Ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku iu komunikua sot shtyrja e hetimeve nga ana e SPAK deri më janar të vitit 2027. Siç shihe...
AKTUALITET
Lufta kundër pastrimit të parave, trafikut të drogës dhe korrupsionit/ Raporti i DASH: Shqipëria e pambrojtur ndaj këtyre fenomeneve, grupet kriminale shqiptare të lidhura me ato evropiane dhe latine
r.llPërditësimi i fundit 17 Shkurt 2025, 18:17
dash
SHBA- Departamenti Amerikan i Shtetit ka publikuar raportin për vitin 2024 mbi luftën kundër trafikut të drogës, pastrimit të parave dhe korrupsionit për 244 shtete, mes tyre dhe për Shqipërinë. Në raport thuhet se Shqipëria mbetet e pambrojtur ndaj këtyre fenomeneve për shkak të korrupsionit, lidhjeve me krimin e organizuar, boshllëqeve në kuadrin ligjor dhe pengesave për komunikimet ndërinstitucionale.
Sipas raportit, organizatat kriminale shqiptare përdorin trafikun e drogës si një nga burimet kryesore të financimit dhe gjithashtu janë të lidhura drejpërdrejt me grupet kriminale në Evropë dhe Amerikën e Jugut. Po ashtu, ekonomia shqiptare bazohet kryesisht në para të gatshme, ndërsa mungesa e kontrolleve efektive në kufi dhe një treg i zi i zhvilluar e lehtësojnë pastrimin e parave.
Në raport thuhet se gjykatat shqiptare shpesh refuzojnë të dënojnë për pastrim parash në mungesë të një dënimi për një vepër penale kryesore, ndërsa ndjekjet penale për këtë krim mbeten të ulëta. DASH shprehet se pavarësisht hetimeve të shumta për pastrim parash, ndjekjet penale mbeten të ulëta. Në raportin e mëposhtëm rekomandohet që të zbatojë ligjet ekzistuese, të ndjekë udhëzimet rregullatore, të kryejë mbikëqyrje efektive, të përmirësojë bashkëpunimin në zbatimin e ligjit dhe të zgjerojë kapacitetin e policisë dhe prokurorëve për t'u fokusuar në korrupsionin, pastrimin e parave dhe krimet ekonomike. Më tej thuhet se Shqipëria duhet të zbatojë plotësisht reformat e kodit penal të bëra në 2016 dhe 2017.
Shqipëria mbetet e pambrojtur ndaj pastrimit të parave për shkak të korrupsionit, krimit të organizuar, boshllëqeve në kuadrin ligjor dhe rregullator të LPP/LFT-së dhe pengesave për komunikimet ndërinstitucionale. Ekonomia e Shqipërisë mbështetet në para të gatshme. Remitancat dhe investimet nga jashtë, shpesh në para të gatshme, ndonjëherë errësojnë burimet e financimit. Trafikimi i lëndëve narkotike dhe aktiviteti i krimit të organizuar janë burimet kryesore të parave të pastruara. Organizatat kriminale shqiptare janë të lidhura drejtpërdrejt me homologët e tyre në Evropë dhe Amerikën e Jugut.
Reformat e vazhdueshme në drejtësi kanë përmirësuar regjimin e LPP/LFT në Shqipëri. Agjencitë e zbatimit të ligjit po përdorin ligjin për të sekuestruar pasuritë që lidhen me trafikun e drogës dhe korrupsionin. Sfidat e kapaciteteve, duke përfshirë trajnimin dhe teknologjinë e pamjaftueshme dhe mungesën e bashkëpunimit ndërmjet organeve të zbatimit të ligjit dhe mbikëqyrës, pengojnë përparimin. Thënë kështu, një rritje e numrit të ekipeve të përbashkëta hetimore në vazhdim midis SPAK-ut dhe agjencive të tjera ndërkombëtare të prokurorisë dhe zbatimit të ligjit po përmirëson bashkëpunimin ndërkombëtar për çështjet penale ndërkombëtare.
Dobësitë dhe Metodologjitë e Pastrimit të Parave
Pjesa më e madhe e pastrimit të parave në Shqipëri është e lidhur me trafikun e drogës dhe qenieve njerëzore, mashtrimin përmes kontratave qeveritare, evazionin fiskal dhe kontrabandën. Ekonomia shqiptare e bazuar kryesisht në para të gatshme, kontrollet e dobëta kufitare dhe zbatimi i dobët doganor lehtësojnë një treg të zi për mallrat kontrabandë. Kriminelët pastrojnë të ardhurat përmes blerjeve të pasurive të paluajtshme, projekteve të ndërtimit, aseteve virtuale dhe projekteve të tjera të zhvillimit të biznesit.
Ligji i propozuar i Parlamentit në lidhje me lojërat në internet ngriti shqetësime se mbikëqyrja e dobët mund të lejojë krimin e organizuar të depërtojë në këtë aktivitet. Legjislacioni tashmë lejon disa lojëra në kazino, të mbikëqyrura nga Agjencia e Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit.
Një program i propozuar i korrikut 2022 për pajtueshmërinë vullnetare të taksave (QAP), ose "amnisti fiskale", ngriti shqetësime në lidhje me përputhshmërinë me standardet ndërkombëtare. Ndërsa Shqipëria konfirmoi braktisjen e propozimit të QAP-së në qershor 2023 dhe u zotua të respektojë standardet ndërkombëtare dhe praktikat më të mira në përpjekjet e ardhshme të QAP-së, qeveria mund të tentojë një propozim të ri të QAP-së në vitin e ardhshëm.
