Një zjarr i përmasave të mëdha ka përfshirë pasditen e sotme Pyllin e Sodës në Vlorë, duke krijuar një re t&...
BOTA
VIDEO/ Pesë shekuj jetë nën tokë, zbulimi i pashembullt në këtë shtet
PiranjatPërditësimi i fundit 25 Mars 2026, 19:23
Arkeologët në Spanjën veriore kanë zbuluar mbetjet njerëzore të një komuniteti të izoluar mesjetar që jetonte nën tokë për shekuj me radhë. Gjetjet zbulojnë një shoqëri të izoluar nga pjesa tjetër e botës , e cila u përball me sëmundje, çiftëzimin brenda familjes dhe konflikte të dhunshme.
Zbulimi u bë në Las Gobas, një kompleks shpellash natyrore të përdorura si strehim nga një komunitet trogloditësh midis shekujve 7 dhe 11. Hulumtimet e fundit arkeologjike kanë zbuluar eshtrat e dhjetëra njerëzve, duke zbuluar kushtet e vështira të jetesës që mbizotëronin në këtë shoqëri të izoluar.
Një komunitet i izoluar për shekuj me radhë
Sipas një studimi të botuar në revistën Science Advances , gërmimet zbuluan mbetjet e 33 individëve, kockat e të cilëve ofrojnë informacione të rëndësishme në lidhje me jetën dhe shëndetin e tyre të përditshëm. Analizat gjenetike treguan se rreth 63% e mostrave tregonin shenja të bashkimit familjar , gjë që sugjeron se anëtarët e komunitetit u martuan me të afërm të ngushtë për shumë breza. Ekspertët vlerësojnë se kjo shoqëri mbeti jashtëzakonisht e izoluar dhe kishte pak kontakt me popullatat e tjera.
Studiuesi i arkeologjisë paleogjenetike dhe molekulare, Ricardo Rodríguez Varela, tha se gjetjet tregojnë se komuniteti mbeti relativisht i izoluar për të paktën pesë shekuj . Ai shpjegoi se analizat gjenetike treguan nivele të ulëta të prejardhjes nga Afrika e Veriut dhe Lindja e Mesme krahasuar me popullatat e tjera mesjetare të Gadishullit Iberik, ndërsa nuk u vu re ndonjë rritje e ndjeshme e këtyre elementëve pas pushtimit islamik të rajonit.
Shenjat e dhunës brenda komunitetit
Përtej provave gjenetike, disa nga kockat mbanin lëndime, të tilla si fraktura dhe shenja shpimi që ka të ngjarë të jenë shkaktuar nga goditjet me shpatë.
Studiuesit besojnë se këto gjetje tregojnë se konfliktet dhe incidentet e dhunshme ishin të shpeshta brenda komunitetit nëntokësor.
ADN-ja e lashtë zbulon praninë e lisë
Analiza e skeleteve zbuloi gjithashtu gjurmë të lisë, një nga sëmundjet më shkatërruese të Evropës mesjetare. Shkencëtarët besojnë se komuniteti ka të ngjarë të jetë ekspozuar ndaj virusit përmes mishit të derrit të kontaminuar, pasi derrat ishin një burim kryesor ushqimi për banorët e shpellave. Në një shoqëri kaq të izoluar, me njohuri të kufizuara mjekësore dhe pa kontakt me botën e jashtme, një epidemi mund të përhapej lehtësisht. Anders Götherström, autori kryesor i studimit, tha se studimi arkeogjenik u lejoi shkencëtarëve të mbledhin informacione të rëndësishme rreth historisë së këtij komuniteti. Ai tha se deri në shekullin e 10-të, lija duket se e ka prekur rajonin, me shumë mundësi përmes përhapjes në Evropë , dhe jo përmes rrugëve islame, siç mendohej më parë se e kishte sjellë sëmundjen në Iberi .
Pse u braktis Las Gobas?
Shoqëria nëntokësore e Las Gobas u braktis përfundimisht drejt fundit të shekullit të 11-të . Arsyet e sakta mbeten të paqarta, por studiuesit besojnë se një numër faktorësh kontribuan në rënien e saj. Shkaqet e mundshme përfshijnë mungesën e burimeve, epidemitë e sëmundjeve dhe ndoshta presionet e jashtme, të tilla si pushtimet ose ndryshimet politike në Spanjë në atë kohë. Në kohën kur vendi u braktis, Las Gobas ishte transformuar tashmë në një nekropol , me shumë nga të vdekurit të varrosur brenda shpellave ku ata dikur jetonin. /PiranjatNews/
