Heqja e taksës së qarkullimit nga çmimi i karburantit dhe kalimi i saj në një taksë mbi automjetet shihet si një lehtë...
BOTA
Lufta që nuk e shohim: Si hakerët e GPS-it po testojnë "paralizimin" e botës moderne
PiranjatPërditësimi i fundit 10 September 2026, 08:31
Rrjetet energjetike, rrjetet e të dhënave, tregjet e aksioneve: sa e lehtë është të paralizohet bota moderne duke sulmuar sistemet që sinkronizojnë kohën dhe hapësirën? Njihuni me “jammers” që po përpiqen ta zbulojnë këtë, shkruan BBC.
Harald Hauglin është një burrë jashtëzakonisht i gjatë, me mjekër të thinjur, syze me kornizë të hollë dhe një buzëqeshje lozonjare. Kur e takova në shtator të vitit 2024, në xhepin e jelekut të tij të detyrueshëm me ngjyrë të ndezur, që përdoret për sigurinë në terren, kishte një stemë ku shfaqej një lepur i bardhë që vraponte, me një orë në dorë.
Hauglin është inxhinier kryesor për metrologjinë e kohës dhe frekuencës në Shërbimin Norvegjez të Metrologjisë. Ai është gjithashtu një nga “Nerdët e Dritave Veriore”, një nofkë e adoptuar nga pjesëmarrësit e Jammertest 2024.
Jammertest, i organizuar çdo vit nga autoritetet norvegjeze, është një festival hakerimi në terren, i zhvilluar në një ishull të largët rreth 300 kilometra në veri të Rrethit Arktik. Qëllimi i tij është i thjeshtë, por njëkohësisht mahnitës: të përdorë sinjalet satelitore për të ndërhyrë në vetë konceptin e kohës dhe për të parë nëse marrësit e pajisjeve, nga orët deri te dronët, mund t’i rezistojnë një presioni të tillë.
Në qendër të këtij eksperimenti është një teknologji që mbështet një pjesë të madhe të botës sonë moderne dixhitale: Sistemet Globale të Navigimit Satelitor (GNSS).
Zakonisht mendojmë për rrjete satelitore si GPS-in si mjete për navigim. Por ato kryejnë edhe një funksion tjetër po aq të rëndësishëm: transmetojnë të dhëna për kohën me një saktësi jashtëzakonisht të lartë.
Rrjetet elektrike, rrjetet e telekomunikacionit, tregjet e aksioneve, shërbimet e transportit dhe shumë sisteme të tjera varen nga sinkronizimi që sigurohet nga GNSS.
Por rëndësia e GNSS për infrastrukturën krijon gjithashtu një pikë të dobët. Transmetimet satelitore janë të dobëta dhe mund të mposhten ose të ndërhyhen nga sinjale më të fuqishme dhe keqdashëse.
Që nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia, raste të tilla ndërhyrjesh janë rritur ndjeshëm. Ndikimet më të dukshme janë vërejtur në aviacion. Në maj të këtij viti, një avion i Forcave Ajrore Mbretërore britanike përjetoi ndërhyrje në sinjalin GPS pranë kufirit me Rusinë, ndërsa në shtator 2025, Agjencia Suedeze e Transportit deklaroi se ndërhyrjet ishin bërë një dukuri e përditshme.
Tashmë, qeveria norvegjeze është një nga disa qeveri që po përgatiten për një botë ku GNSS mund të kthehet në një dobësi strategjike.
Pra, a është e mundur të përgatitemi për një sulm ndaj vetë mënyrës se si përcaktojmë kohën dhe vendndodhjen?
Çdo vit, dhjetëra inxhinierë, fizikantë dhe zyrtarë udhëtojnë drejt Rrethit Arktik për ta zbuluar.
Jammertest: testi më i madh në botë për qëndrueshmërinë ndaj ndërhyrjeve në sinjalet satelitore
Jammertest zhvillohet në fshatin Bleik, në Andøya, një ishull i vogël dhe i largët që përdoret shpesh për studimin e Aurorës Boreale, ose Dritave Veriore.
Vendi piktoresk të krijon përshtypjen e një kampi veror inxhinierësh, ku peizazhi spektakolar i Arktikut dhe bufetë e përditshme me waffles janë pjesë e tërheqjes. Por qëllimi i aktivitetit është tejet serioz.
Jammertest ishte vetëm në vitin e tretë zyrtar kur e vizitova, por ideja për të testuar marrësit komercialë GNSS dhe për të parë se si reagojnë ndaj ndërhyrjeve të fuqishme, ndonëse artificiale, nuk është e re.
Prej vitesh, ushtria amerikane ka zhvilluar teste për të treguar se si reagojnë marrësit kur sinjali GNSS manipulohet. Këto teste zhvillohen në White Sands Missile Range, në Nju Meksiko. Megjithatë, ato janë të kontrolluara në mënyrë të rreptë, përfshirë edhe të dhënat që mund të publikohen pas përfundimit të tyre.
Norvegjezët ndjekin një qasje tjetër. Ata e kanë modeluar aktivitetin sipas hackathoneve “white-hat”, të njohura në industrinë e teknologjisë, ku hakerët kërkojnë dobësi në sistemet e sigurisë kibernetike me qëllim përmirësimin e softuerit.
Ajo që i bën këto teste veçanërisht të rëndësishme është se zhvillohen hapur, në prani të çdo vizitori në Andøya. Pjesëmarrësit gjithashtu ndajnë rezultatet e testeve të tyre me pjesëmarrësit e tjerë nga qeveria dhe kompanitë private gjatë natës së fundit të aktivitetit./skyweb
