Ditën e sotme dollari amerikan në blerje do të këmbehet me 81.5 lekë, në shitje me 82.5 lekë.
Euro do të blihet me 93...
BOTA
Identifikohen përmes ADN-së katër marinarë nga ekspedita fatale polare e vitit 1845, ku humbën jetën 129 burra
PiranjatPërditësimi i fundit 15 Maj 2026, 10:00
Studiuesit thonë se kanë identifikuar katër marinarë që ishin mes 129 personave që humbën jetën gjatë një ekspedite fatale polare në vitin 1845, duke zgjidhur një debat që kishte zgjatur prej dekadash mbi identitetin e njërit prej burrave në mision.
Anijet HMS Erebus dhe HMS Terror u nisën nga Anglia në vitin 1845. Misioni, i drejtuar nga kapiteni Sir John Franklin dhe i njohur si Ekspedita Franklin, kishte për qëllim të hartonte një rrugë detare përreth veriut të Amerikës së Veriut.
Anijet mbetën të bllokuara për gati dy vite në akujt e Arktikut. Pavarësisht përpjekjeve të dëshpëruara për t’u arratisur në prill të vitit 1848, çdo person që mori pjesë në ekspeditë vdiq, duke shënuar katastrofën më të madhe në historinë e eksplorimit polar britanik, sipas Royal Museums Greenwich në Londër. Detajet e ditëve të tyre të fundit mbeten ende të paqarta. Të dyja anijet tani ndodhen të fundosura pranë brigjeve të Kanadasë.
Studiuesit kanë gjetur mbetje të marinarëve, si edhe objekte nga anijet e mbytura. Për zbulimin më të fundit, antropologët nga Fakulteti i Arteve në Universitetin e Waterloo dhe Universitetin Lakehead nxorën ADN nga mostra arkeologjike të lidhura me ekspeditën. Këto mostra u krahasuan me ADN-në e dhuruar nga persona që dihej se ishin pasardhës të gjallë të burrave që ndodheshin në bord, tha Universiteti i Waterloo në një njoftim për shtyp.
Ky proces u mundësoi studiuesve të identifikonin katër marinarë. Tre prej tyre — marinari William Orren, djali i klasit të parë David Young dhe kujdestari i oficerëve John Bridgens — kishin qenë në bordin e HMS Erebus. Një rindërtim forenzik i fytyrës tregon se si mund të dukej Young në kohën e vdekjes së tij. Më shumë detaje mbi identifikimin e tyre dhe atë që vendndodhja e mbetjeve mund të tregojë për mënyrën se si vdiqën, u publikuan në Journal of Archaeological Science.
Marinari i katërt ishte nga HMS Terror. Mbetjet e tij u gjetën rreth 80 milje larg atyre që kishin lundruar me Erebus, tha universiteti. Mbetjet u identifikuan si të Harry Peglar, komandant i direkut të përparmë në anije.
Peglar ka qenë prej kohësh një figurë misterioze: Në vitin 1859, studiuesit gjetën mbetje njerëzore që përfshinin dokumente personale të Peglar, por rrobat që kishte veshur marinari ishin të një kujdestari, që nuk ishte grada e Peglar. Dokumentet përfshinin një certifikatë, poezi dhe përshkrime të dukshme të disa ngjarjeve të ekspeditës, tha universiteti. Këto mospërputhje ndezën debate për dekada mbi identitetin e trupit.
Studimi më i fundit konfirmoi se mbetjet ishin vërtet të Peglar. Përveç gjetjes së një të afërmi të ngushtë gjenetik të Peglar, studiuesit arritën të testonin mbetjet e disa kujdestarëve të njohur dhe t’i përjashtonin ata si identitete të mundshme.
“Ishte interesante ta identifikonim përfundimisht këtë marinar, sepse trupi u gjet me pothuajse të vetmet dokumente të shkruara nga ekspedita që janë zbuluar ndonjëherë,” tha Dr. Robert Park, profesor antropologjie në Universitetin e Waterloo dhe një nga drejtuesit e projektit kërkimor.
Mbetjet e Peglar janë të vetmet nga HMS Terror që janë identifikuar deri tani.
Por pyetjet mbi mbetjet vazhdojnë ende, vunë në dukje studiuesit në një punim të botuar në revistën akademike Polar Record. Nuk është e qartë pse Peglar ishte veshur me uniformë kujdestari, veçanërisht pasi marinarët kishin një sasi të madhe rrobash rezervë. Ai mund të jetë ulur në detyrë, por arsyet mbeten mister, thanë studiuesit. Gjithashtu nuk dihet pse mbetjet e tij u gjetën vetëm dhe kaq larg vendeve ku u zbuluan trupat e tjerë.
Deri tani janë identifikuar gjashtë nga 129 marinarët që vdiqën në ekspeditë. Në vitin 2021, studiuesit identifikuan një grup mbetjesh si ato të inxhinierit të Erebus, John Gregory, ndërsa në vitin 2024 u zbulua se një tjetër grup mbetjesh i përkiste kapitenit të Erebus, James Fitzjames. Mbetjet e Fitzjames tregonin prova kanibalizmi, tha universiteti. Prova të ngjashme nuk u gjetën tek mbetjet e identifikuara së fundmi.
Studiuesit thanë se këto zbulime i kanë ndihmuar të mësojnë më shumë për ditët e fundit të ekspeditës. Universiteti i Waterloo inkurajoi pasardhësit e tjerë të njohur të ekuipazhit të ndajnë ADN-në e tyre me studiuesit, në mënyrë që të bëhen zbulime të tjera.
“Për pasardhësit e gjallë, këto zbulime ofrojnë detaje që më parë nuk ishin të disponueshme mbi rrethanat dhe vendndodhjet e vdekjes së të afërmve të tyre, si dhe identitetin e disa prej shokëve të ekuipazhit që vdiqën bashkë me ta,” tha Dr. Douglas Stenton, profesor ndihmës i antropologjisë në Universitetin e Waterloo dhe një nga drejtuesit e projektit kërkimor./Përktheu Piranjat News
