BBC: Si po i zgjeron Izraeli vendbanimet në përpjekje për të riformësuar Bregun Perëndimor?

Ishte gjatë një ceremonie në një vendbanim në Bregun Perëndimor të pushtuar shtatorin e kaluar që kryeministri i Izraelit i bëri të qarta qëllimet e tij. "Ne do ta përmbushim premtimin tonë se nuk do të ketë shtet palestinez", tha Benjamin Netanyahu. "Ky vend na përket neve."

Ai po nënshkruante një marrëveshje për të çuar përpara zgjerimin e një vendbanimi në një zonë të njohur si E1, pak në lindje të Jerusalemit.

Ditët e fundit, hapja e tenderëve për ndërtimin e rreth 1,200 shtëpive në tokën me rëndësi strategjike ka sjellë dënim të gjerë.

Të gjitha vendbanimet janë të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar dhe, nën presionin global, Izraeli i shtyu për dekada planet për të ndërtuar në zonë.

Pas njoftimit të fundit, sekretari i përgjithshëm i OKB-së tha se ato përbënin një “kërcënim ekzistencial” për një shtet të ardhshëm palestinez, ndërsa një deklaratë e përbashkët nga Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia dhe Kanadaja thanë se planet ishin “të papranueshme” dhe do të “shkaktonin një përçarje në Bregun Perëndimor”, një ndjenjë e mbështetur nga Bashkimi Evropian.

Kjo u mirëprit nga Mahmoud Abbas, president i Autoritetit Palestinez, i cili u bëri thirrje nënshkruesve të marrin "masa konkrete për të ndaluar zbatimin e planit E1".

Së bashku me Gazën dhe Lartësitë e Golanit, Bregu Perëndimor u pushtua gjatë luftës së vitit 1967 kundër një koalicioni shtetesh arabe. Izraeli e ka kontrolluar atë që atëherë.

Si tokë e pushtuar, ligji ndërkombëtar e ndalon Izraelin të ndërtojë vendbanime në të. Pavarësisht kësaj, numri i izraelitëve që jetojnë atje është rritur me kalimin e viteve. Izraeli ka ndërtuar rreth 160 vendbanime që strehojnë 700,000 hebrenj që nga viti 1967. 

Megjithatë, që nga viti 2022 ka pasur një rritje të dukshme të shpejtësisë së ndërtimit të vendbanimeve, kur Netanyahu u rikthye në pushtet në krye të një koalicioni të krahut të djathtë pro-kolonistëve, duke u përshkallëzuar më tej pas fillimit të luftës në Gaza, e shkaktuar nga sulmi i Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023.

Një shembull i kësaj është Tzofimi, një vendbanim në veriperëndim të territorit, ku analiza e BBC Verify e imazheve satelitore tregon ndërtimin e rreth 185 ndërtesave të reja që nga viti 2022. 

E njëjta gjë mund të shihet edhe rreth Kochav Hashahar, ku vendbanimi ekzistues është zgjeruar në shumë drejtime, me ndërtimin e rrugëve, shtëpive dhe një pike të re kolonësh në tokën përreth.

Qindra posta ushtarake - të paligjshme sipas ligjit izraelit dhe atij ndërkombëtar - janë krijuar që nga vitet 1990. Dhjetëra prej tyre janë legalizuar në mënyrë retrospektive nga qeveria. 

Ndoshta më e diskutueshmja është vendbanimi i lartpërmendur E1. Për të kuptuar pse, duhet të shikoni hartat e vendndodhjes së tij të propozuar. 

Zhvillimi në fakt do ta ndante Bregun Perëndimor në dy pjesë dhe do ta izolonte Jerusalemin Lindor nga pjesa tjetër e territorit. Kundërshtarët e projektit kanë paralajmëruar se ai në fakt do të bllokonte krijimin e një shteti palestinez, sepse do të ndante veriun e Bregut Perëndimor nga jugu dhe do të pengonte zhvillimin në qendër të një zone urbane palestineze të vazhdueshme që lidh Ramallahun, Jerusalemin Lindor dhe Betlehemin.

Paqe Tani, një organizatë mbikëqyrëse izraelite kundër vendbanimeve që i ka sfiduar planet në gjykatë, tha: "Qeveria po përpiqet të nënshkruajë kontrata me kontraktorët para zgjedhjeve (të tetorit të ardhshëm), kështu që do të jetë shumë më e vështirë për qeverinë e ardhshme të anulojë ndërtimin".

Nuk janë vetëm vendbanimet që janë zgjeruar. Gjatë viteve të fundit, pjesa më e madhe e përgjegjësisë për administrimin e Bregut Perëndimor është zhvendosur nga kontrolli ushtarak te një autoritet civil i kryesuar nga Bezalel Smotrich, ministri i financave i ekstremit të djathtë të vendit.

Kjo ka çuar në një rritje të madhe të numrit të rrugëve që kalojnë Bregun Perëndimor, duke lidhur vendbanimet, por duke ndarë në dysh qytetet dhe fshatrat palestineze, diçka që ai tha se "siguron që vendbanimet nuk do të mbeten në letër, por do të vendosen në terren".

Në maj të këtij viti, qeveria izraelite njoftoi më shumë se një miliard shekel (360 milionë dollarë; 246 milionë paund) fonde për ndërtimin e rrugëve të reja në Bregun Perëndimor, me qëllim "forcimin e kontrollit të tyre në territor", sipas një njoftimi zyrtar për shtyp. 

Gjithashtu, ka pasur një përshkallëzim të dhunës së kolonëve kundër palestinezëve. Kohët e fundit, dy shtëpi palestineze u rrethuan nga kolonët, të cilëve u është ndërprerë uji dhe energjia elektrike, gjë që e shtyu ambasadorin amerikan Mike Huckabee, zakonisht një mbështetës i shquar i kolonive, ta denoncojë sulmin si një "akt kriminal dhe terrorist".

Të marra së bashku, kjo ka çuar në frikën e palestinezëve në Bregun Perëndimor dhe mbështetësve të shtetësisë palestineze se "faktet në terren" do ta bëjnë atë të paqëndrueshëm.

Sipas disa ministrave të lartë izraelitë, kjo është strategjia. Duke folur në vitin 2024, Smotrich tha se ndërtimi i autostradës E1 do të ndihmonte "vendosjen e sovranitetit në Jude dhe Samari (një emër për Bregun Perëndimor të pushtuar që përdoret nga Izraeli), së pari në terren dhe më pas përmes legjislacionit... Misioni i jetës sime është të pengoj krijimin e një shteti palestinez".

Lajmi i fundit se tenderi është shpallur për ndërtimin e autostradës E1 vjen vetëm disa muaj përpara zgjedhjeve thellësisht të rëndësishme dhe të kontestuara fort në Izrael.

Benjamin Netanyahu dhe partnerët e tij të koalicionit do të shpresojnë që lëvizje të tilla t'u bëjnë përshtypje bazës së tyre dhe të rrisin shanset e tyre për fitore. Nëse kjo nuk është e mundur, ata mund të besojnë se zgjerimi i vendbanimeve ka krijuar "fakte të reja në terren", të cilat nuk mund të zhbëhen./BBC-Piranjat News