Nga Ditmir Bushati
Në një shoqëri demokratike njerëzit janë të lirë të bëjnë zgjedhjen që mendojnë ...
POLITIKE
Radio "France": Çfarë i ka tronditur sistemet në Beograd dhe Tiranë?
PiranjatPërditësimi i fundit 12 Korrik 2026, 21:40
Ata ëndërrojnë për Evropën, por rruga është ende e gjatë. Në Shqipëri, 92% e popullsisë mbështet anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Ndërkohë, në Serbi, klasa politike po shtyn përpara anëtarësimin në BE, ndërsa vetëm 40% e popullsisë e mbështet atë. Vërejtjet e bëra nga Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, më 3 shkurt 2025, sugjerojnë se ka përparim: “Për herë të parë në 10 vjet, ekziston një perspektivë realiste për të sjellë një ose më shumë vende në vijën e finishit të negociatave deri në fund të këtij mandati”, domethënë deri në vitin 2030.
Edhe pse Shqipëria dhe Serbia i dorëzuan aplikimet e tyre gati 17 vjet më parë, mbeten pengesa të shumta. Jeta politike e brendshme e të dy vendeve mbetet thellësisht e trazuar nga skandalet dhe korrupsioni. Kryeqytetet e tyre, Tirana dhe Beogradi, paralizohen rregullisht nga protestat.
Serbia ka qenë skenë e një lëvizjeje proteste për gati dy vjet. Ajo filloi në Novi Sad, qytetin e dytë më të madh të vendit, pas shembjes së tendës së stacionit të trenit, duke vrarë 14 persona, përfshirë një fëmijë 6-vjeçar. Shoqëria civile serbe ishte veçanërisht e indinjuar, duke akuzuar korrupsionin si përgjegjës për tragjedinë. Demonstrata masive u zhvilluan në Novi Sad, pastaj në Beograd, përpara se të përhapeshin në të gjithë vendin. Për më shumë se një vit e gjysmë, ato u organizuan kryesisht nga studentët, jo nga parti politike, të cilët kërkuan drejtësi për viktimat e Novi Sadit, protestuan kundër korrupsionit dhe kërkuan dorëheqjen e Presidentit Aleksandar Vuçiç. Simboli i lëvizjes është një dorë e përgjakur, që për protestuesit përfaqëson përgjegjësinë e atyre që janë në pushtet.
Pas muajsh heshtjeje, dhe kur vendi më pak e priste, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç njoftoi dorëheqjen e tij më 27 qershor. Ai nuk e specifikoi datën e largimit të tij, duke thënë vetëm “brenda pak javësh”, ndërsa aludoi për zgjedhje të parakohshme dhe mundësinë e kthimit si Kryeministër. Për studentët dhe opozitën, ky njoftim nuk ishte gjë tjetër veçse një dredhi politike për të mbajtur pushtetin, edhe pse mandati i tij si kreu i shtetit do të skadonte në mars 2027.
Radomir Lazoviç, bashkëkryetar i Frontit të Gjelbër-të Majtë (ZLF), deklaroi më 6 korrik se “e gjithë kjo është vetëm një taktikë diversioni dhe një përpjekje për të dhënë përshtypjen se ata po ndërmarrin veprime”.
Në Shqipëri, revolucioni i flamingove
Në Shqipëri, familja Trump është në zemër të një lëvizjeje proteste në rritje. Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump, gjithashtu investitor amerikan, ka treguar interes në këtë vend të vogël të Evropës Juglindore, ku po zhvillon një projekt turistik luksoz të mbështetur nga qeveria shqiptare. Ky projekt ndodhet në fshatin Zvërnec, pranë Lagunës së Nartës në Detin Adriatik, në bregdetin jugperëndimor të vendit. Kjo lagunë është pjesë e një zone të mbrojtur, e integruar në Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa, shtëpi e shumë specieve të mbrojtura të shpendëve, përfshirë afërsisht 3,000 flamingo për të cilët është një ndalesë në rrugën e tyre migratore.
Protesta u bë e njohur si “Revolucioni i Flamingo-ve”. Më 23 maj, banorët demonstruan kundër projektit të turizmit, por edhe kundër një procesi që e konsideronin të errët dhe të korruptuar. Ata denoncuan shkeljet e zonave të mbrojtura, të drejtat e pronës së kontestuar, lejet e ndërtimit të papublikuara ose të kontestuara dhe të tjera. Lëvizja më pas u përhap në Tiranë, kryeqytet, dhe më pas në pjesën tjetër të vendit. Për më shumë se një muaj, zemërimi është rritur edhe brenda diasporës së madhe shqiptare, veçanërisht në Itali, Zvicër, Gjermani, Austri, Holandë dhe Francë.
