Ka 3 muaj që Komisioni i Prokurimit Publik mban në sirtar një procedurë jetike për institucione strategjike. Që në 23 qersh...
BOTA
'Eliminojeni pa gjurmë', BBC: Çadra me majë helmi u përdor për një vrasje të KGB-së, në tokën britanike
Piranjat NewsPërditësimi i fundit 20 Shtator 2026, 13:17
Në Londër, më 7 shtator 1978, Georgi Markov u vra me një çadër, në atë që dyshohet të ketë qenë një helmim politik nga KGB-ja. Ai vdiq katër ditë më vonë. Vitin pasardhës, e veja dhe vëllai i madh i Markovit i thanë Panorama të BBC-së se ishin paralajmëruar për komplotin e vrasjes vetëm disa muaj më parë, nga një burrë anonim.
"Ai kishte ndjerë një shpim në kofshë. Dhe kishte shikuar përreth, dhe kishte një burrë pas tij që kishte kërkuar falje dhe kishte lëshuar një çadër." Këto janë fjalët e Annabel Markov, duke folur për bashkëshortin e saj Georgi Markov, një disident, gazetar dhe shkrimtar bullgar.
Më 7 shtator 1978, 49-vjeçari Markov po priste në një stacion autobusi në Urën Waterloo në Londrën qendrore kur tha se ishte therur me një çadër. Katër ditë më vonë ai vdiq në spital, me mjekët që fillimisht diagnostikuan helmim nga gjaku. Megjithatë, detektivët shpejt e kuptuan se kishte qenë një vrasje politike, një vrasje që kishte përdorur një teknikë shumë të sofistikuar që kishte në shënjestër edhe një tjetër bullgar të mërguar.
E veja dhe vëllai i madh i Markovit i treguan emisionit Panorama të BBC-së në vitin 1979 se si një burrë anonim i paralajmëroi ata se Markovi do të helmohej, muaj para vdekjes së tij.
Dhe intervistat me ish-kreun e një skuadre vrasjesh të KGB-së dhe një ish-kolonel në shërbimin sekret bullgar, të dy që folën publikisht për herë të parë, e vendosën vrasjen në nivelet më të larta të qeverive bullgare dhe sovjetike.
Në ditët pas vdekjes së Markovit, skuadra antiterroriste britanike gjeti një pistë që i bindi ata se ai kishte qenë viktimë e një komploti unik vrasjeje. "Në laboratorin mjeko-ligjor të Scotland Yard, zyrtari kryesor shkencor shqyrtoi një objekt të vogël metalik që ishte gjetur në kofshën e Markovit", tha gazetari i Panorama, Michael Cockerell.
"Nën mikroskop, ishte e qartë se objekti ishte një fishek jashtëzakonisht i sofistikuar, jo më i madh se një kokë gjilpëre. Kishte katër vrima të vogla që kalonin nëpër të cilat ekspertët mjeko-ligjorë ishin të bindur se përmbanin një sasi jashtëzakonisht të vogël të një helmi vdekjeprurës toksik."
Vendimi ishte marrë në nivelin më të lartë politik në Bullgari për ta vrarë atë.
Shkencëtarët në Porton Down, institucioni britanik tepër sekret për kërkimin e luftës kimike dhe mikrobiologjike, besonin se ajo që e kishte vrarë Markovin ishte toksina shumë vdekjeprurëse, ricina. Sipas Panorama, ajo nuk ishte përdorur kurrë më parë për vrasje në Britani.
Doli se një tjetër bullgar i mërguar mund të jetë sulmuar në një mënyrë të ngjashme 10 ditë para se Markov të therej me thikë. Vladimir Kostov kishte ndjerë një dhimbje të fortë në shpinë ndërsa po largohej nga metroja e Parisit me gruan e tij. Ai kishte temperaturë të lartë për tre ditë, por u shërua.
Pasi dëgjoi për vdekjen e Markovit, Kostovit iu bë një grafi në shpinë, e cila zbuloi një objekt të vogël metalik. Në një klinikë në Paris, një kirurg e operoi nën mbikëqyrjen e një oficeri policie francez që mbante veshur një maskë kirurgjikale dhe një mantel.
"Kirurgu duhej të ishte jashtëzakonisht i kujdesshëm. Ai e hoqi fishekun metalik pa e prekur fare", tha Kostov për BBC-në. Më pas iu dha një inspektori të Scotland Yard dhe u dërgua në Angli për analiza.
Duke përdorur një mikroskop elektronik skanues me fuqi të lartë, metalurgët e Scotland Yard analizuan fishekun e hequr nga shpina e Kostovit, duke zbuluar se ishte identik me atë të gjetur te Markovi. "Të dy fishekët peshonin saktësisht njësoj", tha Cockerell. "Vrimat ishin në të njëjtat vende dhe të dyja ishin bërë nga një aliazh iridiumi platini i rrallë që trupi i njeriut nuk e hedh poshtë."
"Një burrë më telefonoi duke më thënë se është marrë vendimi për të vrarë Georgin, për ta eliminuar atë pa lënë gjurmë" – Annabel Markov.
Toksikologët në Porton Down gjetën antitrupa të ricinës në mishin e Kostovit dhe arritën në përfundimin se ai kishte mbijetuar sepse nuk kishte pasur mjaftueshëm helm në kokrrizë.
Teknika e sofistikuar e përdorur dhe provat e sulmeve të koordinuara – e bindën Scotland Yard se një organizatë e shërbimit sekret shtetëror kishte luajtur një rol në vdekjen e Markovit.
