Sa po i kushton Kosovës bllokada e tregtisë së energjisë me Serbinë

Problemi lidhet me ndryshimin e mënyrës së funksionimit të sistemit energjetik të Kosovës, dhe me mosmarrëveshjet mes Prishtinës dhe Beogradit për zbatimin e marrëveshjeve të energjisë.

Në fund të vitit 2020, KOSTT-i filloi të operojë si zonë e pavarur rregulluese.

Deri atëherë, Kosova ishte pjesë e një blloku rregullues me Serbinë, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Pas ndryshimit, ajo u bashkua me zonën rregulluese të Shqipërisë dhe aktivizoi linjën e interkoneksionit 400-kilovoltësh, të njohur si “Autostrada energjetike Kosovë-Shqipëri”.

Pas këtij ndryshimi, tregtia e energjisë elektrike në kufirin Kosovë-Serbi nuk u funksionalizua.

Ministria e Ekonomisë e Kosovës thotë se Serbia nuk e ka zbatuar vendimin e Këshillit Ministror të Komunitetit të Energjisë, i cili kërkonte veprime për funksionalizimin e kapaciteteve ndërkufitare për tregti.

“Republika e Kosovës vazhdon të kërkojë zbatimin e plotë të këtij vendimi, pasi vënia në dispozicion e kapaciteteve ndërkufitare është e rëndësishme për mundësimin e tregtisë së energjisë elektrike, funksionimin e tregut rajonal të energjisë dhe integrimin e mëtejshëm të tregut energjetik të Evropës Juglindore”, thuhet në një përgjigje të Ministrisë së Ekonomisë për Radion Evropa e Lirë.

Autoritetet kosovare thonë se pengesa kryesore është mungesa e koordinimit mes Operatorit të Sistemit të Transmisionit të Serbisë (EMS) dhe KOSTT-it për ndarjen e kapaciteteve ndërkufitare.

KOSTT-i thotë se ka kërkuar vazhdimisht koordinim me palën serbe për këtë çështje, por nuk ka marrë përgjigje konkrete.

Ministria e Minierave dhe Energjetikës e Serbisë mohon se ekziston ndonjë ndërprerje fizike e transmisionit të energjisë elektrike mes dy vendeve.

Sipas saj, vendimi i Këshillit Ministror të Komunitetit të Energjisë lidhet me integrimin e tregut, koordinimin dhe ndarjen e kapaciteteve ndërkufitare.

Ministria serbe argumenton se kuadri rregullator, mbi të cilin ishte trajtuar më herët kjo çështje, është zëvendësuar me rregulla të reja të Pakos për Integrimin e Energjisë Elektrike (EIP).

“Brenda kompetencave të saj, Republika e Serbisë ka ndërmarrë aktivitetet e nevojshme sipas kuadrit të ri rregullator, përfshirë krijimin e kushteve të nevojshme për koordinimin rajonal të alokimit të kapaciteteve të transmisionit ndërkufitar”, thuhet në përgjigjen e ministrisë serbe për Radion Evropa e Lirë.

Edhe EMS-ja pohon se energjia elektrike vazhdon të rrjedhë fizikisht mes sistemeve energjetike, dhe se kufijtë e zonave tregtare bazohen në marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut Kosovë-Serbi.

Kosova dhe Serbia kanë arritur marrëveshje për energjinë në vitet 2013 dhe 2015, ndërsa në vitin 2022 miratuan edhe një udhërrëfyes për zbatimin e tyre.

Megjithatë, këto marrëveshje, si shumë të tjera të arritura në kuadër të dialogut, nuk janë zbatuar plotësisht.

Mosnjohja e pavarësisë së Kosovës nga Serbia vazhdon të ndikojë edhe në pjesëmarrjen e Kosovës në mekanizmat rajonalë dhe ndërkombëtarë të sektorit energjetik.

Ministrja në detyrë e Ekonomisë e Kosovës, Artane Rizvanolli, e ka ngritur çështjen e moszbatimit të vendimit gjatë një takimi joformal të Këshillit Ministror të Komunitetit të Energjisë, të mbajtur më 2 korrik 2026 në Prishtinë.

Sipas Ministrisë së Ekonomisë, deri më tani nuk është miratuar një afat i ri për zbatimin e vendimit.

“Çështja mbetet nën monitorimin e Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, i cili mund të propozojë hapa dhe masa të mëtejshme procedurale në rast të vazhdimit të moszbatimit të vendimit nga Serbia”, thuhet në përgjigjen e ministrisë.

Komuniteti i Energjisë ka thënë se 1 korriku ishte afati i fundit për ndërmarrjen e veprimeve të kërkuara. Megjithatë, detyrimi për zbatimin e vendimit mbetet në fuqi edhe pas kësaj date.

Sipas Traktatit të Komunitetit të Energjisë, në rast të moszbatimit të një vendimi detyrues, Këshilli Ministror mund të konstatojë shkelje serioze dhe të ndërmarrë masa, përfshirë pezullimin e disa të drejtave që burojnë nga Traktati.

Koston mund ta bartin konsumatorët

Derisa Kosova dhe Serbia kanë interpretime të ndryshme për arsyet e mungesës së tregtisë së energjisë në kufirin mes tyre, kostot e përdorimit të rrugëve alternative mund të rëndojnë mbi sistemin energjetik të Kosovës.