Detaje të reja dalin në dritë nga shpërthimi me tritol në banesën e një 72-vjeçari në Tufinë. Pas identifi...
LIFESTYLE
Po sikur një qytetërim i përparuar të kishte jetuar në Tokë përpara nesh, a do ta dinim?
PiranjatPërditësimi i fundit 8 Gusht 2026, 18:23
Po sikur njerëzit të mos ishin qytetërimi i parë teknologjik në Tokë? Po sikur miliona vite më parë të kishte ekzistuar një shoqëri e përparuar, e cila ndërtoi qytete, përdori energji dhe më pas u zhduk? A do të kishte mbetur ndonjë gjurmë që shkenca mund ta zbulonte sot?
Kjo është pyetja provokuese që çoi dy shkencëtarë në formulimin e asaj që njihet si “Hipoteza Siluriane” – një eksperiment mendimi që nuk synon të provojë se ka ekzistuar një qytetërim i tillë, por të pyesë nëse do të ishim në gjendje ta dallonim nëse do të kishte ekzistuar.
Gjithçka nisi në vitin 2017, kur astrobiologu Adam Frank nga Universiteti i Rochester-it po diskutonte me klimatologun e NASA-s Gavin Schmidt mbi një pyetje krejt tjetër: nëse qytetërimet e përparuara në planetë të tjerë përballen me ndryshime klimatike të shkaktuara nga vetë ato.
Frank tha se në Tokë nuk kishte pasur kurrë një qytetërim tjetër teknologjik para njerëzve. Schmidt e ndërpreu menjëherë:
Kjo pyetje u bë pika e nisjes për një studim të botuar në vitin 2018.
Çfarë është Hipoteza Siluriane?
Emri vjen nga seriali fantastiko-shkencor “Doctor Who”, ku Silurianët janë një racë inteligjente zvarranikësh që jetonte në Tokë shumë kohë përpara njerëzve.
Shkencëtarët nuk pretendojnë se ata kanë ekzistuar. Emri përdoret thjesht për të përshkruar një ide: nëse një qytetërim i avancuar do të ishte shfaqur miliona vite më parë dhe do të ishte zhdukur, çfarë gjurmësh do të kishte lënë?
Sipas tyre, kjo është një mënyrë për të kuptuar më mirë edhe fatin e qytetërimit tonë.
Pse është kaq e vështirë të gjenden prova?
Edhe nëse një qytetërim do të kishte ekzistuar, koha do të kishte fshirë pothuajse çdo gjurmë të tij.
Lëvizja e pllakave tektonike, shpërthimet vullkanike, erozioni dhe proceset gjeologjike riformësojnë vazhdimisht sipërfaqen e Tokës.
Në shkallën e miliona viteve, qytetet, rrugët dhe ndërtesat do të zhdukeshin plotësisht.
Edhe fosilet nuk ndihmojnë shumë. Vetëm një pjesë jashtëzakonisht e vogël e organizmave fosilizohen dhe një pjesë edhe më e vogël zbulohen nga paleontologët.
Për krahasim, dinozaurët jetuan në Tokë për rreth 180 milionë vjet, por deri më sot janë gjetur vetëm disa mijëra skelete pothuajse të plota.
Një qytetërim që do të kishte zgjatur vetëm 100 mijë vjet do të ishte pothuajse i padukshëm në historinë 400-milionëvjeçare të jetës komplekse në Tokë.
Gjurmët kimike mund të mbijetojnë
Në vend të ndërtesave, studiuesit mendojnë se provat më të besueshme mund të jenë kimike.
Shtresat gjeologjike ruajnë një “kujtesë” të përbërjes kimike të atmosferës dhe oqeaneve në periudha të ndryshme.
Nëse një qytetërim do të kishte djegur sasi të mëdha karburantesh fosile, ashtu si njerëzit sot, ai mund të kishte lënë një sinjal të dallueshëm në këto shtresa.
Shkencëtarët përmendin edhe materiale që njerëzimi po lë pas dhe që mund të zbulohen miliona vite më vonë:
kimikatet industriale që nuk shpërbëhen;
hormonet sintetike të përdorura në bujqësi;
metalet e rënda të elektronikës.
Këto mund të bëhen “teknofosilet” e qytetërimit tonë.
Misteri i klimës 55 milionë vjet më parë
Një nga arsyet që e shtyu Gavin Schmidt të mendonte për këtë hipotezë ishte një episod i njohur si Maksimumi Termik Paleocen-Eocen, rreth 55 milionë vjet më parë.
Atëherë temperatura globale u rrit me rreth 8 gradë Celsius, ekosistemet u tronditën dhe në atmosferë u çliruan sasi të mëdha karboni.
Shkaku mendohet të ketë qenë natyror – ndoshta një aktivitet i madh vullkanik ose çlirimi masiv i metanit – por ende nuk dihet me siguri.
Ngjashmëritë me ndryshimet klimatike të shkaktuara sot nga njerëzit i shtynë studiuesit të pyesnin: po sikur një ditë të hasnim një ngjarje të ngjashme në një planet tjetër? Si do ta dallonim nëse ishte natyrore apo e krijuar nga një qytetërim?
Shumica e shkencëtarëve mbeten skeptikë
Vetë autorët e studimit nuk besojnë se një qytetërim i tillë ka ekzistuar në Tokë.
Qëllimi i tyre ishte të përcaktonin se çfarë lloj provash do të kërkonim, jo të pretendonin se ato ekzistojnë.
Gjeologu Jan Zalasiewicz nga Universiteti i Leicester-it e quan hipotezën “një ide të mrekullueshme dhe shumë provokuese”, por mendon se një qytetërim industrial si i yni do të kishte lënë gjurmë shumë më të dukshme.
Sipas tij, qytetet, metalurgjia, plastikat dhe mbetjet industriale do të krijonin një shenjë të qartë në historinë gjeologjike të Tokës.
Mësimi më i rëndësishëm
Pavarësisht nëse një qytetërim i tillë ka ekzistuar apo jo, studiuesit thonë se hipoteza ngre një pyetje shumë reale për njerëzimin.
A janë të destinuara të gjitha qytetërimet teknologjike të shkatërrojnë klimën e planetit të tyre dhe të zhduken?
Apo mund të mësojnë të jetojnë në mënyrë të qëndrueshme për miliona vite?
Siç thotë Adam Frank: “Ne kemi qenë mjaftueshëm të zgjuar për të krijuar teknologjinë, por ende nuk dimë nëse jemi mjaftueshëm të zgjuar për të përballuar pasojat klimatike që ajo shkakton. A jemi thjesht një eksperiment i planetit që është i destinuar të dështojë?”
