Microsoft po ofron një plan të ri për largim vullnetar nga puna për rreth 60,000 punonjës në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Indi dh...
LIFESTYLE
Çfarë është budizmi?
PiranjatPërditësimi i fundit 20 April 2026, 11:32
Budizmi është një besim që u themelua nga Siddhartha Gautama, i njohur si Buda, më shumë se 2500 vjet më parë në Indi. Me rreth 343 deri në 506 milionë ndjekës në mbarë botën, ai është një nga fetë kryesore botërore. Megjithatë, disa studiues e përshkruajnë budizmin si një filozofi ose kod moral, më shumë sesa një fe të organizuar, sepse është një besim jo-teist që nuk adhuron një zot të vetëm.
Shumë nga besimet dhe praktikat budiste lidhen me konceptin e vuajtjes dhe shkaqet e saj. Historikisht, budizmi ka qenë më i përhapur në Azinë Lindore dhe Juglindore, por ndikimi i tij është rritur edhe në Perëndim. Shumë ide dhe filozofi budiste përputhen me ato të feve të tjera.
Disa nga besimet kryesore të Budizmit janë:Ndjekësit nuk besojnë në një zot suprem. Ata përqendrohen në arritjen e ndriçimit shpirtëror, një gjendje paqeje të brendshme dhe mençurie. Kur dikush e arrin këtë gjendje, thuhet se ka përjetuar nirvanën.
Rruga drejt ndriçimit arrihet përmes moralit, meditimit dhe mençurisë. Meditimi është një praktikë shumë e rëndësishme, sepse besohet se ndihmon në zbulimin e së vërtetës.
Buda konsiderohet një qenie e jashtëzakonshme, por jo zot. Fjala “Buda” do të thotë “i ndriçuar”.
Mësimet më të rëndësishme të Budës janë Katër të Vërtetat Fisnike, të cilat janë thelbësore për të kuptuar këtë besim.
Budistët besojnë në karmën dhe rilindjen. Karma është ligji i shkakut dhe pasojës, ndërsa rilindja është cikli i vazhdueshëm i jetës pas vdekjes.
Budizmi nxit shmangien e teprimit, por edhe të mohimit ekstrem të vetes, duke ndjekur një rrugë të mesme.
Ndjekësit mund të adhurojnë në tempuj ose në shtëpitë e tyre. Murgjit budistë (bhikkhu) ndjekin rregulla të rrepta, përfshirë celibatin.
Budizmi nuk ka një simbol të vetëm, por disa të tillë, si lulja e lotusit, rrota e dharmës dhe pema Bodhi. Një simbol tjetër është svastika, që në sanskritisht do të thotë “fat i mirë”, por që më vonë u përdor dhe u ndryshua nga nazistët.
Për shkak të shumë interpretimeve dhe mungesës së një zoti, disa studiues e shohin budizmin si mënyrë jetese ose traditë shpirtërore, jo thjesht fe.
Siddhartha Gautama, themeluesi i Budizmit, besohet të ketë jetuar midis shekullit të 6-të dhe të 4-t para Krishtit. Ai lindi në një familje të pasur si princ në zonën e Nepalit të sotëm. Edhe pse jetonte në luks, ai u prek nga vuajtjet e njerëzve dhe vendosi të heqë dorë nga jeta e rehatshme për të kërkuar të vërtetën.
Për disa vite ai praktikoi agjërim dhe sakrifica të forta, por pa rezultat. Më pas ai zhvilloi idenë e “Rrugës së Mesme”, që shmang si kënaqësitë e tepruara ashtu edhe privimin ekstrem.
Ai u ul nën një pemë Bodhi dhe vendosi të mos ngrihej derisa të arrinte ndriçimin. Pas përballjes simbolike me tundimet, ai arriti ndriçimin në moshën 35-vjeçare. Predikimin e parë e mbajti në Sarnath të Indisë dhe më pas ia kushtoi jetën mësimit të të tjerëve.
Pas vdekjes së tij rreth vitit 483 para Kishtit, ndjekësit filluan të organizonin mësimet e tij, të njohura si Dharma. Këto përfshijnë Katër të Vërtetat Fisnike dhe Rrugën Tetëfishe. Ai gjithashtu theksoi virtyte si mençuria, mirësia, durimi dhe dhembshuria.
Në shekullin e 3-të para Krishtit, perandori indian Ashoka e bëri budizmin fe shtetërore dhe ndihmoi në përhapjen e tij. Megjithatë, feja hasi edhe vështirësi, si pushtimet dhe përhapja e feve të tjera. Pavarësisht kësaj, ajo u përhap në shumë vende të Azisë dhe më vonë në Perëndim.
Sot ekzistojnë shumë forma të budizmit. Tre kryesoret janë:
Theravada – e përhapur në Tajlandë, Sri Lanka, Kamboxhia, Laos dhe Mianmar. Mahayana – e përhapur në Kinë, Japoni, Kore, Vietnam dhe vende të tjera. Budizmi tibetian – i përhapur në Tibet, Nepal, Mongoli dhe Bhutan.
Ndjekësit e Budizmit tibetian besojnë se Dalai Lama është rilindja e një murgu të mëparshëm. Dalai Lama aktual ka lindur në vitin 1935.
Ekzistojnë edhe forma të tjera, si Zen, që thekson meditimin dhe thjeshtësinë, dhe forma të tjera që fokusohen në konceptin e nirvanës.
Megjithëse ka dallime, të gjithë budistët ndjekin pesë rregulla morale: të mos vrasin, të mos vjedhin, të mos kryejnë sjellje të pahijshme seksuale, të mos gënjejnë dhe të mos përdorin substanca që dëmtojnë mendjen.
Katër të Vërtetat Fisnike dhe Rruga Tetëfishe
Buda mësoi se vuajtja është pjesë e jetës, por ajo mund të kapërcehet. Katër të Vërtetat Fisnike janë:
E vërteta e shkakut të vuajtjes
E vërteta e përfundimit të vuajtjes
E vërteta e rrugës që çon në çlirimin nga vuajtja
Kjo rrugë quhet Rruga Tetëfishe dhe përfshin:
Ndjekja e këtyre parimeve çon drejt ndriçimit dhe çlirimit nga vuajtja.
Budistët respektojnë shumë tekste të shenjta. Ndër më të rëndësishmet janë:Tipitaka, një nga koleksionet më të hershme të shkrimeve budiste Sutrat, mësime të shenjta veçanërisht në traditën Mahayana
Libri i të Vdekurve, një tekst tibetian që përshkruan procesin e vdekjes
Ndër festat më të rëndësishme është Vesak, që përkujton lindjen, ndriçimin dhe vdekjen e Budës. Gjithashtu, gjatë cikleve të hënës, budistët marrin pjesë në rituale të quajtura Uposatha për të rifreskuar përkushtimin e tyre shpirtëror. Ata festojnë edhe Vitin e Ri budist dhe festa të tjera tradicionale.
Budizmi është një traditë shpirtërore e pasur që synon të ndihmojë njerëzit të kuptojnë vuajtjen dhe të arrijnë paqen e brendshme përmes një jete të balancuar, të vetëdijshme dhe të drejtë.
