Tenderi 50 milionë euro për mirëmbajtjen e akseve rrugore kombëtare është është shndërruar në një skandal...
BOTA
Historia që nuk duhet humbur/ Ai shpëtoi miliona jetë, por refuzoi të fitonte qoftë edhe një dollar
PiranjatPërditësimi i fundit 13 Prill 2026, 11:32
Më 12 prill 1955, Dr Jonas Salk njoftoi se vaksina e tij ishte e sigurt dhe efektive. Ajo do të shpëtonte jetë të panumërta – por ai refuzoi të përfitonte financiarisht prej saj. Në vitin 1982, Salk foli për BBC rreth këtij zbulimi.
“Humaniteti mori një nga lajmet më të ndritshme në gjithë historinë e tij.” Kështu e përshkroi një gazetar amerikan njoftimin në prill 1955 se Salk kishte arritur të zhvillonte një vaksinë kundër poliomielitit. Polio ishte një sëmundje pa parandalim dhe pa kurë – dhe të gjithë ishin të rrezikuar. I pyetur në televizion se kujt i përkiste patenta e vaksinës, ai u përgjigj: “Popullit, do të thosha. Nuk ka patentë. A mund ta patentosh diellin?”
Poliomieliti ishte një emergjencë shëndetësore. Në vitin 1952, SHBA regjistroi 57,628 raste, rekord historik.
Sëmundja shkaktonte paralizë të shtyllës kurrizore dhe të frymëmarrjes. Pacientët mbaheshin në pajisje të mëdha metalike të quajtura “mushkëri hekuri”, ndërsa fëmijët mbanin mbajtëse për këmbët – simbole të frikshme të sëmundjes. Vera ishte periudha më e rrezikshme dhe njerëzit e prisnin me frikë.
Infermierja Jody Zogran kujtonte për BBC raste ku një fëmijë që një ditë më parë luante futboll, të nesërmen përfundonte në një pajisje frymëmarrjeje, duke bërtitur i tmerruar. Edhe pse më pak se 1% e infektimeve çonin në paralizë, numri i madh i rasteve bënte që shumë fëmijë të përfundonin në këto pajisje për muaj apo vite. Infermierët mbroheshin vetëm duke larë vazhdimisht duart.
Edhe figura të njohura nuk shpëtuan. Franklin D. Roosevelt u infektua në moshën 39-vjeçare dhe mbeti i paralizuar. Në vitin 1938 ai themeloi organizatën March of Dimes, që mblodhi fonde nga qytetarët për luftën kundër polios.
Gara për vaksinën Në fund të viteve 1940, shkencëtarët zbuluan se virusi hynte në gjak përmes zorrëve. Dy shkencëtarë u dalluan në garën për vaksinën: Salk dhe Albert Sabin.
Sabin besonte në një qasje të ngadaltë dhe të kujdesshme. Salk, përkundrazi, punonte shpejt dhe kishte mbështetjen financiare të March of Dimes. Ai besonte në një vaksinë me virus të vrarë, ndërsa Sabin në një virus të dobësuar.
Testimi dhe zbulimi Salk dhe ekipi i tij përdorën virus të çaktivizuar për të krijuar vaksinën. Ai besonte se duhej këmbëngulje dhe përpjekje të vazhdueshme.
“Shpesh dalin gjëra të papritura dhe duhen shfrytëzuar mundësitë,” tha ai. Kur u pyet për rrugët pa krye, ai u përgjigj: “Rrugët pa krye janë gjithmonë mundësi.”
Ai madje e testoi vaksinën te vetja dhe familja e tij. Në vitin 1954 filloi eksperimenti më i madh mjekësor në histori, ku u vaksinuan gati dy milionë fëmijë.
Më 12 prill 1955 u shpall rezultati: vaksina funksiononte. Brenda një viti, rastet e polios në SHBA ranë nga 60,000 në 2,000. Brenda një dekade, sëmundja pothuajse u zhduk.
Një sukses pa përfitim Salk u bë i famshëm në gjithë botën, por nuk e pa veten si hero. Ai e quajti reagimin publik “lehtësim nga frika”. Më vonë themeloi Salk Institute për kërkime shkencore.
Ndërkohë, vaksina e Sabinit, që merrej nga goja, u bë shumë e përdorshme për fushata masive dhe madje frymëzoi këngën “A Spoonful of Sugar” nga filmi Mary Poppins.
As Salk dhe as Sabin nuk patentuan vaksinat e tyre. “Është dhurata ime për fëmijët e botës,” tha Sabin.
Ky ishte një nga momentet më të rëndësishme në historinë e mjekësisë – një fitore e madhe e shkencës dhe e njerëzimit./Përktheu Piranjat News
