Një banore në Durrës ka ngritur shqetësimin për një situatë të pazakontë që, sipas saj, po vazhdon prej koh&...
BOTA
Inteligjencë artificiale, çipa dhe shërbimet cloud! Plani i Evropës kundër varësisë digjitale
PiranjatPërditësimi i fundit 4 Qershor 2026, 09:41
Qoftë për inteligjencën artificiale, çipat apo shërbimet cloud: Evropa synon të bëhet më e pavarur nga kompanitë e huaja të teknologjisë e qeveritë e tyre. Komisioni Evropian synon mbështetje për sipërmarrjet evropiane.
Frika nga ndikimi i drejtpërdrejtë i fuqive të huaja që duan të dëmtojnë Evropën është thelbësore – për shembull nga të ashtuquajturit “kill switches”. Ky term anglisht i referohet mekanizmave të kontrolluar nga jashtë që mund të ndërpresin funksionimin e rrjeteve elektrike, administratave dhe funksioneve të ndryshme digjitale.
BE-ja dëshiron të çlirohet nga këto rreziqe, sidomos ato që vijnë nga SHBA dhe Kina. Për këtë qëllim, Komisioni ka paraqitur një paketë ligjore përsovranitet digjital. Këto plane nuk janë fantazi, tha zëvendëspresidentja e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen, por kërkojnë një vendim “që duhet ta marrim së bashku”.
Pavarësi në prodhimin e çipave Evropa synon të jetë më pak e varur nga prodhimi i çipave jashtë kontinentit dhe të rrisë prodhimin e tyre brenda Evropës. Prodhimi i gjysmëpërçuesve duhet të nxitet më tej – kompanitë do të tërhiqen me energji më të lirë dhe më pak burokraci. Ligji ekzistues i BE-së për gjysmëpërçuesit do të zgjerohet me masa emergjente. Fushat kritike si industria e armëve dhe teknologjia mjekësore do të kenë përparësi në furnizim në rast mungesash.
Komisioni Evropian gjithashtu synon të përshpejtojë ndjeshëm zhvillimin e strukturave cloud evropiane. Qëllimi është i njëjtë: më pak varësi strategjike nga Kina dhe sidomos nga SHBA, pasi aktualisht në Evropë përdoren kryesisht ofrues amerikanë.
Përveç kësaj, BE planifikon një strategji për burim të hapur (open source): administratat dhe kompanitë nuk duhet të mbështeten vetëm tek ofruesit tradicionalë amerikanë, por të largohen gradualisht prej tyre. Qendrat evropiane të të dhënave duhet të trajnojnë modelet më moderne të inteligjencës artificiale në Evropë, dhe jo në Azi apo Amerikë.
Evropa kërkon t’i përgjigjet dominimit të Tajvanit në prodhimin e çipave të avancuar. Një paketë e re mbështetëse nga BE synon të ndihmojë në këtë drejtim.
Rivalitetet gjeopolitike si arsye Komisioneri i BE-së, Dan Jørgensen, e përmendi rivalitetin gjeopolitik si arsyen kryesore për reformat digjitale. Tregu global i teknologjisë po largohet nga tregtia e lirë drejt një nacionalizmi ekonomik më të ashpër. Në këtë situatë, Evropa mund të marrë drejtimin dhe të veprojë në mënyrë të përgjegjshme.
27 shtetet anëtare mbështesin të paktën një pjesë të paketës – iniciativën për çipat. Ajo i përgjigjet kërkesës së industrisë për të rritur prodhimin në Evropë, në mënyrë që të shmanget varësia nga eksportet dhe shantazhi në rast mungesash.
Presidenti i shoqatës së industrisë Bitkom, Ralf Wintergerst, e përgëzoi paketën: “Ne e mirëpresim që Komisioni Evropian nuk fokusohet vetëm në teknologji individuale, por në të gjithë zinxhirin e vlerës digjitale.” Megjithatë, tani është vendimtare që të mos mbetet vetëm në njoftime, sepse Evropa ka nevojë për veprim të shpejtë.
Financimi si sfidë Një pengesë e madhe mund të jetë financimi. Raporti i Draghi-t i vitit 2024 për konkurrueshmërinë e Evropës vlerëson se nevojiten rreth 800 miliardë euro shtesë çdo vit për të mbajtur hapin me SHBA-në dhe Kinën.
Paketa e re synon të mobilizojë kapital privat të riskut dhe parashikon një fond të ri të BE-së për konkurrueshmëri në buxhetin e ardhshëm. Negociatat mund të zgjasin deri në vitin 2027, ndërsa miratimi mund të ndodhë në fund të vitit të ardhshëm.
A ka shanse plani? Ofruesit amerikanë janë “dominues dhe do të mbeten të tillë”, tha eurodeputeti i SPD-së Matthias Ecke. Megjithatë, BE nuk duhet t’i nënshtrohet presionit nga SHBA: “Ne vendosim rregulla për qytetarët tanë.”
Nga ana tjetër, Markus Ferber (CSU) dyshon nëse Evropa mund të fitojë garën globale për fabrikat më moderne të gjysmëpërçuesve: “Përpjekja për të konkurruar me Tajvanin, SHBA-në apo Korenë e Jugut në terrenin e tyre ka qenë iluzore dhe e kushtueshme që në fillim.” Sipas tij, ligji i ri për çipat duhet të analizojë realisht zinxhirin e vlerës dhe të investojë në segmentet ku Evropa ka avantaze të qarta konkurruese.
Sa larg duhet të shkojë sovraniteti? Bertram Brossardt nga Shoqata e Ekonomisë Bavareze thekson se sovraniteti teknologjik nuk duhet të kufizohet vetëm në sektorin digjital, por të përfshijë edhe teknologji të tjera kyçe si bioteknologjia dhe energjia.
Eurodeputeti i SPD-së Bernd Lange paralajmëron nga pritshmëri të tepruara: “Sovraniteti teknologjik nuk do të thotë ‘Evropa e para’.” dAi nënvizon se Evropa duhet të zhvillojë aftësi vetjake në fusha kritike, por të mbetet e hapur ndaj tregtisë, investimeve dhe bashkëpunimit ndërkombëtar./DW
