Qytetarë të Tiranës kanë sinjalizuar që prej muajve të verës për kosha plehrash të tejmbushur pranë lagjeve të tyre. Gjatë muajit dhjetor, ACQJ vëzhgoi në terren se si në kryeqytet, pranë shkollave, siç është rasti i Shkollës “Kosova”, kopshteve pranë rrugicës që lidh Myslym Shyrin me Unazën, dhe zonave të banuara si rruga e Kavajës, zona e Medresesë pranë tregut industrial dhe zona e shkollës “Mihal Grameno”, pirgjet e mbetjeve janë dëshmi e një kryeqyteti të pistë, që ka dështuar në menaxhimin e mbetjeve, edhe pse qytetarët paguajnë taksa dhe buxheti i shtetit nuk është kursyer me fonde.
Gjatë muajve të verës, koshat e tejmbushur, qeset plastike dhe bidonët e shpërndarë, mbi të gjitha era e rëndë, e bënin Tiranën të dukej larg një qyteti europian.
Ajo që është më e pakuptueshme është se fondet rriten, por mbetjet shtohen. Po pse Tirana ka dështuar në diferencimin dhe menaxhimin e mbetjeve?
Nëse do t’u referoheshim premtimeve të kryebashkiakut Veliaj, Tirana duhej të ishte një histori suksesi në pastërti. Në praktikë, ajo është kthyer në një shembull se si një reformë mund të dështojë, pavarësisht gllabërimit të parasë publike që vijon të bëhet. Në qendër të këtij dështimi qëndron kompania Eco Tirana, e prezantuar në vitin 2016 si zgjidhja moderne për pastrimin dhe diferencimin e mbetjeve urbane.
Eco Tirana dhe “revolucioni i gjelbër” që nuk u arrit asnjëherë
Eco Tirana u krijua në vitin 2016 si një kompani gjysmë-publike, ku 51% e aksioneve zotërohen nga Bashkia e Tiranës dhe 49% nga kompania italiane “AGSM AIM”. Prezantimi publik i saj u shoqërua me premtime të mëdha, duke nisur nga diferencimi i mbetjeve në burim, mbulimi i të gjithë territorit të qytetit dhe transformimi i Tiranës në një model europian, me synim një afat rekord prej 18 muajsh. Që në premtimin kohor, çdo ekspert dukej skeptik.
Kryebashkiaku Erion Veliaj e quante projektin një “hap historik drejt qytetit të gjelbër”, duke premtuar se Tirana do të ndahej nga kaosi i mbetjeve dhe do të hynte në një epokë të re të menaxhimit modern. Në daljet publike të asaj kohe, Veliaj fliste për “fundin e epokës së plehrave në rrugë” dhe për një sistem që do të funksiononte sipas standardeve më të mira europiane.
Por në të vërtetë, ajo që duhej të ishte fundi i një epoke, nuk ishte gjë tjetër veçse fillimi I njue epoke të re dështimi. Fillimisht, Eco Tirana u ngarkua vetëm me pastrimin e të ashtuquajturës “zonë e kuqe”, një pjesë e kufizuar e qytetit. Zonat jashtë Unazës së Mesme vazhduan t’u jepeshin kompanive private. Diferencimi i mbetjeve, shtylla kryesore e projektit, nuk u zbatua kurrë.
Me vendimin e 27 shtatorit 2023, Bashkia e Tiranës ia zgjeroi për herë të parë territorin Eco Tiranës. Një tjetër ndryshim pasoi më 15 nëntor 2023, ndërsa në shkurt 2024 territori i pastrimit u shtri në pesë zona. Kontrata përfundimtare u lidh më 8 mars 2024. Sot, Eco Tirana pastron vetëm rreth një të katërtën e qytetit, ndërsa pjesa tjetër mbulohet nga operatorë të tjerë. Megjithatë, as kjo “zgjidhje” e re nuk solli përmirësim të dukshëm në terren. Qytetarët vazhdojnë të raportojnë pirgje plehrash në kryeqytet. Sipas deputetes së Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, problemi i mbetjeve në Tiranë nuk është thjesht teknik.
“Nuk bëhet fjalë për një dështim aksidental, por për një dështim të prodhuar me vetëdije politike”, thotë ajo.
Tabaku thekson se Tirana kishte një zgjidhje funksionale që në vitin 2015, përmes projektit të GIZ për ndarjen e mbetjeve në burim.
“Ishte një model europian, me kosto të ulët dhe i zbatueshëm. Ky projekt u braktis qëllimisht dhe u zëvendësua me modelin e inceneratorëve, i cili bie ndesh me direktivat e Bashkimit Europian”, tha ajo.
Sipas saj, fakti që sot mbetjet përfundojnë të gjitha të përziera në landfill nuk është rastësi.
