Qytetarët do të mblidhen pasditen e kësaj të diele sërish përpara Kryeministrisë, ndërsa shënohet dita e 113-t&eu...
BOTA
A mund ta zhdukë inteligjenca artificiale njerëzimin?
PiranjatPërditësimi i fundit 20 Shtator 2026, 08:24
Debati nëse inteligjenca artificiale mund të përbëjë një kërcënim për vetë mbijetesën e njerëzimit është rindezur ditët e fundit, pas paralajmërimeve publike nga profesionistët e inteligjencës artificiale se zhvillimi i sistemeve gjithnjë e më të fuqishme mund të çojë në skenarë katastrofikë.
Arsyeja për këtë ishte vendimi i Jacob Coxon, një punonjës i kompanisë së inteligjencës artificiale Anthropic, për t'u larguar nga kompania, duke argumentuar se drejtimi i kërkimit ishte shumë i rrezikshëm. Pak më vonë, kolegu i tij Evan Humpinger vlerësoi se probabiliteti që një inteligjencë artificiale e përparuar të çojë në zhdukjen e specieve njerëzore brenda dekadës së ardhshme tejkalon 10%.
Sipas një analize nga mediat e huaja, këto pretendime kanë provokuar reagime të forta nga politikanët, qarqet e teknologjisë dhe figurat publike, duke nxjerrë në pah një pyetje themelore: nëse inteligjenca artificiale mund ta zhdukë vërtet njerëzimin, si do të ndodhte saktësisht kjo?
Ekspertët më pesimistë flasin për skenarë që përfshijnë armë biologjike, robotë autonomë ose marrjen e kontrollit mbi infrastrukturën kritike. Megjithatë, shkencëtarë të tjerë argumentojnë se këto parashikime bazohen në supozime rreth teknologjive që ende nuk ekzistojnë dhe se mungon një provë specifike që do ta bënte të mundur një sekuencë të tillë ngjarjesh.
Kërcënimi i një pandemie artificiale
Një nga skenarët më të përfolur ka të bëjë me biologjinë. Sipas disa studiuesve, një inteligjencë artificiale shumë e përparuar mund të ndihmojë në krijimin e një patogjeni të rrezikshëm ose të përdorë njerëzit si ndërmjetës për të zhvilluar armë biologjike.
Thomas Larsen, një studiues në Projektin AI Futures dhe ish-anëtar i Institutit të Kërkimit të Inteligjencës Makinerie, argumenton se një sistem shumë më i sofistikuar se modelet e sotme mund të manipulojë njerëzit që të kryejnë eksperimente në emër të tij. Ky shqetësim lidhet gjithashtu me faktin se studiuesit tashmë po përdorin modele të inteligjencës artificiale për punë shkencore, duke përfshirë fushat që lidhen me biologjinë dhe kërkimin farmaceutik.
Megjithatë, shumë shkencëtarë argumentojnë se kalimi nga njohuritë teorike në një armë biologjike reale, operacionale dhe jashtëzakonisht të rrezikshme është një hap i madh. Eric Singh, një profesor i të mësuarit automatik në Universitetin Carnegie Mellon, i cili mban një doktoraturë si në shkenca kompjuterike ashtu edhe në mikrobiologji, e krahason procesin me përpjekjen për të ndërtuar Lego pa udhëzime.
'Nuk është sikur t’i hedhësh të gjitha pjesët në tokë dhe ato thjesht të bashkohen', shpjegon ai, duke vënë në dukje se biologjia kërkon saktësi ekstreme, kushte të veçanta dhe procese komplekse. Në të njëjtën kohë, ai vëren se tashmë ekzistojnë mekanizma të rreptë kontrolli rreth laboratorëve, materialeve dhe zinxhirëve të furnizimit, të cilët veprojnë si pengesa të rëndësishme për zhvillimin e kërcënimeve të tilla.
Skenari i robotëve autonomë
Një skenar i dytë i marrë në konsideratë nga mbështetësit e teorisë së kërcënimit ekzistencial përfshin krijimin e robotëve autonomë që mund të riprodhohen dhe të veprojnë pa ndërhyrjen njerëzore. Nate Soares, president i Institutit të Kërkimit të Inteligjencës Makineri, argumenton se pika e kthesës do të ishte momenti kur një IA mund të krijonte infrastrukturën që i nevojitet vetë: fabrika, sisteme energjie dhe makina të reja.
