Pritja që u dhanë qytetarët e Barit, të cilët nxituan në ndihmë të 20,000 shqiptarëve që mbërritën...
BOTA
Boshti i ri i fuqishëm në Lindjen e Mesme hap rrugën për "NATO-n islamike", çfarë do të thotë marrëveshja e Mekës?
PiranjatPërditësimi i fundit 7 Gusht 2026, 17:22
Marrëveshja trepalëshe e mbrojtjes, e nënshkruar nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani, nuk përbën një "NATO islamike" – të paktën jo për momentin.
Megjithatë, ajo konsiderohet si shenja më e qartë deri më tani se tre nga fuqitë më të rëndësishme të botës myslimane po përpiqen të krijojnë mekanizmin e tyre të parandalimit kolektiv, në një rajon ku besimi te garancitë tradicionale të sigurisë ka nisur të zbehet.
Marrëveshja, e nënshkruar në Mekë, përfshin një dispozitë me rëndësi të veçantë: çdo sulm i armatosur ndaj njërit prej tre shteteve do të konsiderohet si sulm ndaj të gjithëve. Kjo klauzolë i ngjan, në aspektin politik, parimit të mbrojtjes kolektive të NATO-s, por nuk do të thotë se është ligjërisht ose operacionalisht e barabartë me Nenin 5 të Aleancës.
Dallimi është thelbësor. Teksti i plotë i marrëveshjes ende nuk është bërë publik, ndaj nuk dihet se çfarë angazhimesh ushtarake do të marrë secili shtet në rast konflikti. Nuk është e qartë nëse marrëveshja parashikon ndihmë automatike ushtarake, planifikim të përbashkët operacional, struktura të përhershme komanduese apo dislokim të forcave të caktuara.
Ajo që dihet është se tre vendet kanë kaluar nga një bashkëpunim i përgjithshëm ushtarak në një angazhim publik për parandalim kolektiv, duke shënuar kështu një zhvillim të rëndësishëm në arkitekturën e sigurisë rajonale.
Një marrëveshje që nuk lindi brenda natës
Zhvillimi i fundit nuk është rezultat i një lëvizjeje të papritur diplomatike. Themelet e tij u hodhën që në vitin 2025, kur Arabia Saudite dhe Pakistani nënshkruan një marrëveshje dypalëshe strategjike për mbrojtjen e ndërsjellë, e cila parashikonte se një sulm ndaj njërit shtet do të konsiderohej si sulm ndaj tjetrit.
Turqia iu bashkua më pas gradualisht kësaj nisme. Në janar të vitit 2026, një ministër pakistanez zbuloi se Ankaraja, Riadi dhe Islamabadi kishin negociuar prej gati një viti një marrëveshje të veçantë trepalëshe.
Me fjalë të tjera, pakti i nënshkruar nuk është një reagim i menjëhershëm ndaj krizës së fundit në rajon. Ai është rezultat i një planifikimi afatgjatë, i cili u përshpejtua nga përkeqësimi i situatës së sigurisë në Lindjen e Mesme.
Edhe më e rëndësishme është se pas nënshkrimit të marrëveshjes qëndron tashmë një kapacitet real ushtarak.
Pakistani ka dislokuar rreth 8 mijë trupa, avionë luftarakë, dronë dhe sisteme të mbrojtjes ajrore në Arabinë Saudite, në kuadër të një force që nuk ka vetëm rol stërvitor, por është edhe operacionalisht e gatshme.
Kjo do të thotë se marrëveshja nuk nis nga zero. Përkundrazi, ajo formalizon një sistem sigurie trepalësh, i cili kishte filluar prej kohësh të merrte përmbajtje konkrete ushtarake përmes bashkëpunimit mes Riadit dhe Islamabadit.
Tre pika të forta, tre avantazhe plotësuese
Vlera e boshtit të ri qëndron pikërisht te rolet plotësuese të tre partnerëve. Arabia Saudite sjell fuqi ekonomike, ndikim në tregjet energjetike dhe kapacitet të madh financiar për të mbështetur programet e mbrojtjes.
Turqia kontribuon me një nga ushtritë konvencionale më të mëdha në rajon, ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, përvojë të konsiderueshme operacionale dhe një industri të zhvilluar të mbrojtjes, e cila vitet e fundit është shndërruar në një instrument të rëndësishëm të politikës së jashtme turke.
Pakistani, nga ana tjetër, ofron një ushtri të madhe, lidhje historike të forta me vendet e Gjirit dhe një element që asnjë nga dy partnerët e tjerë nuk e zotëron: armët bërthamore.
"Hija" bërthamore e Pakistanit
Deri më tani nuk ka asnjë konfirmim publik se marrëveshja e re trepalëshe i garanton Arabisë Saudite ose Turqisë një mbrojtje bërthamore nga Pakistani. Për këtë arsye, do të ishte e nxituar të thuhej se Riadi dhe Ankaraja ndodhen tashmë nën një "ombrellë bërthamore" pakistaneze.
