Këshilli i Lartë Gjyqësor ka rrëzuar kërkesën e Pamela Qirkos, ish-anëtare dhe ish-kryetare e Komisionit të Pavarur t&...
BOTA
Analiza e Al Jazeera: Si çoi mosmarrëveshja për Ngushticën e Hormuzit në ciklin e fundit të luftimeve
PiranjatPërditësimi i fundit 10 Korrik 2026, 09:44
Kur Irani u përball me një luftë të përgjithshme kundër Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, Teherani nuk u përgjigj vetëm me raketa dhe dronë, ai mbylli Ngushticën e Hormuzit, një rrugë ujore jetësore për energjinë globale. Ndërsa Irani dhe SHBA-të lëviznin drejt një armëpushimi, Irani e pa kontrollin e Ngushticës së Hormuzit si një fitim strategjik nga i cili nuk ishte i gatshëm të hiqte dorë. Por Uashingtoni donte që rruga ujore të kthehej në statusin e saj të para luftës si një korridor ndërkombëtar detar i lirë për të gjithë. Kjo mosmarrëveshje themelore mbi ngushticën është në thelb të përplasjeve të ripërtërira midis dy vendeve, thonë analistët.
Përleshjet e vazhdueshme filluan të hënën pas të paktën tre sulmeve të dyshuara iraniane ndaj anijeve tregtare që lundronin jashtë rrugës së përcaktuar nga Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC). SHBA-të u përgjigjën me një valë sulmesh kundër dhjetëra objektivave në brigjet jugore të Iranit. Nga ana tjetër, Irani u hakmor me sulme me raketa dhe dronë kundër bazave amerikane në të gjithë rajonin. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, deklaroi të mërkurën se memorandumi i mirëkuptimit (MM) që vendosi armëpushimin dhe procesin e negociatave midis dy vendeve kishte mbaruar. Luftime të tjera pasuan të enjten.
“Memorandumi i Mirëkuptimit i angazhoi të dyja palët për ta mbajtur Ngushticën të hapur përmes marrëveshjeve të koordinuara për lundrim të sigurt tregtar, jo veprimeve të njëanshme. Nga perspektiva e Teheranit, kjo do të thotë që çdo kalim ose marrëveshje sigurie detare duhet të koordinohet me Iranin”, tha Negar Mortazavi, një bashkëpunëtore e lartë në Qendrën për Politika Ndërkombëtare.
Disa anije kanë qenë duke lundruar pranë bregdetit të Omanit dhe duke kaluar nëpër ngushticë pa u koordinuar me Iranin, një veprim që Mortazavi thotë se krijon rrugë paralele transporti detar dhe mekanizma sigurie në ngushticë pa Teheranin.
“Irani e sheh këtë si një shkelje të drejtpërdrejtë të Memorandumit të Mirëkuptimit dhe kjo është arsyeja pse Hormuzi është bërë testi i parë i madh se si do të interpretohet dhe zbatohet marrëveshja”, i tha ajo Al Jazeera-s.
Çfarë thotë Memorandumi i Mirëkuptimit?
Teksti i marrëveshjes nuk është përfundimtar kur bëhet fjalë për Hormuzin. Ndërsa i ngarkon Iranit detyrën e çminimit dhe sigurimit të lundrimit të sigurt në ngushticë, ajo thotë se anijet duhet të kalojnë pa pagesë për 60 ditët e para të Memorandumit të Mirëkuptimit. Periudha kohore nuk përjashton që Irani të krijojë një sistem takse si pjesë të një marrëveshjeje përfundimtare.
Në të njëjtën kohë, memorandumi thotë se Irani do të zhvillojë diskutime me Omanin dhe vendet e Gjirit për të përcaktuar administratën dhe shërbimet detare të ardhshme në rrugën ujore në përputhje me ligjin ndërkombëtar në fuqi dhe të drejtat sovrane të shteteve bregdetare të Ngushticës së Hormuzit. Interpretimet kontradiktore nga të dyja palët i bëjnë pjesë të Memorandumit të Mirëkuptimit kontradiktore.
“Teksti i memorandumit në vetvete nuk thotë shumë saktësisht se si do të duken gjërat gjatë zbatimit të marrëveshjes. Irani e interpreton këtë si kontroll nga ana e Iranit se kush shkon ku, ndërsa SHBA-të janë përpjekur ta minojnë këtë dhe në thelb të krijojnë një rrugë të dytë tranziti përmes Ngushticës.”, tha Ryan Costello, drejtori i politikave në Këshillin Kombëtar Iraniano-Amerikan (NIAC).
CENTCOM i ushtrisë amerikane në Lindjen e Mesme ndau një postim në mediat sociale të enjten, të paraqitur si verifikim faktesh, duke mohuar se kalimi nëpër Hormuz lejohet vetëm nëpërmjet rrugëve të përcaktuara nga Irani.
“E VËRTETA: Irani nuk e kontrollon Ngushticën e Hormuzit. Që nga fillimi i majit, forcat amerikane kanë ndihmuar në lehtësimin e suksesshëm të tranzitit të më shumë se 800 anijeve tregtare dhe 380 milionë fuçive naftë të papërpunuar përmes korridorit jetësor të tregtisë ndërkombëtare”, tha CENTCOM.
Për Iranin, mbikëqyrja e Hormuzit është thelbësore, thonë ekspertët, jo vetëm për shkak të tarifave të mundshme që mund të arrijnë në dhjetëra miliarda dollarë në vit, por si një mjet për të penguar sulmet e ardhshme nga SHBA-ja dhe Izraeli. Në deklaratën e tij të parë si udhëheqës suprem pasi pasoi të atin e tij të vrarë në mars, Mojtaba Khamenei theksoi rëndësinë e kontrollit mbi kanalin ujor.
