BBC: Sa mund ta dëmtojë Iranin “Dita-D” ekonomike e Trumpit?

Gati gjashtë muaj pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u zotua për një fitore të shpejtë ndaj Iranit, konflikti duket se është në një ngërç, me perspektivat për një fitore ushtarake ose një zgjidhje të negociuar që po bëhen gjithnjë e më të zbehta.

Për të thyer bllokimin, Trump është zotuar për një "Ditë-D ekonomike", sipas së cilës çdo vend që bën biznes me Iranin do të përballet me pasoja "të jashtëzakonshme" ekonomike.

Megjithatë, Irani është përballur prej kohësh me sanksione dhe deri më tani ka treguar gatishmëri për të duruar dhimbjen dhe aftësi për t'u përshtatur ndaj presionit të madh ekonomik dhe ushtarak, ndërsa konflikti vazhdon.

Pyetja kryesore për SHBA-në atëherë bëhet, a do të funksionojnë sanksionet e mëtejshme aty ku strategjitë e tjera kanë dështuar?

Mekanika e saktë e fushatës së re të presionit ekonomik të SHBA-së mbetet e paqartë, me Sekretarin e Thesarit Scott Bessent që premton t'i zbulojë ato në një konferencë për shtyp më 24 gusht.

Por në një intervistë me CNBC, Bessent e bëri të qartë se SHBA-të janë të gatshme të ndërmarrin veprime kundër çdo vendi - mik apo armik - që besojnë se po i ofron një litar shpëtimi Iranit.

"Ju ose jeni me ne ose kundër nesh," tha ai. "Nëse këmbëngulni të bëni biznes me [Iranin], qoftë duke transferuar para, duke blerë naftën e tyre ose duke bërë transferta detare, atëherë thesari amerikan dhe qeveria amerikane... do të përdorin të gjithë fuqinë dhe forcën e tyre për të zbatuar ligjin kundër jush."

Zëvendëspresidenti JD Vance i ka përshkruar sanksionet si një "fazë të re" të konfliktit në të cilën presioni ekonomik është mjeti "më efektiv" në dispozicion të SHBA-së. 

"Ata do të përpiqen të ushtrojnë presion ekonomik ndaj nesh, por ajo që ka qenë e vërtetë gjatë dy javëve të fundit është se ata ndien shumë më tepër presion sesa ne", tha Vance në shfaqjen e Clay Travis dhe Buck Sexton.

"Ne do ta vazhdojmë këtë sepse mendojmë se kjo është mënyra më e mirë për të arritur në fund të fundit objektivin përfundimtar", shtoi ai.

Irani është përballur me sanksione të rëndësishme amerikane që nga fillimi i Republikës Islamike në vitin 1979.

Fushata e presionit ekonomik u intensifikua pasi administrata e parë Trump u tërhoq nga Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA), një pakt i vitit 2015 midis fuqive botërore dhe Iranit për të frenuar programin e tij bërthamor.

Dhe në konfliktin aktual, qeveria amerikane ka njoftuar tashmë Operacionin “Tërbimi Ekonomik”, një fushatë ekonomike amerikane me dy drejtime që kombinon sanksionet e koordinuara nga thesari amerikan kundër flukseve financiare të regjimit dhe një bllokadë detare kundër porteve iraniane.

Imran Bayoumi, një ekspert gjeostrategjie në Këshillin Atlantik në Uashington DC dhe ish-këshilltar politikash në departamentin e mbrojtjes, i tha BBC-së se njoftimi i fundit ishte ndoshta rezultat i frustrimit në rritje që opsionet e tjera nuk kanë dhënë rezultatet që dëshiron Trump.

"Kjo është vërtet një njohje se SHBA-të janë pothuajse të bllokuara në këtë luftë", tha ai. "Është një tjetër përpjekje për presion ekonomik."

"Ky është vetëm një mjet tjetër që SHBA-të po përdorin", shtoi Bayoumi. "Nuk kemi parë një strategji të qartë të hartuar nga administrata, as me mjete ushtarake dhe as me mjete ekonomike. Pyetja se çfarë po përpiqen të arrijnë SHBA-të është ende pa përgjigje."

