Në fund të vitit 2025, numri i mjeteve rrugore të regjistruara (me status aktiv ose të çregjistruara përkohësisht) arriti n...
BOTA
Zbulohen emrat dhe fytyrat e viktimave të protestave në Iran
PiranjatPërditësimi i fundit 9 Shkurt 2026, 18:56
BBC News Persian ka verifikuar identitetin e më shumë se 200 prej mijëra njerëzve të vrarë gjatë protestave të fundit në Iran. Investigimi ka shqyrtuar mediat sociale, ka verifikuar pamjet në internet dhe ka përdorur rrëfimet e dëshmitarëve okularë për të ndërtuar një kronikë se si dhe kur u vranë protestuesit, si dhe disa detaje rreth jetës së tyre. Shumë nga këto rrëfime iu dhanë BBC-së nga burime pranë viktimave dhe u krahasuan me të dhënat e organizatave të të drejtave të njeriut.
Që nga fillimi i trazirave në fund të dhjetorit, Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA ka konfirmuar vdekjen e 6,872 protestuesve, përfshirë më shumë se 150 fëmijë.
Mansoureh Heydari dhe bashkëshorti i saj, Behrouz Mansouri u qëlluan për vdekje nga forcat e sigurisë më 8 janar, tha një mik i familjes për BBC-në.
Autoritetet iraniane pranojnë se të paktën 3,000 njerëz u vranë, por pretendojnë se disa prej tyre ishin anëtarë të forcave të sigurisë. Midis të vrarëve ishin Mansoureh Heydari dhe bashkëshorti i saj, Behrouz Mansouri. Një mik i familjes i tha BBC News Persian se çifti ishte bashkuar me protestat në Bushehr, në jugperëndim të Iranit, kur të dy u qëlluan për vdekje nga forcat e sigurisë më 8 janar.
Forcat e sigurisë kishin hapur zjarr ndaj protestuesve të mbledhur jashtë një xhamie, thanë ata. Behrouz u godit në kokë dhe u plagos për vdekje. Mansoureh, e cila fillimisht kishte ikur, u kthye te burri i saj, por më vonë u qëllua edhe ajo. Çifti vdiq krah për krah në rrugë, duke lënë pas dy fëmijë të moshës tetë dhe 10 vjeç. Trupat e tyre u kthyen nga forcat e sigurisë katër ditë më vonë dhe u varrosën pranë njëri-tjetrit.
Një i afërm i ngushtë tha se familja ishte “krenare” që çifti kishte “vdekur për atdheun e tyre”, por shtoi se tani jetojnë me frikë nën presion të madh sigurie. Shumë nga fytyrat e paraqitura jane burra dhe gra të rinj, kryesisht në fund të adoleshencës deri në fillim të të 30-ave. Një studente 17-vjeçare e artit, Ghazal Damarcheli, u qëllua jashtë shtëpisë së familjes së saj në qytetin Karaj, në perëndim të Teheranit, më 9 janar.
Familja e Ghazal Damarcheli thotë se forcat e sigurisë nuk i lejuan ata ta varrosnin atë afër.
Një burim pranë familjes i tha BBC News Persian se edhe pas vdekjes së saj, familja u përball me presion, pasi forcat e sigurisë refuzuan t'i lejonin ta varrosnin afër. Eshtrat e saj u varrosën në një varrezë të largët, larg shtëpisë së familjes. Po atë natë, u vra edhe studentja 28-vjeçare e bioteknologjisë Negin Ghadimi. Negin Ghadimi vdiq në krahët e babait të saj, tha një mik i familjes për BBC-në. Pavarësisht lutjeve të babait të saj që ajo të qëndronte në shtëpi, ajo u bashkua me protestuesit në rrugët e Tonekabon, rreth 200 km në veri të Teheranit.
Forcat e sigurisë hapën zjarr mbi turmën dhe ajo u qëllua në anë, tha një burim pranë familjes. Ajo ra në krahët e babait të saj dhe i tha atij ndërsa po vdiste: "Babi, po digjem". Gjetjet për këtë projekt u nxorën nëpërmjet hapave të shumëfishtë dhe intervistave me burime brenda Iranit, shumë prej emrave të të cilëve nuk mund të zbulohen për arsye sigurie.
Negin Ghadimi vdiq në krahët e babait të saj, tha një mik i familjes për BBC-në.
Pasi shqyrtoi llogaritë në mediat sociale dhe aktivitetin online për të përcaktuar identitetin dhe përfshirjen e secilit person në protesta, ekipi i BBC-së krahasoi rrethanat e vdekjeve të tyre me të dhënat me burim të hapur nga brenda Iranit.
Analizimi i pamjeve të funeraleve dhe imazheve të përkujtimoreve dha detaje kyçe, të tilla si koha, vendi dhe rrethanat e vdekjes. Individë u identifikuan gjithashtu në pamjet filmike nga morgjet, përfshirë Qendrën Mjekësore Ligjore Kahrizak, ku u transferuan shumë trupa nga Teherani dhe zonat përreth.
Pamjet e protestave antiqeveritare u pakësuan pasi qeveria ndërpreu aksesin në internet, celular dhe fiks në fillim të janarit. Puna u bë veçanërisht e vështirë në kulmin e protestave më 8 janar, kur qeveria e Iranit ndërpreu internetin, telefoninë celulare dhe atë fikse për gati tre javë. Por, duke mbledhur informacione nga brenda vendit nëpërmjet Starlink, rrjetit satelitor në pronësi të Elon Musk, dhe duke u mbështetur në rrëfimet e dëshmitarëve okularë nga iranianët që udhëtuan në kufij për të kapur sinjalet fqinje, BBC News Persian ishte në gjendje të fillonte verifikimin e raporteve për vdekjet e protestuesve.
Ekipi i Gazetarisë Vizuale të BBC-së ka krijuar një "mur fytyre" interaktiv për faqen e internetit të BBC News Persian, ku lexuesit mund të eksplorojnë profilet e viktimave të identifikuara përmes hulumtimit duke klikuar mbi çdo fotografi. Projekti është në vazhdim dhe ekipi synon të shtojë emra dhe histori të tjera ndërsa vazhdon verifikimi./Piranjat.news
