Në fund të vitit 2025, numri i mjeteve rrugore të regjistruara (me status aktiv ose të çregjistruara përkohësisht) arriti n...
POLITIKE
“Ne reduktohemi në statusin e skllevërve”, DW analizon ministren Diella: Pse IA ka kaq shumë probleme dhe nuk jep llogari. Rama përgjegjës
PiranjatPërditësimi i fundit 23 Shtator 2025, 18:35
Shqipëria ka emëruar një ministër të gjeneruar nga inteligjenca artificiale (IA) për të mbikëqyrur prokurimin publik dhe për të parandaluar korrupsionin. Por, përtej ndikimit të saj në komunikim, iniciativa ngre pyetje të shumta teknike, politike dhe etike. Duke njoftuar emërimin e Diellës, siç quhet ministrja e gjeneruar nga inteligjenca artificiale, kryeministri socialist i Shqipërisë Edi Rama deklaroi se procedurat e prokurimit publik do të jenë "100% pa korrupsion".
Korrupsioni në Shqipëri
Politikanët shqiptarë janë shpesh të përfshirë në tendera korruptiv. Kryetari i bashkisë së kryeqytetit, Tiranës, dikur i afërt me Ramën, është në paraburgim nën dyshimin për korrupsion në dhënien e kontratave dhe pastrim parash. A mund të jetë Diella zgjidhja? Sipas disa ekspertëve, është shumë e pamundur.
“Ashtu si çdo sistem i inteligjencës artificiale, Diella mbështetet tërësisht në cilësinë dhe qëndrueshmërinë e të dhënave dhe besueshmërinë e modeleve në të cilat mbështetet”, shpjegon Erjon Curraj, ekspert në transformimin dixhital dhe sigurinë kibernetike.
Për momentin, praktikisht asgjë nuk dihet se si funksionon Diella, por ka të ngjarë që ajo përdor një LLM (Model të Madh Gjuhësor) për t'iu përgjigjur kërkesave. LLM-të janë modele të mëdha gjuhësore që prodhojnë vëllime të mëdha teksti dhe përdoren, për shembull, në chatbot-e si ChatGPT ose Gemini. Megjithatë, "nëse këto të dhëna janë të paplota, të anshme ose të vjetruara, ato mund të keqinterpretojnë dokumentet, të tregojnë gabimisht një ofrues ose të humbasin shenja të bashkëpunimit", thekson Curaj.
"Diplomat LLM janë një pasqyrim i shoqërisë; ato kanë paragjykime. Nuk ka asnjë arsye që ato të zgjidhin problemin e korrupsionit", vëren Jean-Gabriel Ganascia, një filozof, shkencëtar kompjuterash dhe specialist i inteligjencës artificiale.
Sfidat etike dhe demokratike të inteligjencës artificiale
Opozita shqiptare i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese për të përcaktuar se kush do të jetë përgjegjës për vendimet e marra nga Inteligjenca Artificiale. "Kush do ta kontrollojë Diellën?", pyeti Sali Berisha Parlamentin. Llogaridhënia është një nga sfidat, thekson Ganascia. "Nëse ia lëmë vendimmarrjen publike makinës, kjo do të thotë se nuk ka më llogaridhënie; ne reduktohemi në statusin e skllevërve."
"Ajo që më shqetëson është ideja e një makine qeverisëse që do të jepte përgjigjen 'e duhur' dhe do të parandalonte çdo diskutim. Megjithatë, demokracia bazohet në diskutim", vëren filozofi. "Një politikan merr përsipër përgjegjësitë e tij, por tani ideja është që makina të jetë perfekte dhe se, në çdo rast, ne nuk mund të shkojmë kundër vendimeve të saj", shton ai. Në këtë drejtim, një dekret i publikuar të enjten tregon se Edi Rama "është përgjegjës si për krijimin ashtu edhe për funksionimin e ministres virtuale të inteligjencës artificiale, Diella".
Askush nuk e di nëse “ministrja” do t’i mbijetojë shqyrtimit të Gjykatës Kushtetuese apo nëse ajo i përmbahet procedurave të Bashkimit Evropian, të cilit Shqipëria shpreson t’i bashkohet në pesë vitet e ardhshme.
“Deri më tani, nuk ka pasur asnjë informacion se si funksionon në të vërtetë Diella”, thotë Lutfi Dervishi, politolog shqiptar. “Por nëse një sistem i korruptuar ofron të dhëna të manipuluara ose filtron ato që nuk duhet t’i shohë, Diella thjesht do ta legjitimojë korrupsionin e vjetër me një program të ri”, shton ai.
