Në ditën e nisjes së gjyqit të themelit për dosjen “Partizani”, ish-kryeministri Sali Berisha ka mohuar akuzat e ngritura...
POLITIKE
Raporti: Si patronazhi politik po ngadalëson integrimin europian të Shqipërisë
PiranjatPërditësimi i fundit 18 Mars 2026, 17:55
Një raport i publikuar së fundmi nga rrjeti rajonal SELDI.net ka evidentuar se patronazhi politik është një nga pengesat kryesore në vendet e Ballkanit Perëndimorë, përfshirë Shqipërinë për procesin e integrimit në BE. SELDI.net është një rrjet rajonal organizatash të shoqërisë civile që punon për luftën kundër korrupsionit dhe përmirësimin e qeverisjes së mirë në vendet e Evropës Juglindore.
Sipas raportit, ndikimi politik në punësimet publike dhe menaxhimin e burimeve shtetërore ka ndikuar negativisht në profesionalizmin dhe llogaridhënien e administratës publike. Rrjeti rajonal ka cituar edhe Raportet e Komisionit Evropian dhe studime të organizatave ndërkombëtare, ku theksojnë se ndërhyrjet politike shpesh ngadalësojnë zbatimin e reformave në administratë dhe në sistemin e drejtësisë, të cilat janë kushte kyçe për anëtarësimin në BE.
Pjesë nga Raporti:
Në Shqipëri, patronazhi politik ka ndikuar dukshëm në procesin e pranimit në BE dhe përmbushjen e detyrimeve ndërkombëtare, duke ngadalësuar avancimin e reformave në administratën publike dhe sistemin e drejtësisë. Raportet e Komisionit Evropian dhe studimet nga organizata si ACER dhe OSBE/ODIHR vërejnë se kontrolli politik mbi punësimin dhe menaxhimin e burimeve publike pengon reformat e nevojshme për të përmirësuar profesionalizmin dhe llogaridhënien në administratën publike.
Rotacionet politike shpesh shoqërohen me zëvendësimin e drejtorëve dhe drejtuesve të institucioneve publike, duke zvogëluar autonominë administrative dhe duke vonuar zbatimin e ligjit. Për shembull, raporti i Komisionit Evropian i vitit 2024 thekson se mungesa e standardeve të bazuara në meritë dhe ndikimi i patronazhit politik kanë ndikuar negativisht në zbatimin e reformave prioritare të BE-së në sektorin publik. Për t'iu përgjigjur këtyre sfidave, Shqipëria miratoi Strategjinë Kombëtare Kundër Korrupsionit 2021-2025 dhe planet e saj të veprimit, që synojnë forcimin e institucioneve, rritjen e transparencës dhe zvogëlimin e ndërhyrjeve politike.
Në mënyrë të ngjashme, në Bosnjë dhe Hercegovinë, patronazhi politik pengon ndjeshëm procesin e pranimit në BE. Kontrolli i partisë mbi burimet dhe emërimet publike krijon barriera që ngadalësojnë reformat, dobësojnë administratën publike dhe pengojnë zbatimin e ligjit. Komisioni Evropian vazhdimisht thekson ndikimin politik mbi punësimin dhe menaxhimin si një pengesë të madhe për profesionalizmin dhe llogaridhënien. Në korrik 2025, BiH humbi mbi 100 milionë euro nga Fondi i Rritjes së BE-së për shkak të dështimit për të zbatuar reformat thelbësore, duke demonstruar kostot e prekshme të bllokimit politik. Për të luftuar korrupsionin, Këshilli i Ministrave miratoi Strategjinë Kundër Korrupsionit 2024-2028 dhe Planin e saj të Veprimit, të përafruara me 14 reforma prioritare të BE-së.
Këto masa synojnë të krijojnë mekanizma sistematikë kundër korrupsionit dhe të forcojnë institucionet e sundimit të ligjit. Megjithatë, zbatimi deri më tani ka mbetur kryesisht deklarativ, me përparim të kufizuar konkret në uljen e korrupsionit. Patronazhi politik gjithashtu ka pasoja të drejtpërdrejta për perspektivat e integrimit të Kosovës në BE. Monitorimi i BE-së vazhdimisht thekson sundimin e ligjit, përpjekjet kundër korrupsionit dhe reformat në administratën publike si parakushte për integrim më të thellë.
Zbatimi i dobët i masave kundër patronazhit dhe ndërhyrjeve politike në institucionet gjyqësore dhe mbikëqyrëse përmenden në raportet e fundit të Komisionit dhe palëve të interesuara ndërkombëtare si pengesa që kërkojnë përparim konkret. Aktorët e jashtëm (BE, Këshilli i Evropës, OSBE, donatorët bilateralë) mund të ofrojnë asistencë teknike, kushte dhe monitorim, por progresi varet nga zbatimi i qëndrueshëm vendas dhe mbrojtja e proceseve të reformës nga ndërhyrjet partiake. Standardet e pranimit në BE nxjerrin në pah depolitizimin, profesionalizimin e shërbimit civil dhe rekrutimin transparent si elementë kyç për përparim. Shumë detyrime nga Strategjia e Reformës së Administratës Publike dhe kornizat e Menaxhimit të Burimeve Njerëzore mbeten të pazbatuara në Maqedoninë e Veriut, veçanërisht në lidhje me stafin.
Në Shqipëri, kuadri bazë ligjor që trajton patronazhin politik përfshin një gamë instrumentesh të hartuara për të kufizuar ndikimin e partive politike mbi administratën publike dhe për të rritur llogaridhënien dhe transparencën në vendimmarrje. Ligji nr. 9367, Për Statusin e Nëpunësve Civilë, përcakton të drejtat dhe detyrimet e nëpunësve civilë dhe synon t'i mbrojë ata nga shkarkimet e pajustifikuara nga puna ose ndërhyrjet politike.
Ligji nr. 9049, Për Parandalimin e Konflikteve të Interesit në Ushtrimin e Funksioneve Publike, në përputhje me standardet evropiane, synon të parandalojë situatat në të cilat zyrtarët publikë nxjerrin përfitime personale nga vendimet e tyre. Lidhur me financimin politik, Ligji nr. 8580, Për Financimin e Partive Politike dhe Fushatat Zgjedhore, i ndryshuar, krijon mekanizma raportimi dhe mbikëqyrjeje për financat e partive për të zvogëluar ndërveprimet klienteliste midis donatorëve dhe partive politike.
Përveç kësaj, Ligji nr. 119/2014, Për të Drejtën e Informimit dhe Transparencën e Administratës Publike, u mundëson qytetarëve dhe medias të monitorojnë vendimmarrjen publike dhe të identifikojnë favorizimin politik. Ky kuadër plotësohet nga mekanizmat mbikëqyrës të Inspektoratit të Lartë për Deklarimin dhe Auditimin e Pasurive dhe Konfliktit të Interesit (ILDKIK), roli i forcuar i auditimit të Institucionit të Lartë të Auditimit të Shtetit (KLSH) dhe Plani i Veprimit Kundër Korrupsionit, i cili prezanton tregues të performancës në administratën publike dhe standardizon vlerësimin e nëpunësve civilë.
Megjithatë, efektiviteti i këtij kuadri mbetet i kufizuar për shkak të zbatimit të dobët, pavarësisë dhe kapacitetit të pamjaftueshëm të institucioneve mbikëqyrëse dhe ndërhyrjes së vazhdueshme politike në emërime dhe vendimmarrje administrative, duke lënë hapësirë të mjaftueshme për praktikat e patronazhit politik.