"Kur krijoni robotë që mund të ndërtojnë infrastrukturën për të prodhuar më shumë robotë, atëherë po flisni për një formë të re mekanike të jetës", thotë ai.
Megjithatë, ky skenar është dukshëm i ndryshëm nga realiteti i teknologjisë së sotme. Pavarësisht investimeve të mëdha të manjatëve si Elon Musk në robotë humanoide, këto sisteme ende përballen me kufizime serioze dhe u mungon aftësia për të prodhuar dhe shkallëzuar në mënyrë autonome.
A mund të kontrollojë inteligjenca artificiale armët bërthamore?
Një pyetje tjetër ka të bëjë me armët bërthamore dhe nëse një inteligjencë artificiale e përparuar mund të fitojë akses në to.
Heidi Klaaf, shkencëtare kryesore në Institutin AI Now dhe ish-inxhiniere sigurie në OpenAI, thekson se sistemet bërthamore janë projektuar me protokolle sigurie jashtëzakonisht të rrepta dhe janë kryesisht të izoluara nga interneti. Edhe virusi kibernetik Stuxnet , i cili dëmtoi objektet bërthamore të Iranit, kërkoi akses fizik në sistem nëpërmjet një USB-je, thotë ajo.
Herbert Lin, një studiues në Universitetin Stanford dhe ekspert i sigurisë, argumenton se kërcënimi i vërtetë qëndron ende te vetë armët bërthamore dhe vendimet njerëzore që i rrethojnë ato, jo te një skenar hipotetik i një inteligjence artificiale që merr kontrollin e sistemeve.
"Vetëpërmirësimi" që i frikëson ekspertët
Për disa studiues, kërcënimi i vërtetë nuk është domosdoshmërisht inteligjenca artificiale e sotme, por mundësia e një të ashtuquajture superinteligjencë artificiale. Teoria pohon se nëse një sistem fiton aftësinë për të përmirësuar aftësitë e tij vetë, evolucioni i tij mund të bëhet aq i shpejtë sa njerëzit nuk mund ta kontrollojnë më atë.
Soares argumenton se problemi nuk është një inteligjencë artificiale që ka qëllime armiqësore, por një sistem që ndjek një qëllim pa kuptuar vlerën njerëzore.
“Nëse një sistem dëshiron më shumë burime kompjuterike për të arritur qëllimin e tij dhe nuk ka arsye për të mbrojtur njerëzit, atëherë ai mund ta shndërrojë botën në diçka në të cilën ne nuk do të jemi në gjendje të mbijetojmë”, argumenton ai.
Midis frikës dhe ekzagjerimit
Debati mbi të ardhmen e inteligjencës artificiale nuk ka të bëjë vetëm me vetë teknologjinë, por edhe me mënyrën se si njerëzit e perceptojnë fuqinë dhe kufizimet e saj. Thomas Larsen është përpjekur të shpjegojë skenarët e mundshëm të fundit të botës në analizat e tij të "IA 2027" dhe "IA 2040 ", duke shqyrtuar rrugë të ndryshme për zhvillimin dhe rregullimin e inteligjencës artificiale.
Megjithatë, edhe në skenarin e tij më optimist (ku ka një marrëveshje globale se si duhet të zhvillohet IA dhe njerëzimi tashmë ka filluar të zgjerohet në hapësirë), rezultati mbetet, sipas tij, dominimi i sistemeve mekanike në një pikë të paspecifikuar në të ardhmen . Ai deklaron se nuk ka dyshim se rruga drejt superinteligjencës do të vazhdojë, përveç nëse merren vendime të vetëdijshme për të ndryshuar drejtimin e zhvillimit.
Nga ana tjetër, Herbert Lin beson se pjesa më e madhe e hendekut midis parashikuesve të fatit dhe skeptikëve buron nga mënyrat e ndryshme se si njerëzit përjetojnë progresin teknologjik. Ai shpjegon se ka diçka veçanërisht emocionuese në lidhje me përvojën e krijimit të një programi që duket se gjallërohet dhe u përgjigjet komandave tuaja.
Është kjo ndjesi zbulimi e paparë , sipas Linit, që mund t’i shtyjë disa studiues të projektojnë progresin mbresëlënës të sotëm në inteligjencën artificiale në një të ardhme pa kufij madje edhe në skenarë ekstremë ku progresi teknologjik i shpëton çdo kontrolli njerëzor.
