Dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, po zhvillon një resort ekskluziv në Shqipëri, i financuar përmes kompanive guaskë holandeze dhe kapitalit nga Katari. Pas protestave të ashpra, autoritetet shqiptare kundër korrupsionit po shqyrtojnë tani projektin. Si shtrihet gjurma e parave nga bregdeti shqiptar deri në Amsterdam?
Pas ditësh protestash të ashpra, SPAK hapi këtë javë një hetim mbi një resort luksoz të Jared Kushner, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Projekti gjigant po zhvillohet në një zonë ekologjikisht të ndjeshme në bregdetin shqiptar. Hetimi përqendrohet në parregullsi lidhur me dhënien e tokës dhe konflikte të mundshme interesi.
Nga një vështrim në regjistrin tregtar rezulton se projekti menaxhohet nga pikëpamja fiskale përmes kompanive guaskë holandeze. Por çfarë bëjnë saktësisht këto kompani.
Një publikim i fundit në Fletoren Zyrtare të Shqipërisë zbuloi se një strukturë e përbërë nga pesë kompani guaskë me seli në Amsterdam përbën qendrën administrative të resortit. Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar Zvernec South Adriatic Development drejton projektin nga pikëpamja juridike dhe financiare.
Kjo njësi zotëron lejen përkatëse, strukturon aksionet dhe kanalizon fondet drejt ishullit shqiptar të Sazanit dhe gadishullit të Zvërnecit. Në fund të vitit 2024, qeveria miratoi zhvillimin e kësaj zone nga firma e kapitalit privat të Kushnerit, Affinity Partners.
Një nga pesë kompanitë guaskë – Blue Industries Investment Holding B.V. – është në pronësi të aksionerëve shqiptarë, sipas dokumenteve qeveritare shqiptare të shqyrtuara nga Follow the Money. Por, për shkak se secili aksioner individual zotëron më pak se 25 për qind të projektit, ata nuk janë të detyruar të bëjnë publik identitetin e tyre.
“Holanda, si furnizuese e kompanive guaskë, është një nyje e rëndësishme në transferimin dhe fshehjen e parave që vijnë nga jashtë vendit”, tha Lotte Rooijendijk, nga Transparency International në Hollandë.
“Është një model klasik”, thotë Lotte Rooijendijk nga Transparency International në Hollandë. “Në praktikë shikon se shumë të ashtuquajtur UBO-s (pronarë përfitues përfundimtarë) fshihen pas këtyre strukturave. E pamë këtë te Panama Papers dhe tani te ky projekt: Holanda, si furnizuese e kompanive guaskë, është një hallkë e rëndësishme në zhvendosjen e parave të huaja jashtë sistemit të dukshëm financiar. Falë rregullave aktuale evropiane, ne nuk mund të shohim gjithmonë as se kush janë personat e përfshirë. Zyrat holandeze të trusteve janë çelësi në këtë proces.”
Zyra pas kompanive B.V. është kompania holandeze me seli në Amsterdam Dutch Trust Management (DTM). Kjo zyrë është në pronësi të Nikita Vinogradov (Moskë, 1991) dhe bullgares Zoya Gyurova (1988). Rusi Vinogradov ka qenë drejtues për Rusinë në firmën “Strik Attorneys at Law dhe Tax Advisors”, ku edhe Gyurova punonte si juriste. Kompania e lidhur me të “Strik Tax and Legal” ende i liston të dy si partnerë në departamentin e kontabilitetit.
Sipas faqes së internetit të DTM, kompania ofron shërbime administrative dhe ndihmon në krijimin e shoqërive zotëruese (holding) Ajo vlerëson të drejtën tregtare të Holandës si “jashtëzakonisht fleksibël” dhe është e specializuar në kompani B.V. dhe fondacione. Kjo zyrë relativisht e vogël fokusohet kryesisht te kompanitë e Evropës Qendrore, zotërimet financiare dhe kompanitë shumëkombëshe indiane.
Se si projekti i resortit të Kushnerit përfundoi pikërisht te DTM nuk është e qartë. Zyra gjithashtu nuk i është përgjigjur pyetjeve të “Follow the Money”.
Nga regjistri tregtar rezulton se DTM kishte disa klientë shqiptarë. Në vitin 2025, zyra u vu sërish në qendër të vëmendjes pasi një prej këtyre klientëve u përjashtua nga tenderët publikë. Ai kishte dorëzuar dokumente të falsifikuara lidhur me një tender në Tiranë. Përmes një shoqërie holandeze, të krijuar nga DTM, përfitimet nga kjo veprimtari përfunduan te palë të lidhura me aksionerë bullgarë dhe rusë.
Puna e trusteve i sjell në çdo rast Vinogradovit dhe Gyurovës të ardhura të konsiderueshme. Një raport financiar vjetor tregon se Gyurova ka derdhur katërqind mijë (euro) në një shoqëri zotëruese personale, të cilën ajo e krijoi në kohën kur mori detyrën në “Dutch Trust Management”. Edhe Vinogradov ka një “holding” të tijin, por që prej vitit 2022 ai nuk publikon më raporte financiare vjetore.
