Kim Kardashian ka rrëfyer se kishte dyshime përpara martesës me ish-basketbollistin e NBA-së, Kris Humphries, por vendosi të vaz...
LIFESTYLE
Pse disa njerëz ende besojnë se alienët kanë formuar qytetërimet e lashta?
PiranjatPërditësimi i fundit 26 March 2026, 14:37
A mundën vërtet njerëzit e lashtë të ndërtonin piramidat pa ndihmë jashtëtokësore? Apo këto pyetje tregojnë më shumë për ankthin modern sesa për vetë të kaluarën?
Ideja se alienët ndihmuan ndërtuesit e monumenteve të lashta u promovua nga autori zviceran Erich von Däniken në librin e tij shumë të shitur “Chariot of the Gods”, botuar në vitin 1968. Von Däniken vdiq në janar 2026, por vizioni i tij për astronautët e lashtë ende magjeps miliona njerëz.
Autori kishte treguar struktura të lashta si piramidat, së bashku me objekte enigmatike, si prova të supozuara që qenie nga jashtë Tokës formuan qytetërimet e së kaluarës.
Edhe pse këto ide janë hedhur poshtë vazhdimisht, programe televizive si “Ancient Aliens” në History Channel vazhdojnë të transmetojnë histori të ngjashme.
Teoritë e Erich von Däniken u shfaqën në një moment të veçantë historik. Ato u formësuan gjatë Luftës së Ftohtë, mes frikës nga shkatërrimi bërthamor, garës hapësinore dhe ndryshimeve të shpejta teknologjike.
Ndërsa njerëzit përgatiteshin të largoheshin nga Toka, duke u përballur njëkohësisht me fuqinë e tyre shkatërruese, ideja e astronautëve të lashtë ofronte si një ngushëllim kozmik ashtu edhe një dramë ekzistenciale. E kaluara u bë një skenë për shpresat dhe ankthin modern.
Arsyeja pse disa njerëz besojnë në teori krejtësisht të pabazuara lidhet edhe me natyrën e vetë arkeologjisë. Kjo fushë punon me prova të pjesshme, shtresa të ndryshme dhe interpretime që rrallë japin përfundime të thjeshta. Vende si Giza në Egjipt, Göbekli Tepe (një vendbanim neolitik në Turqinë e sotme i njohur për shtyllat monumentale të zbukuruara me reliefe), dhe Troja, po ashtu në Turqi, nuk janë mistere të pazgjidhura, por rezultat i dekadave kërkimesh dhe analizash sistematike.
Në Giza, arkeologët kanë zbuluar vendbanime të planifikuara për punëtorët, furra buke dhe sisteme të organizuara furnizimi me ushqim, duke treguar se si mijëra punëtorë mund të ndërtonin piramidat gjatë dekadave.
Göbekli Tepe tregon se shtyllat e tij monumentale prej guri u ngritën nga komunitete gjuetarësh-mbledhës mijëra vite para shpikjes së shkrimit, jo përmes ndërhyrjes së alienëve, por përmes punës së koordinuar dhe inovacionit ritual. Në Trojë, shtresat e njëpasnjëshme të vendbanimeve tregojnë shekuj rindërtimi, përshtatjeje dhe shkëmbimesh rajonale, jo një anomali të papritur teknologjike.
Përfundimet arkeologjike janë të kujdesshme, probabilistike dhe të bazuara në prova materiale. Për të jashtmit, megjithatë, kjo kujdesi mund të duket si hezitim. Pseudoshkenca e mbush këtë “boshllëk” me spektakël: alienët ndërtuan piramidat; forca misterioze ngritën Göbekli Tepe; superteknologji të harruara ndërtuan muret e Trojës. Pa kontekst, provat kthehen në argëtim. Kompleksiteti thjeshtohet në aludime.
Një argument tipik i teorive të “alienëve të lashtë” tregon këtë model: piramidat janë jashtëzakonisht precize. Sipas pretendimit, saktësia kërkon teknologji të avancuar; prandaj, njerëzit pa makina moderne nuk mund t’i kenë ndërtuar.
Ky arsyetim tingëllon logjik, por bazohet në një dilemë të rreme. Ajo që zhduket nga vëmendja është pikërisht ajo që studion arkeologjia: logjistika, organizimi i punës, veglat, njohuritë e grumbulluara dhe edhe papërsosmëritë e vogla që tregojnë dorën e njeriut.
Joshja e së jashtëzakonshmes
Këto shpjegime plotësojnë një nevojë të thellë psikologjike. Dikur feja shpjegonte qëllimin, ndërsa shkenca shpjegon procesin. Hipoteza e “astronautëve të lashtë” shfrytëzon prirjen për të besuar se arritjet e jashtëzakonshme duhet të kenë shkaqe të jashtëzakonshme.