Megjithatë, dimensioni bërthamor i kësaj aleance nuk mund të shpërfillet. Në marrëveshjen e mëparshme mes Pakistanit dhe Arabisë Saudite, zyrtarët sauditë kishin deklaruar se mbrojtja do të ofrohej me "të gjitha mjetet ushtarake", ndërsa zyrtarët pakistanezë kishin lënë të kuptohej se të gjitha kapacitetet ushtarake të vendit mund të viheshin në dispozicion të mbrojtjes saudite.
Kjo nuk përbën një garanci formale bërthamore, por krijon një paqartësi strategjike që mund të shërbejë si faktor parandalues. Në praktikë, kur një fuqi bërthamore bëhet pjesë e një aleance mbrojtëse, elementi bërthamor hyn automatikisht në ekuacion, edhe nëse nuk përmendet shprehimisht në tekstin e marrëveshjes.
Nuk është as një pakt anti-iranian dhe as anti-izraelit, megjithatë...
Gabimi më i madh do të ishte ta interpretonim këtë marrëveshje si një aleancë të drejtuar kundër vetëm një kundërshtari. Për Arabinë Saudite, kërcënimet kryesore prej vitesh lidhen me Iranin, rebelët Huthi dhe grupet e mbështetura nga Teherani. Për Turqinë, panorama strategjike është e ndryshme: Ankaraja ndodhet në një përplasje të fortë politike me Izraelin, ndërsa njëkohësisht përpiqet të ruajë rolin e saj si një fuqi rajonale e pavarur. Ndërsa për Pakistanin, rivali kryesor strategjik mbetet India.
Kjo tregon se mekanizmi i ri nuk është krijuar ekskluzivisht kundër një shteti të caktuar. Filozofia e tij është më e gjerë: ndërtimi i një sistemi në të cilin tre fuqi të rëndësishme myslimane angazhohen të mos e lënë njëra-tjetrën vetëm përballë një kërcënimi serioz të jashtëm.
Një zyrtar turk theksoi se marrëveshja ka karakter mbrojtës, nuk synon asnjë shtet të veçantë dhe mbetet e hapur për anëtarësimin e vendeve të tjera. Pikërisht ky element mund të rezultojë, në planin afatgjatë, edhe më i rëndësishëm sesa vetë nënshkrimi i marrëveshjes.
Mesazhi për Uashingtonin
Për dekada me radhë, arkitektura e sigurisë në Gjirin Persik është mbështetur në një parim themelor: në rast të një kërcënimi serioz, Shtetet e Bashkuara do të garantonin mbrojtjen e aleatëve të tyre.
Sot, kjo siguri nuk perceptohet më me të njëjtën forcë. Sulmet ndaj infrastrukturës energjetike saudite, ndryshimi i prioriteteve strategjike të Uashingtonit dhe hezitimi në rritje i administratave amerikane për t'u përfshirë në konflikte të reja ushtarake i kanë shtyrë vendet e rajonit të kërkojnë garanci alternative për sigurinë e tyre.
Megjithatë, marrëveshja nuk do të thotë se Arabia Saudite po heq dorë nga partneriteti me Shtetet e Bashkuara, se Turqia po largohet nga NATO apo se Pakistani po ndërpret lidhjet ushtarake me Perëndimin.
Ajo tregon se të tre shtetet kërkojnë të diversifikojnë garancitë e tyre të sigurisë dhe të mos mbështeten vetëm te një aleat i vetëm.
Ky është ndoshta edhe mesazhi më domethënës i marrëveshjes: Lindja e Mesme po nis gradualisht të ndërtojë mekanizma të rinj sigurie që nuk varen ekskluzivisht nga Shtetet e Bashkuara.
"NATO Islamike"?
Termi është tërheqës, por për momentin mbetet i ekzagjeruar. NATO nuk është thjesht një klauzolë sipas së cilës një sulm ndaj njërit anëtar konsiderohet sulm ndaj të gjithëve. Aleanca përbëhet nga një strukturë e gjerë institucionale dhe ushtarake, me komandë të përbashkët, plane operacionale, struktura të përhershme, ndërveprim të lartë mes forcave dhe dekada të tëra bashkëpunimi ushtarak.
Asnjë prej këtyre elementeve nuk është provuar ende se ekziston në marrëveshjen e re trepalëshe. Megjithatë, ajo sjell një zhvillim të ri: një angazhim formal politik mes monarkisë më të rëndësishme arabe, ushtrisë së dytë më të madhe në NATO pas Shteteve të Bashkuara dhe të vetmes fuqi bërthamore në botën myslimane.
Nëse marrëveshja mbetet e kufizuar vetëm te këto tre vende, ajo mund të shndërrohet në një bosht mbrojtës rajonal me peshë të konsiderueshme.
Por nëse aleanca zgjerohet dhe përfshin shtete të tjera të Gjirit Persik ose vende të tjera të botës myslimane, atëherë marrëveshja e Mekës mund të konsiderohet, në retrospektivë, si pika e nisjes së një arkitekture të re sigurie në Lindjen e Mesme, e ndërtuar këtë herë jo në Uashington, por nga vetë fuqitë e rajonit. /Përshtari në shqipPiranjat News/
