Rritja e numrit të turistëve gjatë sezonit veror është shoqëruar edhe me shqetësime për abuzimet me çmimet n&eu...
LIFESTYLE
Arsyeja antike 5000-vjeçare se pse ora ka 60 minuta
PiranjatPërditësimi i fundit 30 Mars 2026, 09:30
Një vendim misterioz 5000-vjeçar çoi drejtpërdrejt në mënyrën se si e llogarisim kohën edhe sot, sipas BBC.
Në tetor 1793, Republika Franceze e sapokrijuar nisi një eksperiment të pafat. Ajo vendosi të ndryshonte kohën.
Dita, vendosën revolucionarët, tani do të ndahej me 10 orë, jo me 24.
Çdo orë do të kishte 100 minuta decimale nga ana tjetër të përbëra nga 100 sekonda decimale.
Sistemi i kohës ishte pjesë e një kalendari më të gjerë revolucionar i cili synonte të racionalizonte dhe të dekristianizonte strukturën e viteve, duke përfshirë një javë të re 10-ditore. Puna shpejt filloi për të kthyer orët ekzistuese në sistemin decimal. Bashkitë montuan orë dhjetore dhe aktivitetet zyrtare u regjistruan duke përdorur kalendarin e ri.
”Shpejt filloi të shkaktonte dhimbje koke të pafundme”, thotë Finn Burridge, një komunikues shkencor në Muzeun Mbretëror Greenwich në Londër, Britani e Madhe, selia e Observatorit Mbretëror dhe vendi ku u vendos Ora Mesatare e Greenwich.
Ridizajnimi dhe konvertimi i orëve ekzistuese doli të ishte jashtëzakonisht i ndërlikuar. Sistemi e izoloi Francën nga vendet fqinje, ndërsa popullsia rurale e urrente që dita e pushimit të bëhej vetëm çdo të 10-tën ditë. Në fund të fundit, koha dhjetore zgjati mezi më shumë se një vit në Francë.
Megjithatë, për të kuptuar se si filluam të numëronim, dhe ende numërojmë sot, 24 orë në ditë, 60 minuta në një orë dhe 60 sekonda në një minutë, duhet ta kthejmë orën pas në një epokë para agimit të llogaritjes së kohës.
Sepse është historia e njërit prej sistemeve më të hershme të numrave që na nisi në këtë rrugë – dhe shpjegon pse ky sistem i çuditshëm i ka mbijetuar prej kohësh qytetërimeve që e shpikën atë.
Ky shkrim i publikuar nga BBC trajton një pyetje shumë interesante që lidhet me jetën tonë të përditshme: pse një orë ka 60 minuta dhe një minutë ka 60 sekonda.
Në pamje të parë, kjo mund të duket si një zgjedhje e thjeshtë dhe e rastësishme. Megjithatë, në të vërtetë, ky sistem ka një histori shumë të gjatë dhe të pasur.
Ai nuk është shpikur në kohët moderne, por ka origjinë në qytetërime të lashta.
Sipas artikullit, gjithçka fillon rreth 4 000 deri në 5 000 vjet më parë.
Në atë kohë, babilonasit përdornin një sistem numerik me bazë 60. Ky sistem njihet si sistemi seksagesimal.
Ai ndryshon nga sistemi ynë i sotëm, i cili bazohet në numrin 10. Babilonasit e zgjodhën numrin 60 për arsye praktike.
Ky numër pjesëtohet lehtësisht me shumë numra të tjerë. Për shembull, ai pjesëtohet me 2, 3, 4, 5, 6 dhe shumë të tjerë.
Kjo e bënte shumë të përshtatshëm për llogaritje të ndryshme. Sidomos në astronomi, kjo ishte një avantazh i madh.
Babilonasit ishin shumë të avancuar në studimin e qiellit. Ata vëzhgonin yjet dhe planetët me kujdes. Për këtë arsye, kishin nevojë për një sistem të saktë dhe fleksibël. Sistemi me bazë 60 u shërbeu shumë mirë këtij qëllimi.
Më vonë, ky sistem u përhap edhe në kultura të tjera.
Një rol të rëndësishëm luajtën shkencëtarët e Greqisë së lashtë.
Ata e adoptuan këtë mënyrë llogaritjeje dhe e zhvilluan më tej. Grekët e përdorën sistemin për të ndarë rrethin në 360 gradë.
Kjo ndarje përdoret ende sot në matematikë dhe gjeometri. Çdo gradë ndahej në 60 pjesë më të vogla. Këto pjesë quheshin minuta.
Më pas, çdo minutë ndahej në 60 sekonda. Fillimisht, këto njësi nuk kishin lidhje me kohën. Ato përdoreshin kryesisht për matjen e këndeve dhe hapësirës.
Me kalimin e kohës, këto ndarje filluan të përdoren edhe për matjen e kohës. Ky proces ndodhi gradualisht.
Zhvillimi i teknologjisë ndikoi shumë në këtë drejtim.
Një moment i rëndësishëm ishte shpikja e orëve mekanike.
Këto orë u përhapën në Evropë gjatë Mesjetës dhe Rilindjes. Ato ndihmuan në standardizimin e kohës.
Falë tyre, sistemi me 60 minuta dhe 60 sekonda u bë më i përhapur. Në të njëjtën kohë, edhe qytetërime të tjera kontribuan në mënyrën si e masim kohën. Për shembull, egjiptianët e lashtë ndanë ditën në 24 orë.
Ata e ndanin ditën në 12 pjesë dhe natën në 12 pjesë të tjera. Kjo krijoi bazën e sistemit 24-orësh. Më vonë, ky sistem u kombinua me ndarjen babilonase. Kështu u formua struktura që përdorim sot.
Sistemi i kohës është një përzierje ndikimesh historike.
Ai nuk është rezultat i një shpikjeje të vetme. Përkundrazi, është fryt i zhvillimeve të shumta gjatë shekujve.
Edhe pse sot kemi teknologji moderne shumë të avancuar, vazhdojmë të përdorim këtë sistem të lashtë. Kjo tregon se ai është shumë funksional dhe i qëndrueshëm. Ide të tilla kanë arritur të mbijetojnë për mijëra vjet.
Ato vazhdojnë të jenë pjesë e jetës sonë të përditshme. Sa herë që shikojmë orën, ne në fakt po përdorim një trashëgimi të lashtë.
Kjo na lidh drejtpërdrejt me qytetërimet e hershme. Në përfundim, mënyra si e masim kohën sot është rezultat i një historie të gjatë dhe interesante.
Ajo tregon ndikimin e madh që e kaluara ka në të tashmen.