Ligjet dhe rregulloret kryesore kundër pastrimit të parave (LPP).
Shqipëria ka kërkesa gjithëpërfshirëse për kryerjen e kujdesit të duhur ndaj klientit (CDD) dhe raportimin e transaksioneve të dyshimta. Legjislacioni i siguron Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) autoritetin për sekuestrimin dhe konfiskimin e pasurive. Autoritetet shqiptare janë efektive në sekuestrimin fillestar të aseteve, por përballen me sfida që plotësojnë kërkesat e provave për të finalizuar veprimin. Ligji shqiptar kërkon që zyrtarët publikë të deklarojnë pasuritë çdo vit dhe të deklarojnë trajtimin financiar preferencial dhe pronësinë përfituese të aseteve. Dispozitat i ndalojnë zyrtarët që të mbajnë para të konsiderueshme jashtë sistemit bankar.
Ligji kërkon që kompanitë të regjistrojnë pronarët përfitues dhe llogaritë bankare. Ai kërkon që subjektet financiare të regjistrojnë në mënyrë elektronike llogaritë e klientëvedhe t'i raportojnë ato në kohë reale tek autoritetet tatimore. Kjo u jep autoriteteve akses për të kryer analiza të të dhënave, për të hetuar krimet financiare dhe për të gjurmuar pasuritë e paligjshme.
Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara nuk kanë një traktat dypalësh të ndihmës juridike të ndërsjellë, megjithëse ata bashkëpunojnë në bazë të konventave shumëpalëshe dhe në komoditet dhe reciprocitet. Një traktat dypalësh ekstradimi është në fuqi. Njësia e inteligjencës financiare të Shqipërisë (FIU) është anëtare e Grupit të NjIF-ve Egmont. Shqipëria është anëtare e Komitetit të Ekspertëve për Vlerësimin e Masave Kundër Pastrimit të Parave dhe Financimit të Terrorizmit (MONEYVAL), një organ rajonal i stilit FATF.
Mangësi ligjore, politikash dhe rregullatore të LPP
Reformat në vazhdim përfshijnë verifikimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve për pasuri të pashpjegueshme. Nga 702 gjyqtarë dhe prokurorë të shqyrtuar që nga viti 2016, 41 për qind janë konfirmuar për të vazhduar detyrën, me 59 për qind të larguar nga detyra përmes shkarkimit, dorëheqjes ose daljes në pension.
Kërkesat gjithëpërfshirëse të CDD dhe raportit të transaksioneve të dyshimta (STR) të Shqipërisë nuk janë zbatuar plotësisht. Zhvillimi i proceseve ndërinstitucionale dhe publike/private për rishikimin dhe përmirësimin e cilësisë së STRS është në fazat fillestare.
Regjimet e inspektimit për bizneset e shërbimit të parasë, noterët dhe repartet e tenderëve të qeverisë nuk janë të qëndrueshme. Pavarësisht disa përparimeve në identifikimin e rreziqeve dhe forcimin e mbikëqyrjes, Shqipëria vazhdon të përballet me sfida në lidhje me sanksionet e përhapjes, monedhën virtuale, trustet dhe rregullimin e jobankave. Gjykatat shpesh refuzojnë të dënojnë për pastrim parash në mungesë të një dënimi për një vepër penale kryesore.
Shqipëria ka ndërmarrë hapa pozitivë për pronësinë përfituese, mbikëqyrjen e institucioneve financiare dhe ndihmën e ndërsjellë juridike. Shqipëria duhet të shtojë hetimet dhe paditë për pastrim parash për të luftuar korrupsionin, krimin e organizuar dhe trafikun e drogës; përmirësimi i bashkëpunimit ndërinstitucional; dhe të integrojë plotësisht SPAK-un në përpjekjet për LPP/LFT.
Pavarësisht hetimeve të shumta për pastrim parash, ndjekjet penale mbeten të ulëta. Shqipëria duhet të zbatojë ligjet ekzistuese, të ndjekë udhëzimet rregullatore, të kryejë mbikëqyrje efektive, të përmirësojë bashkëpunimin në zbatimin e ligjit dhe të zgjerojë kapacitetin e policisë dhe prokurorëve për t'u fokusuar në korrupsionin, pastrimin e parave dhe krimet ekonomike. Shqipëria duhet të zbatojë plotësisht reformat e kodit penal të bëra në 2016 dhe 2017.
Në vitin 2023, SPAK ndërmori veprime që përfshinin arrestimet dhe sekuestrimin e pasurive të ish-zyrtarëve të lartë. Në tetor, SPAK njoftoi një hetim ndaj ish-kryeministrit dhe “Akti i ndarjeve buxhetore të Departamentit të Shtetit, Operacioneve të Jashtme dhe Programeve të Lidhura, 2021” 7031(c) të caktuar Sali Berisha për korrupsion që i përfitoi dhëndrit të tij me 5 milionë dollarë. SPAK arrestoi dhëndrin e Berishës për korrupsion dhe pastrim parash dhe sekuestroi pasuritë e tij.
Në tetor gjykatat dënuan ish-ministrin e mjedisit Koka për pastrim parash, korrupsion dhe shpërdorim detyre sepse një kompani pagoi 1.47 milionë dollarë në llogaritë dhe kompanitë e Kokës për punë që nuk u kryen kurrë. Gjykata sekuestroi edhe pasuri me vlerë 4 milionë dollarë.
