Protesta kundër qeverisë Rama hyn sot në ditën e saj të 57-të. Qytetarët pritet të mblidhen sërish në mbr&eu...
BOTA
Planeti që nuk duhej të ekzistonte/ Zbulimi që sfidon teoritë e universit
PiranjatPërditësimi i fundit 15 Shkurt 2026, 10:28
Astronomë kanë zbuluar një planet “rogue” (endacak) që sfidon të gjitha teoritë historike. Një sistem planetar unik “nga brenda-jashtë”, me një botë shkëmbore të largët, e përmbys plotësisht mënyrën si e kuptojmë formimin e planetëve.
Sistemi ynë diellor shpesh përdoret si bazë për të zgjidhur sekretet e planetëve të tjerë më të largët.
Planetët tanë të brendshëm, nga Merkuri te Marsi, janë shkëmborë, ndërsa planetët e jashtëm, nga Jupiteri te Neptuni, janë të gaztë. Dhe kjo është e vërtetë edhe për sisteme të tjera të ngjashme në gjithë Rrugën e Qumështit.
Por shkencëtarët vunë re diçka mjaft të jashtëzakonshme kur studiuan një yll të ftohtë dhe të zbehtë xhuxh të kuq, të quajtur LHS 1903, me katër planetë që rrotullohen rreth tij.
Duke ndjekur shembullin e sistemit tonë diellor, planeti i katërt dhe më i largët duhej të ishte i gaztë.
Në vend të kësaj, ai është në fakt shkëmbor – kjo sugjeron se planeti ose e ka humbur atmosferën e tij të gaztë, ose nuk e ka formuar kurrë një të tillë.
“Ky çrregullim i çuditshëm e bën atë një sistem unik ‘nga brenda-jashtë’,” shpjegoi autori i parë, Dr. Thomas Wilson, Profesor Asistent në Departamentin e Fizikës, Universiteti i Warwick-ut. “Planetët shkëmborë zakonisht nuk formohen larg yllit të tyre amë, në pjesën e jashtme përtej botëve të gazta.”
Ata kanë përjashtuar teori të tilla si ndërrimi i vendeve midis planetëve shkëmborë dhe atyre të gaztë.
Dhe nuk besojnë as që planeti shkëmbor e ka humbur atmosferën e tij në një përplasje.
Në vend të kësaj, ata zbuluan të dhëna se katër planetët nuk u formuan në të njëjtën kohë, siç pritej, por u formuan njëri pas tjetrit në një proces të quajtur formimi i planetëve “nga brenda-jashtë”.
“Deri në momentin kur u formua planeti i fundit, ai i jashtëm, sistemi mund të kishte mbetur tashmë pa gaz, i cili konsiderohet thelbësor për formimin e planetëve,” shtoi Dr. Wilson. “Megjithatë, këtu kemi një botë të vogël, shkëmbore, që sfidon pritshmëritë.
“Duket se kemi gjetur provën e parë për një planet që është formuar në një mjedis të varfëruar nga gazi.”
Megjithatë, ky planet i vogël shkëmbor në periferi mund të jetë ende një përjashtim i çuditshëm.
Ose, ai mund të jetë pista e parë drejt një modeli të ri në mënyrën se si evoluojnë sistemet planetare.
“Shumë gjëra rreth mënyrës si formohen dhe evoluojnë planetët mbeten ende mister,” tha Maximilian Günther, shkencëtar i projektit Cheops në ESA.
“Gjetja e të dhënave si kjo për të zgjidhur këtë enigmë është pikërisht ajo që CHEOPS synonte të bënte''./Marrë nga The Sun, përshtati në shqip Piranjat News
