200 dollarë për raketë, një tjetër kërkonte 4.600 dollarë, ndërsa oferta më e shtrenjtë arrinte në rreth 5.100 dollarë.
Prodhuesi turk Arca Defense kishte paraqitur ofertën më të ulët, duke treguar se Ukraina mund t'i blinte municionet drejtpërdrejt nga fabrika. Megjithatë, kontrata iu dha ofertuesit më të shtrenjtë, një kompani e lidhur me grupin çek Czechoslovak Group.
Në këtë mënyrë, qeveria ukrainase bleu përmes një ndërmjetësi në vend që të blinte drejtpërdrejt nga prodhuesi. Sipas përllogaritjeve të hetimit, kjo zgjedhje i kushtoi Ukrainës rreth 130 milionë dollarë më shumë.
Probleme u evidentuan edhe në përpjekjen e Ukrainës për të blerë raketa të modelit sovjetik nga një prodhues serb në vitin 2024. Për shkak të qëndrimit politik të Serbisë ndaj Rusisë, Kievi përdori një zinxhir ndërmjetësish për realizimin e furnizimit.
Qeveria ukrainase nënshkroi marrëveshje me kompaninë shtetërore të tregtisë së armëve Spetstechnoexport. Kontrollet treguan se kompania kishte histori kontratash të parealizuara, ndërsa ish-drejtues të saj ishin nën hetim për përvetësim të mundshëm fondesh dhe pastrim parash.
Spetstechnoexport nuk kishte gjithashtu licencën serbe të eksportit për raketat. Më pas ajo përfshiu si nënkontraktore kompaninë amerikane të armëve Regulus Global. Marrëveshjet mes dy kompanive arrinin në rreth 1,7 miliardë dollarë, por marrëveshja për raketat përfundimisht dështoi.
Në fillim të vitit 2025, Spetstechnoexport ishte kthyer në debitorin më të madh të Agjencisë ukrainase të Prokurimeve të Mbrojtjes, me më shumë kontrata të parealizuara se çdo furnizues tjetër. Pasuan procese gjyqësore, ndërsa qeveria ukrainase kërkoi gjoba dhe interesa.
Në një tjetër kontratë të dështuar, kompanitë e përfshira vazhdojnë të përballen në gjykatë për fatin e të paktën 100 milionë dollarëve të paguar paraprakisht për një marrëveshje që nuk u realizua.
Gjetjet tregojnë se problemet nuk lidhen vetëm me humbjen e parave. Në kushtet e luftës, kontratat e dështuara, municionet me defekte dhe vonesat në furnizim mund të ndikojnë drejtpërdrejt në aftësinë operacionale të forcave ukrainase në front.
Ukraina ka ndërmarrë reforma dhe ka forcuar mekanizmat e kontrollit të prokurimeve gjatë viteve të fundit. Megjithatë, kontrollet tregojnë se kompani me histori problematike, kontrata të parealizuara ose të përfshira në hetime për korrupsion vazhduan të kishin akses në porosi shtetërore me vlera të mëdha.
Të dhënat nxjerrin kështu në pah një problem të dyfishtë për Kievin: humbjen e shumave të mëdha të parave dhe dobësitë në një sistem prokurimesh nga i cili varet drejtpërdrejt furnizimi i ushtrisë gjatë luftës me Rusinë.