Një romancier dhe dramaturg i njohur më parë në vendin e tij të lindjes, duke lëvizur brenda elitës qeveritare atje, Markov ishte larguar nga Bullgaria e atëhershme komuniste në vitin 1969. Pasi u vendos në Mbretërinë e Bashkuar, ai ishte bërë një kundërshtar i hapur i qeverisë bullgare, duke punuar për Shërbimin Botëror të BBC-së, si dhe për Radion Evropa e Lirë (RFE), një organizatë mediatike e financuar nga shteti amerikan.
Annabel Markov tha se kishin marrë paralajmërime për një komplot për të vrarë burrin e saj, duke i thënë BBC-së se një burrë e kishte kontaktuar Georgin në maj të vitit 1978.
"Ata folën bullgarisht gjithë mbrëmjen. Herë pas here Georgi kthehej nga unë dhe më thoshte në anglisht: 'Kjo është e jashtëzakonshme ajo që po thotë ky burrë'." Sipas Annabel, burri anonim tha se vendimi ishte marrë në nivelin më të lartë politik në Bullgari për ta vrarë atë, për shkak të transmetimeve të hapura që Georgi po shkruante për RFE-në.
Vëllai i Markovit, Nikola, e mbështeti këtë, duke zbuluar se kishte marrë një telefonatë në shtator të vitit 1977. "Një burrë më telefonoi duke më thënë se ishte marrë vendimi për të vrarë Georgin, për ta eliminuar atë pa lënë gjurmë", i tha ai BBC-së.
"Në fillim, nuk e besova. Më dukej absurde, e pamundur. Por burri më dha detaje mjaft specifike për të cilat nuk kishte dyshim. Më tha se Georgi do të helmohej me siguri në rastin e parë... se një lloj helmi ose ndonjë lloj bakteri, ai nuk e dinte saktësisht se cili, ishte sjellë tashmë në Evropën Perëndimore."
'Një kundërshtar i hapur'
Pasi u zhvendos në Mbretërinë e Bashkuar, Markov mbeti një personazh i famshëm në vendlindje përmes fjalimeve të tij në Radion Evropa e Lirë, duke transmetuar programe javore rreth asaj se si ishte jeta në të vërtetë në nivelet e larta të shoqërisë bullgare. Një nga transmetimet e tij quhej Jeta Pas Perdeve, duke iu referuar perdeve të vogla në anën dhe pjesën e pasme të çdo Mercedesi të zi zyrtar. Ai paraqiti një pamje thashethemexhie, por dënuese, të keqpërdorimit të pushtetit absolut në vend, me histori rreth nepotizmit, abuzimit financiar dhe korrupsionit.
Ndërsa qeveria bullgare mohoi zyrtarisht se transmetimet e Markovit kishin ndonjë ndikim, BBC zbuloi se presidenti bullgar, Todor Zhivkov, kundërshtoi veçanërisht fuqishëm një seri zbuluese të bisedave të Markovit të quajtura Takimet e Mia me Todor Zhivkovin.
"Kemi dëgjuar se ai ishte mjaft i tërbuar për bisedimet e Markovit në lidhje me takimet me të", tha një transmetues bullgar për RFE, Kyril Panov. "[Markov] po fliste për gjëra që janë, si të thuash, tabu në Bullgari, gjëra për të cilat regjimi preferon të mos flasë dhe që publiku nuk duhet t'i dijë."
Zhivkovi kishte sunduar Bullgarinë që nga viti 1956 dhe kishte lidhje shumë të ngushta me Bashkimin Sovjetik, duke e përshkruar marrëdhënien midis dy vendeve si dy mushkëri në të njëjtin trup, të ushqyera nga e njëjta rrjedhë gjaku.
Ekspertët besonin se sovjetikët duhet të kenë qenë të përfshirë në vrasjen e Markovit.
Stefan Sverdlov, një kolonel në policinë sekrete bullgare deri sa dezertoi në vitin 1971, i tha BBC-së në vitin 1979: "Çdo departament i Darzhavna Sigurnost [shërbimit sekret bullgar] kontrollohet nga një këshilltar nga KGB-ja ruse, ndonjëherë i njohur si xhaxha, i cili raporton drejtpërdrejt në Moskë... Është e pakonceptueshme që kjo të jetë bërë pa e ditur rusët."
Dhe sipas ish-kreut të një skuadre vrasjesh për KGB-në, metoda tregonte për përfshirjen e sovjetikëve. "Teknika është... pothuajse qesharake e sofistikuar", tha Nikolai Khokhlov. "Kjo më tregon se oficerët që po planifikonin atë operacion u përpoqën t'i bënin qejfin dikujt në nivelin më të lartë". Sulmi fatal ndaj Markov u krye në ditëlindjen e Zhivkovit.
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, doli në pah se KGB-ja kishte zhvilluar një ombrellë që mund të injektonte kokrriza ricine tek një viktimë. Dhe dy ish-oficerë të KGB-së që dezertuan më vonë thanë se organizata e tyre ndihmoi në vrasje, megjithëse ajo u krye nga një kriminel italian me emrin e koduar Piccadilly.
Askush nuk është akuzuar ndonjëherë për vrasjen e Markovit. Bullgaria e mbylli çështjen në vitin 2013, për shkak të mungesës së të dyshuarve, por hetimi mbetet i hapur në Mbretërinë e Bashkuar. /BBC-Piranjat News