Michael Parker, një veteran tetëvjeçar i Zyrës së Kontrollit të Aseteve të Huaja (OFAC) dhe ekspert për sanksionet ekonomike, tha se strategjia e re ka të ngjarë të përfaqësojë një përpjekje për të "zgjeruar rrezen e shpërthimit ekonomik" të sanksioneve duke synuar vendet e treta që ende merren me Iranin, por kanë ekonomi që varen nga dollari amerikan.

"Deri më tani, SHBA-të e kanë përdorur kryesisht kërcënimin e këtyre sanksioneve dytësore kundër institucioneve të huaja financiare për të inkurajuar pajtueshmërinë me politikën e sanksioneve", tha ai.

"Por kjo është një levë që është disi e paeksploruar për sa i përket synimit të çdo gjëje që prek dollarin amerikan që prek edhe Iranin", shtoi Parker.

Si shembull, Parker përmendi institucionet financiare të huaja që e ndihmojnë Iranin të shmangë sanksionet ose që i drejtojnë paratë drejt arkës iraniane.

Mbetet e paqartë se si do t’i përgjigjet Irani këtyre lëvizjeve, por ekspertët e sanksioneve thonë se Irani deri më tani ka treguar aftësi në përdorimin e kanaleve të parregullta për të anashkaluar sanksionet - të tilla si anijet “në hije” që transportojnë naftë ose fronte të reja tregtare të palistuara nga sanksionet e SHBA-së.

"Vazhdoni të shihni emra të rinj që shfaqen, sepse Irani po përshtatet shumë shpejt", tha Mohammed Hammouda, një menaxher i kontrollit të eksporteve dhe sanksioneve në Bursën e Londrës. "Çfarëdo sanksionesh që të vendosë dikush, ata gjejnë një rrugë të re [përtej tyre]."

Këto kundërveprime iraniane, shtoi ai, shpesh i lënë ata të ngarkuar me zbatimin e pajtueshmërisë të luajnë një lojë për të kapur ritmin.

"Sanksionet janë të gjitha në letër, por puna e vështirë është prapa skenave", shtoi Hammouda. "Ka ekipe në të gjithë botën që përpiqen të vendosin sanksione dhe të identifikojnë palët e përfshira, prandaj Irani duhet të përpiqet të përshtatet."

Efektiviteti i këtyre sanksioneve do të përcaktohet kryesisht nga mënyra se si do të reagojnë vendet që do të jenë në shënjestër - të cilat mund të përfshijnë aleatët e SHBA-së si Turqia dhe Iraku, si dhe Kina.

"Disa nga këto janë jashtë kontrollit të Iranit", tha Parker. "Aftësia e Iranit për t'iu shmangur ose shmangur sanksioneve varet, në një masë të madhe, nga gatishmëria e vendeve të tjera dhe institucioneve financiare për t'u dhënë atyre [Iranit] akses në sistemin zyrtar bankar."

Parker beson se sanksionet janë "aq të fuqishme" sa gatishmëria e vendeve të synuara për t'iu përmbajtur objektivave të politikës së jashtme amerikane, ose për t'u përballur me sanksione potencialisht të dhimbshme mbi tregtinë që përfshin dollarin amerikan.

Disa ekspertë vënë në pikëpyetje nëse kjo gatishmëri ekziston aktualisht.

"Nuk e shoh realisht Kinën të bjerë dakord me këtë, për shembull," tha Bayoumi. "Të gjitha këto shtete kanë qenë në gjendje të lundrojnë sipas interesave të tyre me administratën Trump."

"Pika themelore është se ky është vetëm një mjet tjetër," shtoi ai. "Por çështja më e gjerë e strategjisë mbetet. Pa këtë, nuk jam i sigurt nëse kjo do të ndryshojë ndonjë gjë në planin afatgjatë."/BBC-Piranjat News