Teksa largohej nga mbledhja e ditës së parë me ministrat në Pogradec, kryeministri Edi Rama u afrua i ngrysur tek Mercedesi Benz S-Class, ...
LIFESTYLE
A ëndërrojnë macet për pronarët e tyre?
PiranjatPërditësimi i fundit 24 Gusht 2026, 10:11
Macet mund të ëndërrojnë gjatë gjumit, ndërsa kujtimet e përvojave të tyre të përditshme mund të kenë rol në përmbajtjen e këtyre ëndrrave, sipas “Science Direct”.
Studiuesit e kanë të pamundur të përcaktojnë drejtpërdrejt se çfarë sheh një mace në ëndërr.
Megjithatë, studimet e neuroshkencës së gjumit, kanë treguar se macet përjetojnë fazën REM të gjumit, e cila te njerëzit lidhet ngushtë me ëndërrimin.
Një prej pionierëve të kërkimit mbi gjumin te macet është fiziologu francez Michel Jouvet, i cili në fund të viteve 1950 identifikoi te macet mekanizma karakteristikë të gjumit REM dhe kontribuoi në kuptimin e lidhjes mes kësaj faze dhe ëndërrimit.
Një rishikim shkencor mbi punën e tij vëren se Jouvet e konsideroi gjumin REM, të cilin e quajti “gjumi paradoksal”, si të lidhur me ëndërrimin.
Macet kanë një fazë gjumi të ngjashme me atë të lidhur me ëndrrat te njerëzit.
Studimet elektrofiziologjike kanë regjistruar aktivitetin e trurit të maceve gjatë gjumit dhe kanë identifikuar faza të ndryshme, përfshirë gjumin REM.
Në një studim të publikuar në vitin 1965, M. B. Sterman, T. Knauss, D. Lehmann dhe D. C. Clemente regjistruan aktivitetin e tetë maceve të rritura për periudha të zgjatura, duke analizuar EEG-në, lëvizjet e syve dhe aktivitetin muskulor.
Studimi dokumentoi qartë fazat e ndryshme të gjumit dhe aktivitetin karakteristik të gjumit REM.
Një tjetër studim i vitit 1965, nga J. Siegel dhe T. Gordon, analizoi gjumin paradoksal te macet dhe gjeti se kjo fazë përbënte rreth një të tretën e kohës totale të gjumit në kushtet e studimit.
Kur macet privoheshin nga kjo fazë, pas rikthimit të gjumit ajo rritej ndjeshëm.
Studime të mëvonshme kanë treguar gjithashtu se gjatë gjumit REM macet mund të shfaqin lëvizje të syve dhe sjellje motorike, që ngjajnë me reagime ndaj aktiviteteve të ndryshme.
Një studim i publikuar në “Journal of Sleep Research” analizoi marrëdhënien mes lëvizjeve të syve dhe sjelljeve të tilla gjatë gjumit te macet.
Studiuesit vunë re se disa shpërthime të lëvizjeve të syve shoqëroheshin me lëvizje të përgjithshme trupore, përfshirë sjellje që ngjanin me kërcimin ose sulmin.
Çfarë mund të ëndërrojnë macet?
Këtu shkenca bëhet shumë më e kujdesshme.
Një rishikim i publikuar në vitin 2021 në revistën “Consciousness and Cognition”, me autorë J. E. Malinowski, D. Scheel dhe M. McCloskey, shqyrtoi mënyrat se si mund të studiohen ëndrrat te kafshët.
Studiuesit theksojnë se te njerëzit përmbajtja e ëndrrave mund të studiohet përmes raportimit verbal pas zgjimit.
Te kafshët kjo metodë nuk është e mundur.
Për këtë arsye, shkencëtarët duhet të mbështeten në tregues indirektë, si aktiviteti i trurit, sjelljet gjatë gjumit dhe fenomenet që mund të lidhen me “rikthimin” e përvojave të mëparshme.
Kjo do të thotë se është e arsyeshme të mendohet se një mace mund të “ripërjetojë” në ëndërr elemente nga jeta e saj – për shembull ndjekjen e një preje, lojën, eksplorimin ose ndërveprimet sociale – por nuk mund të thuhet me siguri se cilat prej këtyre përvojave shfaqen në ëndërr.
Por macet vërtet i njohin pronarët e tyre.
Këtu shkenca ka prova shumë më të forta.
Në vitin 2013, studiueset Atsuko Saito dhe Kazutaka Shinozuka nga Universiteti i Tokios, testuan 20 mace për të parë nëse mund të dallonin zërin e pronarit nga zërat e njerëzve të panjohur.
Macet dëgjuan regjistrime të zërave të njerëzve të ndryshëm që u thërrisnin emrin.
Kur dëgjuan zërin e pronarit pas disa zërave të huaj, macet shfaqën një rritje të reagimit, kryesisht përmes lëvizjeve të kokës dhe veshëve.
Rezultatet treguan se macet mund të përdorin vetëm informacionin vokal për të dalluar njerëz të ndryshëm, përfshirë pronarin e tyre.
Macet jo vetëm që dëgjojnë zërin e pronarit, por janë në gjendje ta dallojnë atë nga zërat e të huajve.
Një studim tjetër, i publikuar në vitin 2021 nga studiues të Universitetit të Kiotos dhe institucioneve japoneze, shkoi edhe më tej.
Në eksperiment, macet dëgjuan zërin e pronarit nga një pozicion i caktuar dhe më pas zëri u shfaq papritur sikur vinte nga një vend tjetër.
Macet shfaqën reagimin më të madh të habisë pikërisht, kur zëri i pronarit dukej se kishte ndryshuar papritur vendndodhje.
Studiuesit e interpretuan këtë si dëshmi se macet mund të krijojnë një përfaqësim mendor të vendndodhjes së pronarit, bazuar në zërin e tij.
Macet mund të lidhin edhe zërin me fytyrën.
Në një studim të publikuar në “Animal Cognition” në vitin 2019, studiuesit testuan nëse macet mund të lidhin zërin e një personi me fytyrën e tij.
Macet u ekspozuan ndaj një zëri dhe më pas ndaj fotografisë së një personi.
Në disa raste zëri dhe fytyra i përkisnin të njëjtit individ, ndërsa në raste të tjera jo.
Rezultatet treguan se disa mace, veçanërisht macet e kafeneve të maceve, shfaqën reagime që sugjeronin se prisnin të shihnin fytyrën e personit pasi dëgjonin zërin e tij.
Kjo u interpretua si dëshmi për një lloj përfaqësimi ndërmodal të një personi të njohur.
Edhe kujtesa e ngjarjeve është studiuar.
Një studim mbi kujtesën e kafshëve shtëpiake, i publikuar në vitin 2019, përfshiu 375 pronarë qensh dhe macesh.
Studiuesit i pyetën pronarët nëse kafsha e tyre dukej se mbante mend ngjarje të caktuara.
Në të dy studimet e përfshira në hulumtim, vetëm rreth 20% e pronarëve raportuan se kafsha e tyre nuk kishte shfaqur ndonjëherë shenja të kujtimit të një ngjarjeje.
Autorët gjetën se ngjarjet e raportuara si të kujtuara nga kafshët shpesh, ishin specifike në kohë dhe mund të riktheheshin kur kafsha përballej me një situatë ose vend që lidhej me përvojën e mëparshme.
Megjithatë, duhet theksuar se ky studim bazohej në raportimet e pronarëve, jo në matje direkte të përmbajtjes së kujtesës së maceve.
