Një aksident i rëndë rrugor është regjistruar në orët e para të mëngjesit në aksin Dukat–Orikum, n&eum...
BOTA
Laboratori X dhe substancat e rralla, ja pse Rusia përdor helmimin si mjet eliminimi politik
PiranjatPërditësimi i fundit 16 Shkurt 2026, 19:46
Kur lideri i opozitës ruse Alexei Navalny vdiq dy vjet më parë, pyetja kryesore nuk ishte kush e vrau, por si u krye vrasja.
Bashkëshortja e tij, Yulia Navalnaya, deklaroi menjëherë se ai ishte helmuar dhe njoftoi se mbështetësit kishin marrë mostra indesh për analiza. Së fundmi, Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Suedia dhe Holanda njoftuan se një operacion i përbashkët i inteligjencës kishte arritur në përfundimin se Navalny u vra me epibatidinë, një neurotoksinë që gjendet në lëkurën e bretkosave helmuese të Ekuadorit.
Njoftimi, i bërë gjatë Konferencës së Sigurisë në Mynih, u pasua nga skepticizëm, reagime tallëse në rrjetet sociale dhe mohime zyrtare nga Moska. Fakti që deklarata u bë në një forum ndërkombëtar sigurie sugjeron edhe një dimension politik, në një kohë kur aleanca kundër presidentit rus Vladimir Putin ka shfaqur shenja lodhjeje dhe mosmarrëveshjesh. Shtetet e Bashkuara nuk iu bashkuan pesë vendeve evropiane në këtë dalje publike.
Megjithatë, deri tani nuk ka prova publike që e rrëzojnë drejtpërdrejt pretendimin. Debati kryesor kishte të bënte me mënyrën e vdekjes: nëse Navalny u helmua drejtpërdrejt, apo nëse organizmi i tij, i dëmtuar nga ekspozimi ndaj agjentit nervor Novichok në një atentat të mëparshëm, nuk mundi të përballonte kushtet e ashpra të kampit arktik të burgut “Polar Wolf”.
Akuzat e fundit rikthejnë vëmendjen te një prirje e njohur ruse për përdorimin e helmit. Shtete dhe aktorë të tjerë në histori kanë përdorur metoda të ngjashme, nga familja Borgia në Italinë e Rilindjes deri te përpjekjet e dokumentuara të CIA-s për të vrarë Fidel Castron, por në rastin rus, helmimi shfaqet si një vijë e vazhdueshme historike.
Kronikat ruse përmendin raste helmimesh që nga Mesjeta. Princi Dmitry Shemyaka u helmua në vitin 1453 gjatë luftës për trashëgiminë në Moskë. Cari Ivan i Tmerrshëm besonte se familja Shuisky helmoi nënën e tij, Elena Glinskaya, në vitin 1538. Në vitin 1610, princi Mikhail Skopin-Shuisky dyshohet se u helmua. Edhe në shekullin XX, figura si Rasputini u përballën me tentativa helmimi.
Në periudhën sovjetike, kjo praktikë mori formë institucionale. Në vitin 1926, shteti krijoi një laborator të specializuar për helme, i njohur me emra të ndryshëm ndër vite Laboratori Nr. 12, Laboratori X, dhe sot Instituti Shkencor i Kërkimit Nr. 2 (NII-2). Laboratori, i quajtur shpesh “Kamera”, zhvilloi agjentë të rinj vdekjeprurës për shërbimet sekrete dhe, gjatë periudhës staliniste, testoi substanca mbi të burgosur të Gulagut.
Ky institucion lidhet me disa raste të njohura ndërkombëtare: vrasja e nacionalistit ukrainas Stepan Bandera me cianid në vitin 1959; helmimi i disidentit bullgar Georgy Markov në Londër në vitin 1978 me ricinë; helmimi me polonium-210 i ish-agjentit Alexander Litvinenko në Londër në vitin 2006; sulmi me Novichok ndaj Sergei dhe Yulia Skripal në vitin 2018; si dhe helmimi i vetë Navalnyt në vitin 2020.
Përdorimi i substancave të rralla dhe shpesh të kushtueshme, si poloniumi që u përdor ndaj Litvinenkos ngre pyetjen pse zgjidhen këto metoda në vend të mjeteve më të zakonshme si armët e zjarrit apo eksplozivët.
Një arsye mund të jetë mohueshmëria. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, reagoi ndaj pretendimeve për Navalnyn duke kërkuar prova dhe formula të substancave përpara çdo komenti zyrtar. Kjo qasje i lejon Moskës të mohojë përgjegjësinë dhe të argumentojë se aktorë të tjerë mund të kenë kryer veprimin për të fajësuar Rusinë.
Megjithatë, përdorimi i agjentëve që lidhen historikisht me strukturat shtetërore krijon një sinjal të dyfishtë: një mohim formal, por me një mesazh të nënkuptuar për kundërshtarët. Në këtë kuptim, helmimi shërben jo vetëm si mjet eliminimi, por edhe si instrument frikësimi, shkruan The Spectator.
Efekti psikologjik është pjesë e strategjisë. Helmimet shpesh shkaktojnë vuajtje të zgjatura dhe të dukshme. Rasti i Litvinenkos, i cili ndërroi jetë pas 22 ditësh agonie, dhe helmimi i Navalnyt në vitin 2020, kur ai u sëmur rëndë gjatë një fluturimi drejt Moskës, tregojnë dimensionin publik të këtyre akteve. Objektivi nuk kufizohet te viktima; mesazhi synon një audiencë më të gjerë.
Navalny u kthye në Rusi pas trajtimit në Gjermani dhe vazhdoi aktivitetin e tij politik, por raste të tjera kanë ndikuar në sjelljen e kundërshtarëve të Kremlinit jashtë vendit, duke i bërë ata më të kujdesshëm.
Në këtë kontekst, helmimi paraqitet jo vetëm si metodë vrasjeje, por si instrument presioni politik dhe psikologjik.