“Qëllimi nuk ishte ndërtimi i një sistemi pastrimi dhe riciklimi, por justifikimi i pagesave milionëshe përmes groposjes së mbetjeve. Tirana është e papastër sepse pastrimi u sakrifikua në funksion të një afere”, thotë Tabaku.
Pyetjes nëse një kompani e vetme mund të merrte përsipër një reformë kaq komplekse për një qytet me mbi një milion banorë, Tabaku i përgjigjet prerë: jo.
“Problemi nuk është kapaciteti i kompanisë, por modeli mbi të cilin ajo u ndërtua. Eco Tirana u konceptua si zgjatim operacional i skemës së inceneratorëve, në një treg pa konkurrencë reale”, shprehet ajo.
Sipas saj, në vend të një sistemi të decentralizuar, me edukim qytetar dhe ndarje në burim, u ndërtua një mekanizëm që thjesht grumbullon mbetje dhe taksa për t’i dërguar drejt një inceneratori që nuk ekziston.
“Qytetarët e Tiranës kanë paguar mbi 100 milionë euro shtesë, ndërsa shërbimi është përkeqësuar dhe tarifat janë rritur”, nënvizon Tabaku.
Të dhënat financiare tregojnë se, paralelisht me përkeqësimin e shërbimit në terren, Eco Tirana ka shënuar rritje të qëndrueshme të të ardhurave dhe fitimeve. Në vitin 2022, kompania realizoi të ardhura prej rreth 572 milionë lekësh, me një fitim para tatimit prej mbi 60 milionë lekësh. Në vitin 2023, të ardhurat u rritën në mbi 606 milionë lekë, ndërsa fitimi para tatimeve arriti rreth 61.4 milionë lekë.
Rritja më e fortë financiare u shënua në vitin 2024, kur të ardhurat u më shumë se dyfishuan, duke arritur në mbi 1.38 miliardë lekë, ndërsa fitimi para tatimeve u rrit në rreth 154 milionë lekë. Në maj të vitit 2025, kompania vendosi të rrisë kapitalin aksionar me 254 milionë lekë, shumë që rrjedh nga fitimet e akumuluara të viteve 2022–2024 dhe nga rezervat e krijuara deri në fund të vitit 2024, duke e çuar kapitalin total në 424 milionë lekë.
Ndërsa vizitojmë vendin ku duhej të ishte ndërtuar inceneratori, situata është më shumë se alarmante. Pak metra më tutje, dy punonjës po hapin një varr. Varrezat e Sharrës janë ngjitur me landfillin e Sharrës. Përveç aromës që e bën të pamundur qëndrimin, pamja është vërtet trishtuese: çdo lopatë që duhet të nxjerrë dhe, në fakt, nxjerr vetëm plehra, saqë thuajse e bën të pamundur punën e varrmihësve.
“Kjo ndodh prej vitesh. Ceremonitë zgjasin shumë pak, njerëzit nuk qëndrojnë dot gjatë, ndërsa nëntoka këtu është një rrezik i madh”, na thotë një nga punonjësit.
Më shumë para, më pak pastërti
Të dhënat buxhetore tregojnë se shpenzimet e Bashkisë së Tiranës për menaxhimin e mbetjeve janë dyfishuar nga viti 2020 në 2024 dhe janë rritur sërish në vitin 2025. Vetëm nga viti 2024 në 2025, fondi për mbetjet u rrit me rreth 340 milionë lekë. Megjithatë, kjo rritje nuk reflektohet në cilësinë e shërbimit.
“Eco Tirana është kthyer në një dështim që bën thjesht mbledhjen dhe dërgimin e mbetjeve në landfill”, thotë Tabaku, duke shtuar se askush nuk guxon ta prekë këtë projekt “sepse bën pis”.
Problemi nuk kufizohet vetëm në Tiranë. Sipas ekspertit të menaxhimit të mbetjeve, Polikroni Horeshka, dështimi është sistemik dhe shtrihet në të gjithë vendin. Ai rendit disa arsye kryesore, duke nisur nga mungesa e stafit të kualifikuar në Ministrinë e Mjedisit dhe në 61 bashkitë, mosfunksionimi i ndarjes së mbetjeve sipas hierarkisë europiane dhe mungesa e monitorimit nga institucionet përgjegjëse.
Horeshka thekson se shumica e bashkive nuk kanë hartuar plane vendore të menaxhimit të integruar të mbetjeve, ndërsa mungon infrastruktura bazë për ndarjen, riciklimin dhe rikuperimin.
“Mosndarja në burim rrit volumin e mbetjeve që përfundojnë në landfill, rrit kostot për qytetarët dhe shkatërron industrinë e riciklimit”, thotë ai.
