Të rinjtë protestues kanë refuzuar thirrjet për dialog me kryeministrin Edi Rama.
Gjatë protestës, studentët kanë p&e...
BOTA
A mund të ndryshosh mendje? Misteri i sistemit të dhurimit të organeve që ngre dyshime të forta
PiranjatPërditësimi i fundit 16 Mars 2026, 14:51
Shumë njerëz regjistrohen si dhurues organesh për të ndihmuar të tjerët pas vdekjes, por çfarë ndodh nëse dikush ndryshon mendje? Rasti i një të reje në Shtetet e Bashkuara zbulon një problem serioz në sistemin e dhurimit të organeve. Edhe pse ajo kishte shënuar në patentën e saj të shoferit se nuk dëshironte të ishte dhuruese, pas vdekjes organet e saj u morën gjithsesi. Kjo ngjarje ngriti pyetje të rëndësishme për mënyrën se si regjistrohen dhe respektohen vendimet e njerëzve për dhurimin e organeve dhe zbuloi boshllëqe në sistemin amerikan që mund të çojnë në keqkuptime dhe konflikte me familjet.
Kur Raven Kinser hyri në një zyrë të Departamentit të Automjeteve Motorike të Virxhinias dy verë më parë, ajo shënoi një kuti në aplikimin për patentë shoferi duke treguar se nuk dëshironte të dhuronte organet e saj në rast të vdekjes, duke ndryshuar regjistrimin e mëparshëm si dhuruese. Gjashtë muaj më vonë, pasi u shpall e vdekur në Qendrën Mjekësore Rajonale Riverside në Newport News, Virxhinia, prindërit e saj thonë se zbuluan se kutia e shënuar nuk kishte rëndësi.
Rasti i Raven zbulon një boshllëk pak të njohur në sistemin amerikan të dhurimit të organeve: nuk ekziston një mënyrë e qartë dhe detyruese në nivel kombëtar për të hequr dorë nga dhurimi, ose për të siguruar që një “jo” i mëvonshëm ta anulojë një “po” të dhënë më herët në një shtet tjetër.
Ky boshllëk, së bashku me një sërë çështjesh të tjera që lidhen me sistemin e sigurimit të organeve, është bërë një temë shqetësimi dypartiak në Kongres. Në fund të vitit të kaluar, nënkomiteti i Mbikëqyrjes i Komitetit të Dhomës së Përfaqësuesve për Ways and Means zhvilloi një seancë dëgjimore për të shqyrtuar atë që anëtarët e përshkruan si mangësi të sistemit, përfshirë edhe pretendime për probleme me pëlqimin e dhurimit.
Sipas disa anëtarëve të stafit të komitetit, shqyrtimi i organizatave të sigurimit të organeve, të njohura si OPO, dhe praktikave të tyre për marrjen e pëlqimit është një hap i parë drejt një plani më domethënës përgjegjshmërie që mund të ndihmojë në ruajtjen e besimit në të gjithë sistemin.
Besimi në sistemin e sigurimit dhe transplantimit të organeve “është dobësuar”, tha përfaqësuesja Terri Sewell nga Alabama, demokratja më e lartë në panel, duke bërë thirrje për më shumë transparencë dhe mbikëqyrje për të rikthyer besimin e publikut.
“Respekti për autonominë – aftësia jonë për të marrë vendimet tona (vetëvendosja) – lejon si vendimet ‘po’ ashtu edhe ‘jo’, dhe gjithashtu mundësinë për të ndryshuar mendim,” tha Margaret McLean, bioeticiste në Universitetin Santa Clara, në një email.
“Aktet e vendimmarrjes mjekësore nuk funksionojnë mirë në një kontekst paqartësie,” tha ajo. Dhe nëse një dhurues e tërheq pëlqimin, shtoi ajo, “tërheqja nga vetë personi duhet të ketë të njëjtën peshë etike dhe procedurale si autorizimi fillestar, ndoshta edhe më shumë.”
Raven Kinser ndryshoi mendje
Raven ishte 25 vjeç kur vdiq. Prindërit e saj, Jeff dhe Jaime Kinser, ishin në shtëpinë e tyre në Michigan kur morën telefonatën që ua tronditi botën. Ata udhëtuan gjatë gjithë natës drejt spitalit në Newport News, ku mësuan se rasti i Raven ishte referuar te LifeNet Health, organizata rajonale e autorizuar federalisht për sigurimin e organeve.
LifeNet është klasifikuar si një organizatë me performancë të dobët nga Qendrat për Shërbimet Medicare dhe Medicaid, që do të thotë se nuk përmbush standardet e qeverisë për identifikimin e dhuruesve dhe sigurimin e organeve të përdorshme për transplant krahasuar me organizatat e tjera.
Sipas ligjit federal, spitalet janë të detyruara të raportojnë vdekjet dhe rastet pranë vdekjes te OPO-të, të cilat marrin përgjegjësinë për vendimet dhe diskutimet lidhur me dhurimin.
OPO-të kanë një rol të ndërmjetëm në sistemin shëndetësor: ato janë organizata private jofitimprurëse që mbajnë kontrata ekskluzive të autorizuara nga qeveria për të siguruar organe brenda rajoneve të përcaktuara. Ato rregullohen nga CMS dhe mbikëqyren nga Administrata e Burimeve dhe Shërbimeve Shëndetësore, por kjo mbikëqyrje bëhet kryesisht përmes standardeve të certifikimit, treguesve të performancës dhe auditimeve periodike.