Fakti që projekti i Kushnerit nuk i bën të njohur një pjesë të aksionerëve nuk do të thotë se është e paqartë se cilët janë aktorët e mëdhenj përkrah Kushnerit. Dokumentet e bëra së fundmi të disponueshme tregojnë se një nga pesë kompanitë holandeze B.V., “Universal Properties Projects B.V.”, kohët e fundit ka transferuar një pjesë të konsiderueshme të interesave të saj në projektin e resortit te grupi nga Katari Al-Khayyat Group, në pronësi të vëllezërve Moutaz dhe Mohammed Al-Khayyat. Këtë e zbuloi së fundmi platforma shqiptare Citizens.al.
Ky transferim është i pazakontë, sepse Al-Khayyat Group ka interesa biznesi që lidhen me vendimmarrjet politike të vjehrrit të Kushnerit. Sipas New York Times, Al-Khayyatët e nisën bashkëpunimin me Kushnerin në kohën kur qeveria Trump lehtësoi sanksionet ndaj Sirisë. Përmes kësaj, grupi Al-Khayyat fitoi akses në kontrata ndërtimi me një vlerë totale prej rreth dymbëdhjetë miliardë eurosh.
Vetë Kushner i hedh poshtë akuzat për konflikt interesi. “Ajo që të tjerët e quajnë konflikt interesi, Steve [Witkoff] dhe unë e quajmë përvojë dhe marrëdhënie që kemi ndërtuar në të gjithë botën”, tha ai vitin e kaluar për televizionin CBS.
Një miliard euro për ishullin
Kushner, i cili si një përfaqësues i afërt i vjehrrit të tij takohet me krerë shtetesh, sipas deklarimeve të tij ra në gjurmët e zonës gjatë një pushimi. Nga një jaht, ai dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump, e panë për herë të parë ishullin shqiptar në vitin 2021. Ata mbetën të mahnitur nga bukuria e tij, i tha ai gazetës The Guardian.
“Isha thjesht shumë i habitur që diçka e tillë ekzistonte në mes të Mesdheut dhe ende nuk ishte zhvilluar.” Ai e shfrytëzoi mundësinë dhe pas negociatave me qeverinë, Kushner dhe bashkëpunëtorët e tij vendosën një miliard euro për ishullin.
Përfaqësues të lëvizjes mjedisore shqiptare ngritën menjëherë alarmin kur qeveria e kryeministrit socialist Edi Rama ndryshoi në vitin 2024 ligjin për zonat e mbrojtura natyrore, me qëllim që ta bënte të mundur projektin. Këtë e thotë Joni Vorpsi nga organizata shqiptare për mbrojtjen e natyrës PPNEA.
“Ndërkohë, 400 hektarë tokë nga zona e mbrojtur natyrore Vjosa-Nartë janë rrethuar me tela me gjemba. Aty jetojnë specie të rrezikuara si foka mesdhetare, dhe ajo është një ndalesë e rëndësishme në rrugën e migrimit të flamingove. Tani lejohet të ndërtohet?!”
Hetimi për korrupsion përqendrohet te ndryshimi i ligjit që bëri të mundur projektin. Vorpsi mendon se çelësi qëndron te kompanitë guaskë holandeze. “Se nga vijnë saktësisht të gjitha paratë, nuk e dimë, por kemi një ide.”
Rreziqe për kontrollin demokratik
Pavarësisht polemikave, qeveria shqiptare vazhdon ta mbështesë publikisht projektin. Kryeministri Edi Rama ka thënë disa herë se investimet e huaja janë thelbësore për zhvillimin ekonomik të vendit. Ai kundërshton kritikat ndaj ndryshimit të legjislacionit për natyrën rreth Zvërnecit. Rama deklaron se qeveria po ndjek vetëm procedurat standarde.
Në të njëjtën kohë, grupet opozitare dhe aktivistët mjedisorë theksojnë se kombinimi i investimeve të mëdha të huaja, kontrollit të dobët institucional dhe strukturave komplekse të pronësisë holandeze përbën rreziqe të mëdha për kontrollin demokratik.
Ndërkohë, Komisioni Evropian është përfshirë në debat. Resorti me përmasa të mëdha mund të pengojë bisedimet e anëtarësimit të Shqipërisë, nëse rezulton se vendi shkel rregullat mjedisore evropiane. Shqipëria do të binte në kundërshtim me direktivat evropiane për shpendët dhe habitatet, për shkak të heqjes së pjesshme të statusit të mbrojtur të zonës.
Vorpsi nga PPNEA shpreson që ky presion nga Brukseli të vazhdojë. “Protestat janë rritur jashtëzakonisht shumë gjatë javëve të fundit, por ende nuk është bërë publik identiteti i të gjithë aksionerëve në këtë strukturë. Ndërkohë që kryeministri Rama sillet sikur nuk po ndodh asgjë, bregdeti ynë i mbrojtur po nxirret në shitje.”
Qeveria e Shqipërisë, Dutch Trust Management dhe Affinity Partners nuk iu përgjigjën pyetjeve të Follow the Money.
