Spitalet vijojnë të kenë mangësi në pajisje, përveç mungesëa së konstatuar dhe të ngritur si problematik&e...
LIFESTYLE
Raketa e braktisur e SpaceX përplaset në Hënë, pamjet zbulojnë kraterin e ri
PiranjatPërditësimi i fundit 10 Gusht 2026, 22:42
Pamje të reja nga Hëna kanë zbuluar gjurmët e lëna pas përplasjes së një pjese të raketës Falcon 9 të SpaceX, e cila goditi sipërfaqen hënore me shpejtësi të madhe.
Faza e dytë e përdorur e raketës, e cila prej muajsh lëvizte e pakontrolluar në hapësirë, u përplas në Hënë më 5 gusht me një shpejtësi prej rreth 8,700 kilometrash në orë.
Objekti peshonte rreth katër tonë dhe kishte përmasa të krahasueshme me një autobus. Përplasja krijoi një krater të ri dhe hodhi sasi të mëdha pluhuri dhe shkëmbinjsh hënorë në zonën përreth.
Sateliti korean fotografoi vendin e përplasjes
Sateliti hënor Danuri i Koresë së Jugut kaloi mbi zonën e goditjes pak kohë pas përplasjes dhe realizoi fotografi të sipërfaqes.
Pamjet e publikuara nga Korea Aerospace Research Institute tregojnë një ndryshim të qartë të terrenit. Zona ku raketa goditi Hënën është dukshëm më e errët, ndërsa në sipërfaqe shihet krateri i krijuar nga përplasja.
Danuri realizoi disa kalime mbi zonë, duke u dhënë shkencëtarëve mundësinë të analizojnë ndryshimet në terren dhe shpërndarjen e materialit të hedhur nga goditja.
NASA pritet gjithashtu ta analizojë zonën me Lunar Reconnaissance Orbiter, i cili mund të sigurojë imazhe edhe më të detajuara të kraterit.
Përplasja nuk ishte e planifikuar
Faza e dytë e Falcon 9 kishte mbetur në hapësirë pas një misioni të nisur në janar të vitit 2025, që dërgoi drejt Hënës pajisje të misioneve private hënore.
Ndryshe nga faza e parë e Falcon 9, e cila në shumë misione rikthehet në Tokë dhe ripërdoret, fazat e sipërme zakonisht nuk rikuperohen.
Në këtë rast, objekti nuk kishte karburant të mjaftueshëm për t’u kontrolluar dhe mbeti në hapësirë. Me kalimin e kohës, ndikimi i gravitetit dhe aktivitetit diellor ndryshoi trajektoren e tij, duke e vendosur në një kurs përplasjeje me Hënën.
SpaceX ka konfirmuar se goditja ishte aksidentale.
Shkencëtarët e kishin parashikuar goditjen
Astronomët kishin zbuluar më herët se objekti, i identifikuar si 2025-010D, po shkonte drejt një përplasjeje të pashmangshme me Hënën.
Studimet e realizuara përpara goditjes kishin parashikuar se faza e Falcon 9 do të përplasej me një shpejtësi prej rreth 2.4 kilometrash në sekondë, pranë zonës së kraterit Einstein.
Pikërisht fakti që shkencëtarët e dinin masën, përmasat, përbërjen dhe shpejtësinë e objektit e bëri ngjarjen veçanërisht interesante për kërkimet shkencore.
Një “eksperiment” i rrallë në Hënë
Hëna goditet vazhdimisht nga meteoroide, por në shumicën e rasteve shkencëtarët nuk e dinë me saktësi masën apo përbërjen e objektit përpara përplasjes.
Me Falcon 9 situata ishte ndryshe.
Meqë karakteristikat e fazës së raketës njiheshin mirë, shkencëtarët mund të krahasojnë energjinë e përplasjes me kraterin dhe sasinë e materialit të hedhur në hapësirë.
Kjo mund të ndihmojë në kuptimin më të mirë të mënyrës se si janë krijuar krateret e Hënës gjatë miliarda viteve.
Astronomët në Tokë arritën gjithashtu të regjistronin shenja të resë së materialit të ngritur nga përplasja. Very Large Telescope në Observatorin Paranal në Kili identifikoi sinjale të natriumit dhe litiumit në renë e krijuar pas goditjes.
Nuk është hera e parë që mbetje njerëzore godasin Hënën
Përplasja e një objekti artificial me Hënën nuk është diçka krejtësisht e re.
NASA ka përplasur qëllimisht pjesë raketash në sipërfaqen hënore për qëllime shkencore, ndërsa në vitin 2022 një fazë rakete kineze u përplas në anën e largët të Hënës.
Ngjarja e fundit, megjithatë, rikthen në vëmendje një problem që mund të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm: mbetjet hapësinore në afërsi të Hënës.
Aktualisht përplasjet e tilla nuk paraqesin rrezik për njerëzit në Tokë. Por situata mund të ndryshojë në të ardhmen, ndërsa NASA, Kina dhe kompani private planifikojnë më shumë misione, pajisje dhe infrastruktura në sipërfaqen hënore.
Një përplasje prodhon jo vetëm një krater, por edhe material që largohet me shpejtësi nga zona e goditjes. Në të ardhmen, grimca të tilla mund të përbëjnë rrezik për pajisjet shkencore, mjetet robotike apo habitatet e astronautëve.
NASA dhe SpaceX po diskutojnë mënyra për të shmangur përplasje të ngjashme të pakontrolluara në të ardhmen, ndërsa aktiviteti njerëzor rreth Hënës pritet të shtohet ndjeshëm.
Për shkencëtarët, krateri i ri i krijuar nga Falcon 9 është një mundësi e rrallë për të studiuar një përplasje hënore ku objekti goditës njihet në detaje – një lloj eksperimenti natyror në shkallë gjigante që mund të tregojë më shumë për historinë dhe evolucionin e sipërfaqes së Hënës. /GazetaExpress/