“Leva e mbylljes së Ngushticës së Hormuzit duhet të vazhdojë të përdoret patjetër”, shkroi ai.
Irani kërkon kontrollin e Hormuzit
Costello tha se në Iran ekziston një perceptim se pushteti mbi Hormuzin është një aset jetik.
“Ekziston një ndjesi se SHBA-të po kërkojnë të minojnë një avantazh të ri strategjik për Iranin dhe një që mund të jetë edhe më i rëndësishëm, të paktën në afat të shkurtër dhe të mesëm, për ndikimin e Iranit sesa ka qenë programi i tij bërthamor. Dhe kështu, nëse SHBA-të janë në gjendje të minojnë në mënyrë efektive kontrollin e Iranit mbi ngushticën, atëherë kjo mund të zvogëlojë ndikimin e përgjithshëm të Iranit dhe aftësinë parandaluese për të parandaluar një rifillim tjetër të luftës,” tha ai.
Mbyllja e rrugës ujore pas sulmeve të para të SHBA-së dhe Izraelit më 28 shkurt bëri që çmimet globale të naftës të rriteshin ndjeshëm. Çmimi i benzinës në SHBA arriti në më shumë se 4.5 dollarë për galon (3.78 litra), nga më pak se 3 dollarë para luftës, gjë që nxiti inflacionin dhe pakënaqësinë publike me konfliktin.
Trump ka sugjeruar hapur se nëse nuk do të ishte për presionin publik të SHBA-së, ai do ta zgjaste luftën me Iranin dhe do të merrte naftën e vendit. Presidenti amerikan tha në prill se ishte fatkeqësi që amerikanët nuk kanë durimin për një konflikt të zgjatur me Teheranin. Kur luftimet dukeshin se do të përfundonin me memorandumin 14-pikësh në mesin e qershorit, tregjet morën një psherëtimë lehtësimi, siç dihet. SHBA-të hoqën bllokadën detare ndaj Iranit, Hormuzi u rihap, aksionet u rritën dhe çmimet e naftës filluan të binin.
Megjithatë, tensionet filluan të intensifikohen përsëri që nga ditët e para të marrëveshjes. Pika e menjëhershme e mosmarrëveshjes ishte refuzimi i Izraelit për të ndaluar sulmet e tij dhe për t'i dhënë fund pushtimit të Libanit jugor, pavarësisht thirrjes së qartë të Memorandumit të Mirëkuptimit për një armëpushim në të gjithë rajonin dhe për ruajtjen e integritetit dhe sovranitetit territorial të vendit.
Ndërsa përleshjet e kësaj jave kanë qenë më të ashpra, nuk është hera e parë që armëpushimi është sfiduar. Shpërthimi i parë i dhunës pas Memorandumit të Mirëkuptimit ishte për Hormuzin. Një anije tregtare me flamur të Singaporit u sulmua në brigjet e Omanit më 25 qershor. SHBA-të më pas nisën sulme në Iranin jugor dhe ushtria iraniane u përgjigj me sulme me raketa kundër bazave që strehonin trupa amerikane në vendet e Gjirit.
Ai episod mbeti i kufizuar dhe përfundoi shpejt. Por cikli aktual është më intensiv dhe duket se po përshkallëzohet. Më herët këtë javë, SHBA-të gjithashtu revokuan përjashtimet nga sanksionet për naftën iraniane të dhëna si pjesë e marrëveshjes së armëpushimit. Pavarësisht shpërthimit të dhunës, të dyja palët kanë realitete të brendshme që mund t’i dekurajojnë nga një kthim në një luftë të përgjithshme, tha Costello.
Në Iran, inflacioni është jashtë kontrollit dhe ekonomia po vuan nga dekada të tëra sanksionesh, ndërsa qeveria vazhdon të përballet me rrezikun e protestave antiqeveritare të ngjashme me demonstratat që përfshiu vendin në janar. Nga ana amerikane, rezervat e naftës që krijuan një bazë për të zbutur çmimet marramendëse të benzinës gjatë luftës po pakësohen. Dhe zgjedhjet e mesit të mandatit që do të përcaktojnë kontrollin e Kongresit do të zhvillohen në nëntor, më pak se katër muaj larg.
“Ka arsye strategjike pse mund të shpresojmë që kjo luftë të mos zgjasë shumë më tepër sesa ka zgjatur tashmë”, tha Costello.
Ai shtoi se Trump hapi kutinë e Pandorës duke nisur konfliktin, i cili ka rezultuar shumë më i vështirë për t’u përfunduar sesa për t’u filluar dhe rrezikon të shndërrohet në një tjetër luftë të përjetshme në Lindjen e Mesme. Nga ana e saj, Mortazavi tha se Memorandumi i Mirëkuptimit supozohej të ndalonte luftën, por nuk i zgjidhi mosmarrëveshjet themelore midis Uashingtonit dhe Teheranit.
“Ky ishte një kuadër për menaxhimin e konfliktit, jo një marrëveshje gjithëpërfshirëse paqeje. Të dyja palët tani po i testojnë kufijtë e tij dhe po përpiqen të krijojnë interpretimin e tyre të asaj që u nënshkrua. Ajo që po shohim është një luftë për zbatimin, aq sa një kthim në konfrontim," tha ajo.
