Një veshkë derri e modifikuar gjenetikisht ka mbajtur gjallë dhe pa dializë një 66-vjeçar për plot nëntë muaj, p&...
LIFESTYLE
ADHD tek fëmijët/ Çfarë duhet të dinë prindërit?
PiranjatPërditësimi i fundit 13 Tetor 2025, 11:05
Më shumë se një shekull më parë, në vitin 1902, mjeku britanik George Still përshkroi për herë të parë një model sjelljeje tek fëmijët, të karakterizuar nga mungesa e përqendrimit, hiperaktiviteti dhe shqetësimi i vazhdueshëm. Ai e konsideroi këtë si një “problematikë morale”, sipas kuptimit të kohës. Me kalimin e viteve, kjo gjendje ka marrë emrin që njohim sot: Çrregullimi i Vëmendjes me Hiperaktivitet (ADHD – Attention Deficit Hyperactivity Disorder).
Cilat janë karakteristikat kryesore të ADHD-së?
ADHD manifestohet përmes tri grupe simptomash kryesore: • Mungesë vëmendjeje (shpërqendrim) • Hiperaktivitet • Sjellje impulsive
Këto simptoma shfaqen në nivele që nuk përputhen me moshën e fëmijës dhe ndikojnë në funksionimin e tij në shkollë, në shtëpi dhe në marrëdhëniet me të tjerët. ADHD mund të paraqitet në tri forma: 1. Me dominim të hiperaktivitetit, 2. Me dominim të mungesës së vëmendjes, 3. Apo një kombinim i të dyjave.
Ky çrregullim prek rreth 4–8% të fëmijëve në mbarë botën dhe është më i zakonshëm tek djemtë sesa tek vajzat, me një raport mesatar 3:1.
Shkaqet dhe faktorët që ndikojnë në zhvillimin e ADHD-së
ADHD është një gjendje multifaktoriale, e shkaktuar nga ndërveprimi i faktorëve gjenetikë, epigjenetikë dhe mjedisorë, sidomos gjatë shtatzënisë. Një mekanizëm kyç që qëndron në themel të këtij çrregullimi është vështirësia për të ndaluar sjelljet e papërshtatshme. Fëmijët me ADHD shpesh e kanë të vështirë të qëndrojnë të përqendruar në detyra që kërkojnë durim dhe vëmendje, ose të përballojnë shpërqendrimet përreth.
Studimet kanë zbuluar një lidhje të fortë mes ADHD-së dhe disa gjeneve që ndikojnë në sistemin e dopaminës dhe serotoninës, sidomos gjenin DRD4, i cili lidhet me receptorët e dopaminës.
Nga ana tjetër, faktorë si: • lindja para kohe, • ekspozimi ndaj alkoolit ose nikotinës gjatë shtatzënisë, rrisin rrezikun për zhvillimin e ADHD-së, veçanërisht tek fëmijët me predispozitë gjenetik
Si vendoset diagnoza e ADHD-së
Diagnoza kërkon një vlerësim të plotë klinik, që përfshin: • Dëshmi se simptomat ndikojnë ndjeshëm në disa fusha të jetës së fëmijës (shkollë, familje, marrëdhënie shoqërore). • Identifikimin e çrregullimeve të tjera shoqëruese, si vështirësi në të nxënë (disleksi) apo probleme të koordinimit motorik.
Duhet theksuar se nuk ekzistojnë analiza biologjike apo skanime që e konfirmojnë ADHD-në. Ajo është një diagnozë klinike që vendoset nga mjekë specialistë, si pediatër të zhvillimit ose psikiatër për fëmijë, në varësi të moshës dhe simptomave.
Trajtimi dhe menaxhimi
Jo çdo fëmijë që tregon shenja shpërqendrimi apo hiperaktiviteti ka nevojë për trajtim. Por kur simptomat ndikojnë dukshëm në përditshmëri, ndërhyrja është e nevojshme. Qasja më efektive është ajo e kombinuar: • Ndërhyrje në sjellje për përmirësimin e vetëkontrollit dhe fokusit. • Edukim për prindërit, për mënyrën si të vendosin kufij dhe të menaxhojnë sjelljen. • Trajtim mjekësor, në rastet më të theksuara.
ADHD nuk lidhet me “prindërim të keq” apo trauma emocionale, megjithëse faktorë të tillë mund të ndikojnë në ecurinë e saj. Suksesi i trajtimit varet nga një bashkëpunim ndërdisiplinor mes mjekëve, terapistëve, mësuesve dhe familjes.
ADHD në Shqipëri: Ende pak të dhëna
Në Shqipëri mungojnë studime të plota mbi përhapjen dhe trajtimin e ADHD-së. Një analizë më e thelluar do të ndihmonte për të forcuar ndërgjegjësimin publik, për të përmirësuar shërbimet shëndetësore dhe për të ofruar mbështetje më të madhe për fëmijët dhe familjet që përballen me këtë gjendje.
Nëse dyshoni se fëmija juaj mund të ketë shenja të ADHD-së, kërkoni ndihmën e një profesionisti të shëndetit mendor për fëmijë. Diagnostikimi dhe ndërhyrja e hershme mund të bëjnë diferencën.
