Kosova prodhon qumësht, djathë, kos e produkte të tjera të bulmetit.
Fabrikat kanë investuar në teknologji, fermerët kan&e...
BOTA
Studimi/ Një zbulim i ri ndryshon kuptimin për botët e largëta të sistemit diellor
PiranjatPërditësimi i fundit 5 Maj 2026, 11:28
Një studim i ri sugjeron se një botë e vogël dhe e akullt përtej Plutonit ka një atmosferë të hollë dhe delikate, e cila mund të jetë krijuar nga shpërthime vullkanike ose nga goditja e një komete.
Me një diametër prej rreth 480 kilometrash, kjo “mini-Pluton” konsiderohet objekti më i vogël në sistemin diellor me një atmosferë globale të zbuluar qartë dhe të mbajtur nga graviteti, sipas studiuesit kryesor Ko Arimatsu nga Observatori Kombëtar Astronomik i Japonisë.
“Kjo është një zhvillim i jashtëzakonshëm, por ka nevojë urgjente për verifikim të pavarur. Pasojat janë të mëdha nëse konfirmohet,” tha Alan Stern nga Instituti Kërkimor Southwest, shkencëtari kryesor i misionit të NASA-s New Horizons për në Pluton dhe më tej. Ai nuk ishte i përfshirë në studim.
Nëse konfirmohet, ky objekt do të bëhej bota e dytë përtej Neptunit në sistemin tonë diellor që ka një atmosferë — pas Plutonit.
Zbulimi ofron njohuri të reja për objektet më të largëta dhe më të ftohta të sistemit diellor, në një rajon të njohur si Brezi i Kuiperit. Studiuesit përdorën tre teleskopë në Japoni për të vëzhguar objektin në vitin 2024, ndërsa ai kalonte përpara një ylli në sfond, duke zbehur përkohësisht dritën e tij.
“Kjo ndryshon mënyrën si i shohim botët e vogla në sistemin diellor, jo vetëm përtej Neptunit,” tha Arimatsu. Zbulimi i një atmosfere në një objekt kaq të vogël ishte “vërtet befasues” dhe sfidon idenë tradicionale se atmosferat ekzistojnë vetëm tek planetët e mëdhenj, planetët xhuxh dhe disa hëna të mëdha.
Ky planet i vogël, i njohur zyrtarisht si (612533) 2002 XV93, klasifikohet si “plutino”, duke rrotulluar Diellin dy herë në kohën që i duhet Neptunit për të përfunduar tre orbita. Në kohën e studimit, ai ndodhej më shumë se 5.5 miliardë kilometra larg, më larg edhe se Plutoni.
Atmosfera e tij mendohet të jetë 5 deri në 10 milionë herë më e hollë se atmosfera mbrojtëse e Tokës dhe 50 deri në 100 herë më e hollë se ajo e Plutonit. Kimikatet më të mundshme janë metani, azoti ose monoksidi i karbonit.
Vëzhgime të mëtejshme, veçanërisht nga teleskopi hapësinor Webb i NASA-s, mund të konfirmojnë përbërjen e kësaj atmosfere.
Vullkane akulli apo përplasje komete?
Shkencëtarët nuk janë ende të sigurt për origjinën e atmosferës. Një mundësi është që ajo të jetë krijuar nga gazrat e nxjerrë nga brendësia përmes vullkaneve të akullit.
Një tjetër mundësi është që atmosfera të jetë krijuar nga një përplasje me kometë, çka do të thotë se ajo mund të zhduket gradualisht me kalimin e kohës. Disa astronomë janë skeptikë dhe kërkojnë më shumë prova. Një alternativë mund të jetë që objekti ka një unazë rreth vetes, e cila mund të shpjegojë vëzhgimet.
Megjithatë, studiuesit besojnë se një unazë nuk përputhet plotësisht me të dhënat dhe theksojnë nevojën për më shumë studime.
Ndërkohë, ka edhe sugjerime se një tjetër planet xhuxh, Makemake, mund të ketë një atmosferë shumë të hollë, por kjo mbetet e diskutueshme.
Plutoni dikur konsiderohej planeti i nëntë, por në vitin 2006 u riklasifikua si planet xhuxh. Kohët e fundit, është propozuar që ai të rikthehet si planet i plotë, një ide që ka ndezur debate mes shkencëtarëve./Përktheu Piranjat News