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, është shënjestra e drejtpërdrejtë e këtyre protestave. Ai akuzohet për korrupsion, qeverisje të dobët dhe për sjelljen e medias nën ndikimin e oligarkëve pranë qeverisë. Demonstruesit po kërkojnë dorëheqjen e tij. Por protestuesit janë të ngopur me sistemin politik shqiptar. Ata gjithashtu po kritikojnë partinë kryesore të opozitës, Partinë Demokratike të Shqipërisë. Është sikur socialisti Edi Rama dhe demokrati Sali Berisha në fund të fundit i përkasin të njëjtit sistem politik, të trashëguar nga rënia e komunizmit në vitet 1990.
Trashëgimtarë të një të kaluare të diskutueshme
Në Shqipëri, ashtu si në Serbi, regjimet ekzistuese duket se i përkasin të kaluarës. Edi Rama, në pushtet për 13 vjet në Shqipëri, mbart një trashëgimi politike kontraverse. Partia Socialiste e Shqipërisë (PSSh), e krijuar në vitin 1991, është pasardhësja e drejtpërdrejtë e partisë së vetme komuniste të diktatorit Enver Hoxha. Në Serbi, Partia Progresive Serbe (SNS), e themeluar në vitin 2008, doli nga një përçarje brenda Partisë Radikale Serbe, një lëvizje ultranacionaliste e ekstremit të djathtë që mbështeti projektin e Serbisë së Madhe nën Slobodan Millosheviçin. Ndërsa këto parti mbeten të shënuara nga trashëgimia politike e fundit të viteve 1990 dhe epokës postkomuniste, Gjenerata Z nuk identifikohet më me to dhe po kërkon diçka të ndryshme përmes mobilizimeve në Novi Sad dhe luftës së flamingove në Vlorë.
Studentët serbë dhe ambientalistët shqiptarë përfaqësojnë një lloj opozite të ndryshme nga partitë politike tradicionale. Në Serbi, studentët ende nuk marrin pjesë drejtpërdrejt në jetën politike; për shembull, ata ende nuk i janë përgjigjur vendimit të Vuçiçit për të mbajtur zgjedhje të parakohshme parlamentare dhe presidenciale. Në Shqipëri, protestat e kohëve të fundit janë ende shumë larg për t’u përkthyer në rezultate zgjedhore. Megjithatë, krijimi i partive të reja mund të jetë hapi logjik i radhës.
Mali i Zi fqinj ofron një precedent interesant. Lëvizja Evropa Tani! (PES), një parti centriste, pro-evropiane, liberale dhe anti-korrupsion, u themelua në vitin 2022. Shumë shpejt, dy themeluesit e saj fituan zgjedhjet kryesore: Jakov Milatoviç u bë President i Republikës dhe Milojko Spajiç fitoi zgjedhjet parlamentare përpara se të emërohej Kryeministër. Partitë tradicionale, të trashëguara nga Jugosllavia komuniste dhe të akuzuara rregullisht për korrupsion, u rrëzuan. Që atëherë, Mali i Zi e ka përshpejtuar ndjeshëm procesin e pranimit në Bashkimin Evropian.
A do ta ndjekin Serbia dhe Shqipëria rrugën e Malit të Zi? Nëse Serbia dhe Shqipëria duan të qëndrojnë në garën për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ato do të duhet t’i zgjidhin shpejt këto kriza politike dhe të luftojnë korrupsionin. Ambientalistët shqiptarë, për shembull, mund të mbështeten te një diasporë e madhe që jeton në Evropën Perëndimore. Kjo diasporë e mbështet këtë “Revolucion Flamingo” dhe ka jetuar për breza në një Bashkim Evropian, kodet e të cilit tani i kupton. Është e qartë se një pjesë e konsiderueshme e kësaj diaspore nuk dëshiron më një Shqipëri të mbushur me korrupsion. Por, për momentin, ngërçet brenda shoqërive ballkanike po e shtyjnë Serbinë dhe Shqipërinë edhe më larg projektit evropian.