Politika synon të ndajë kujdesin ndaj pacientit nga vendimet për sigurimin e organeve për të shmangur konfliktet e interesit dhe për të ruajtur besimin se vendimet për trajtimet që mbajnë në jetë merren vetëm në interes të pacientit që po vdes. Por kjo politikë mund të krijojë paqartësi, duke lënë familjet të pasigurta se kush ka kontroll nëse lindin konflikte.
Prindërit e Raven mendonin se vajza e tyre nuk do të kishte dashur të kalonte procesin e dhurimit të organeve, por në atë kohë nuk kishin prova. Jaime kujton se i kishte thënë burrit të saj se Raven do të ishte zemëruar me ta po ta lejonin këtë.
Në përpjekje për ta ndaluar procesin, Jaime pyeti nëse do t’i kërkohej të nënshkruante një formular pëlqimi. Por një punonjës i LifeNet i tha se kjo nuk ishte e mundur sepse dhurimi ishte “vullneti i gjallë” i Raven.
Ndërkohë, sendet personale të Raven, përfshirë patentën e saj të Virxhinias — e cila nuk kishte shenjë që tregonte se ishte dhuruese — nuk i ishin dorëzuar ende familjes, duke i lënë pa mënyrë për të kundërshtuar vendimin në atë moment.
Dy muaj kaluan para se familja të merrte patentën, e cila tregonte se Raven nuk ishte regjistruar si dhuruese organesh.
Sipas prindërve të saj, stafi i LifeNet u tha se statusi i Raven si dhuruese ishte vendosur nga regjistrimi i saj më i vjetër në Michigan.
Kur heqja dorë nga dhurimi nuk funksionon Ky konfuzion nuk është unik për familjen Kinser. Ai është pasojë e mënyrës se si funksionon procesi i pëlqimit për dhurimin e organeve në SHBA.
Amerikanët zakonisht regjistrojnë dëshirën për të dhuruar organe kur aplikojnë për patentë shoferi në zyrat e shtetit. Por ky vendim rregullohet kryesisht nga ligjet e secilit shtet, gjë që ka krijuar 50 sisteme të ndryshme rregullash dhe shumë pak rregullim federal për një industri që vlen mbi 5 miliardë dollarë në vit në SHBA.
Në disa shtete, një shenjë në formularin e patentës është dokument ligjor detyrues. Në të tjera, i njëjti veprim mund të ketë rregulla të ndryshme për mënyrën se si hyn në fuqi, çfarë përfshin dhe si mund të anulohet.
Për shkak të fragmentimit të sistemit, kur dikush ndryshon mendje — si Raven — ky ndryshim nuk reflektohet gjithmonë nga një sistem shtetëror në tjetrin.
Sipas ligjeve të shteteve që bazohen në Aktin Uniform për Dhurimin Anatomik, shprehja më e fundit ligjore e vullnetit të dhuruesit duhet të jetë vendimtare.
“Autonomia personale është mbi gjithçka,” tha Dr. Adam Schiavi, një mjek specialist i kujdesit intensiv neurologjik. “Nëse them se dua të jem dhurues ose se nuk dua, kjo duhet të ketë përparësi mbi çdo gjë tjetër.”
Megjithatë, shtetet ndryshojnë në mënyrën se si duhet të regjistrohet anulimi i vendimit dhe cili regjistër konsiderohet autoritativ nëse një person ka jetuar në më shumë se një shtet.
Kongresi e shqyrton më nga afër Bioeticistët kanë paralajmëruar prej kohësh se pëlqimi nuk duhet të jetë thjesht një kuti për t’u shënuar, por duhet të bazohet në respektin për pacientin.
Në një dokument të publikuar në tetor mbi transplantimin e organeve, Kolegji Amerikan i Mjekëve theksoi se detyra kryesore e mjekëve është ndaj pacientit dhe se ruajtja e besimit kërkon transparencë dhe masa mbrojtëse kundër konflikteve të interesit.
Kongresi dhe rregullatorët federalë po shqyrtojnë ndryshime në sistemin e dhurimit të organeve, përfshirë mënyrën se si regjistrohet pëlqimi dhe çfarë duhet të ndodhë kur një dhurues ndryshon mendje.
Ndërkohë, Donate Life America, një organizatë kombëtare jofitimprurëse që mbështet regjistrat e dhuruesve nëpër shtete, ka krijuar edhe një regjistër kombëtar të dhuruesve, ku njerëzit mund të regjistrohen drejtpërdrejt, të ndryshojnë ose të heqin regjistrimin dhe të printojnë provë të vendimit të tyre.
Familja Kinser nuk është kundër dhurimit të organeve. Në fakt, ata e përmendën dhurimin e Raven në nekrologjinë e saj dhe në ankesën ndaj rregullatorëve federalë shkruan:
“Ne NUK jemi kundër dhurimit të organeve, dhe kurrë nuk do ta mohojmë dhuratën e jetës që vajza jonë e madhe u dha të tjerëve. Por kjo nuk ishte një zgjedhje që duhej ta bënte LifeNet.”/Përktheu Piranjat News, marrë nga CBS News