Po ashtu, Horeshka nënvizon se Shqipëria po dështon në përmbushjen e Kapitullit 27 të BE-së, si dhe në zbatimin e ligjit të ri për menaxhimin e integruar të mbetjeve dhe Planit Kombëtar 2020–2035. Ndërsa Tirana përballet me pirgje mbetjesh, shumë qytete europiane kanë ndërtuar sisteme funksionale të diferencimit. Në Gjermani, ndarja në burim është e detyrueshme dhe mbështetet nga edukimi qytetar dhe penalitete. Në Itali, bashkitë aplikojnë tarifa sipas sasisë së mbetjeve të prodhuara, duke zbatuar parimin “ndotësi paguan”.
Në Slloveni, mbi 60% e mbetjeve riciklohen falë një sistemi të decentralizuar dhe transparencës së lartë. Këto vende e kanë kuptuar më herët se politika dhe institucionet përkatëse se menaxhimi i mbetjeve nuk është aferë, por shërbim publik, një domosdoshmëri për të ardhmen. Eco Tirana u trumbetua si zgjidhja që do t’i jepte fund papastërtisë së kryeqytetit, por në të vërtetë rezultoi të ishte një dështim i madh, që na ka kushtuar shumë shtrenjtë. Viti që kaloi solli më shumë fonde, rreth 12% të buxhetit, por qyteti mbetet i papastër dhe qytetarët vazhdojnë të paguajnë çmimin.
Tirana, mesa duket, do të vijojë të groposë jo vetëm mbetjet, por edhe përgjegjësinë. Por me fatura shumë të shtrenjta.
Artikuj te sugjeruar
AKTUALITET
7 Shkurt21:40
Tragjedia e familjes Kola në Itali, xhaxhai hap "GoFundMe" për varrimin dhe kthimin e trupave në Shqipëri
Pas tragjedisë që tronditi Porcarin dhe gjithë komunitetin shqiptar në Itali, ku familja Kola humbi jetën nga helmimi me monoksid kar...
AKTUALITET
7 Shkurt21:32
The Telegraph: Shqiptarët në TikTok u mësojnë punëtorëve të paligjshëm si t’i rezistojnë bastisjeve
Shqiptarët po përdorin TikTok për t’u treguar punëtorëve të paligjshëm se si të pengojnë bastisjet e Ministri...
AKTUALITET
7 Shkurt21:26
Pajisja argëtuese “boxer” te Shkëmbi i Kavajës përcjellë elektricitet, prindi i alarmuar: Ma hodhi fëmijën në ajër
Dy pajisje argëtuese për matjen e forcës së krahut, të njohura si “boxer” dhe të instaluara në shëtitoren br...
AKTUALITET
7 Shkurt20:47
Drejtonte i dehur makinën, arrestohet kryeinspektori i shërbimit zjarrfikës në Elbasan
Një punonjës i AMP është arrestuar në aksin Cërrik-Elbasan. Kryeinspektori, me detyrë në Shërbimin e Mbro...
AKTUALITET
7 Shkurt20:26
Makina përplas motorin në Lungomare, një i plagosur
Një aksident rrugor është regjistruar në zonën e Lungomares në Vlorë.
Një motor është përplasur nga pas ...
AKTUALITET
7 Shkurt20:00
Ylli Dine i zhdukur prej 4 ditësh, i vëllai: I lutem shtetit të na ndihmojë
Prej katër ditësh, në shtratin e lumit Vjosë vijojnë kërkimet për gjetjen e trupit të 65-vjeçarit Ylli Dine. Ai &...
AKTUALITET
7 Shkurt19:47
U shkarkua nga puna pasi predikonte fenë e Jehovait në shkolla, kush është mësuesi ‘misterioz’ (EMRI)
Mësohet se profesori nuk ka telefon dhe mundësi komunikimi drejtpërdrejtë me të, por sipas profileve online të hapura para shum&eu...
AKTUALITET
7 Shkurt19:32
Banorët e Rrjollit kundërshtojnë resortin ‘strategjik’ të Gener 2
Nën thirrjet “Drejtësi, drejtësi”, dhjetëra banorë të Rrjollit në Velipojë protestuan të enjten paradit...
AKTUALITET
7 Shkurt19:26
Fara susami me Aflaktoksinë B1 nga Bolivia! Ja kush e importoi, ripaketoi e hodhi në treg
Konsumoni fara susami që gjenden ne buke apo prodhime te tjera? Ose dhe në sallata? Ju ndodh që janë dhe me Aflaktoksinë. Teksa flasi...
AKTUALITET
7 Shkurt18:03
IGJEUM: Pasditja e sotme dhe e diela me reshje intensive, rrezik për vërshime uji në 3 qarqe
Instituti i Gjeoshkencës ka ndarë një parashikim mbi situatën meteorologjike të kësaj fundjave. Sipas të dhënave të...