Ashtu si legjendat mesjetare që i paraqisnin piramidat si mbrojtje nga katastrofat kozmike, rrëfimet moderne e vendosin njerëzimin si pjesë të një plani të madh të drejtuar nga qenie superiore. Vendndodhjet arkeologjike kthehen në skena të një drame kozmike.
Njerëzit nuk shihen më si krijues; e kaluara bëhet e jashtëzakonshme sepse “është ndihmuar”. Kjo ide nuk kufizohet vetëm te një grup i vogël njerëzish. Sondazhet tregojnë se shumë njerëz e konsiderojnë jetën jashtëtokësore të mundshme apo edhe të mundshme në shkallë të lartë.
Shumë shkencëtarë bien dakord se, duke pasur parasysh madhësinë e universit, një jetë e tillë është statistikisht e mundshme. Por mundësia nuk është provë, dhe sigurisht nuk është dëshmi për ndërhyrje të alienëve në lashtësi.
Mosbesimi e përforcon këtë efekt. Universitetet, muzetë dhe revistat shkencore shpesh paraqiten si institucione që fshehin të vërtetën. Kundërshtimi shkencor shihet si provë e një komploti.
Gjuha akademike, e kujdesshme dhe e saktë, e ka të vështirë të konkurrojë me deklarata dramatike. Pyetje si: “Si mund ta kenë ndërtuar njerëzit këtë pa teknologji moderne?” tashmë përmbajnë një aludim.
Mediat digjitale e përshpejtojnë këtë fenomen: pretendimet vizualisht tërheqëse përhapen më shpejt se shpjegimet metodologjike. Arkeologjia thekson ndryshimin gradual dhe njohurinë e grumbulluar; pseudoshkenca premton zbulime të menjëhershme.
Arkeologjia pseudoshkencore nuk është vetëm një grup besimesh, është edhe një industri fitimprurëse. Librat për astronautët e lashtë shiten në miliona kopje në mbarë botën. Programet televizive gjenerojnë të ardhura të qëndrueshme dhe figurat kryesore tërheqin qindra mijëra ndjekës online.
Ndërkohë, puna shkencore qarkullon në një ekonomi krejt tjetër: botimet janë të kufizuara dhe fitimet të vogla. Kjo është jo vetëm një betejë idesh, por edhe një betejë për vëmendje: spektakli shpërblehet më shumë se kujdesi.
Gjenialiteti retorik i von Däniken qëndronte te paqartësia. Ai rrallë bënte deklarata të drejtpërdrejta, duke preferuar pyetje sugjestive dhe krahasime selektive që e kthenin pasigurinë në aludim.
Siç tha ai njëherë: “Chariots of the Gods ishte plot me spekulime, kisha 238 pikëpyetje. Askush nuk i lexoi pikëpyetjet. Ata thanë: Zoti von Däniken po thotë… Unë nuk thashë – unë pyeta.” Strategjia është e thjeshtë: paraqit spekulimin si pyetje dhe kritikën si keqkuptim.
Popullariteti i pseudoshkencës nuk është thjesht injorancë. Ai pasqyron vështirësinë e interpretimit të provave të pjesshme, dëshirën për kuptim, rënien e besimit te institucionet dhe fuqinë e mediave digjitale.
Por vetëm mohimi nuk mjafton. Arkeologjia nuk zbulon vetëm objekte; ajo ndërton rrëfime për mënyrën si njerëzit organizonin punën, ndanin besimet dhe transformonin mjedisin. Këto rrëfime ndikohen edhe nga pyetjet e kohës sonë, dhe pranimi i kësaj e forcon shkencën, nuk e dobëson.
Është e rëndësishme të rrëzohen pretendimet për alienë. Por po aq e rëndësishme është të tregohen histori më të pasura dhe më bindëse për mënyrën si njerëzit kanë ndërtuar të kaluarën e tyre.
Arkeologjia tregon se pasiguria është ndershmëri intelektuale, se njohuria rritet gradualisht dhe se konteksti e thellon habinë, nuk e zvogëlon atë.
Monumentet, qytetet dhe krijimtaria njerëzore janë arritje të vetë njerëzimit, jo gjurmë të vizitorëve kozmikë të humbur. Përmes bashkëpunimit, eksperimentimit dhe qëndrueshmërisë, njerëzit krijuan të jashtëzakonshmen, pa asnjë ndihmë jashtëtokësore.
Përmes kërkimit rigoroz dhe rrëfimit bindës, arkeologjia tregon se e jashtëzakonshmja nuk ka qenë kurrë jashtëtokësore. Ajo ka qenë gjithmonë njerëzore.
