Kristian Shpendi ka marrë një vlerësim të rëndësishëm nga drejtori sportiv i Çezenës, Andrea Mançini. Ai...
BOTA
"Murtaja e Vallëzimit" e Mesjetës: Shpërthimi i Errët që Përfshiu Evropën
Piranjat NewsPërditësimi i fundit 24 Qershor 2026, 11:43
Më 24 qershor 1374, në Ahen, Perandoria e Shenjtë Romake, në Gjermaninë e sotme, ndodhi një fenomen që vazhdon të ngrejë pyetje edhe sot e kësaj dite.
Njerëzit papritmas filluan të kërcenin pa mundur të ndaleshin. Lëvizjet e tyre ishin të menjëhershme, të vrullshme, të pakontrollueshme. Disa vazhduan me orë të tëra, të tjerë me ditë të tëra, derisa u shembën nga lodhja.
Fenomeni u bë i njohur si koreomania, "murtaja e vallëzimit" ose "vallja e Shën Gjonit" ndodhi në ditën e festës së Ditëlindjes së Pararendësit të Shenjtë.
Për incidentin e vitit 1374, mjeku Justus Friedrich Karl Hecker botoi në vitin 1832 librin e parë shkencor mbi koreomaninë , duke mbledhur të gjitha burimet në një vepër për herë të parë.
Nga Aachen u përhap në Evropë
Rrëfimet e bashkëkohësve përshkruajnë njerëz në një gjendje të trazuar: disa bërtisnin, të tjerë thoshin se po shihnin vizione, disa besonin se ishin mallkuar. Vallëzimi dukej se kalonte nga një person te tjetri si një infeksion.
Shpërthimi nuk u kufizua vetëm në Aachen. Incidente të ngjashme ndodhën përgjatë Rajnit, në Gjermaninë e sotme, Belgjikën, Holandën dhe Francën verilindore. Zgjati me muaj. Pastaj u qetësua, pa shpjegime.
Strasburgu "vallëzoi" në vitin 1518
Në korrik të vitit 1518, një grua doli në rrugët e Strasburgut dhe filloi të kërcente pa pushim. Emri i saj ishte Frau Troffea. Më 14 korrik, jashtë shtëpisë së saj, ajo filloi të lëvizte me konvulsione dhe nuk u ndal gjithë ditën derisa u rrëzua. Të nesërmen ajo filloi përsëri. Gjatë ditëve në vijim, dhjetëra të tjerë e ndoqën. Deri në gusht, numri i valltarëve kishte arritur në 400.
Mjekët e qytetit diagnostikuan "gjak të nxehtë" dhe i këshilluan pacientët të vazhdonin të kërcenin derisa të ndërronin jetë. Autoritetet ngritën salla vallëzimi dhe sollën muzikantë - jo nga padija, por me këshillë mjekësore. Ata nuk e ndërruan. Në fund, ata u çuan në një vend të shenjtë kushtuar Shën Vitusit.
Tarantizmi: Kur mania ndryshoi vendin
Në Italinë jugore, pothuajse në të njëjtën kohë, fenomeni u shfaq me një emër tjetër. Fshatarët e Puglias binin në trans dhe kërcenin pa pushim — jo nga një mallkim, por nga një pickim tarantule, thoshin ata. E quanin tarantizëm . Kura ishte e njëjtë me shkakun. Domethënë, muzikë, ritëm dhe vallëzim deri në rraskapitje. Prej andej, lindi tarantela.
Në shekullin e 17-të, kur "murtaja e vallëzimit" tashmë ishte zhdukur në Gjermani, tarantizmi në Itali arriti kulmin.
Imazhi i vitit 1642 që krijoi konfuzion
Imazhi u riprodhua shumë herë dhe u bë fytyra e koreomanisë në kujtesën kolektive. Megjithatë, data e tij u ngatërrua nga disa si data e një epidemie të re - nuk ishte kështu.
Sëmundje, frikë apo psikozë masive?
Shkaku mbetet i panjohur. Një teori e lidh atë me helmimin nga ergot, një kërpudhë në drithëra që shkakton konvulsione dhe halucinacione. Versione të tjera flasin për epilepsi, ekstazë fetare dhe praktika rituale.
Interpretimi më i zakonshëm është një reagim masiv psikogjen. Njerëzit e kohës jetonin me frikën e urisë, epidemive, luftës. Në një klimë të tillë, tensioni mund të përhapej në të gjitha komunitetet dhe të dilte nga trupi.
Ngjarjet e viteve 1374 dhe 1518 mbeten dy rastet e dokumentuara. Viti 1642 thjesht dha pamjen.
Pesëqind vjet më vonë, shpërthimi i Strasburgut frymëzoi këngën “Choreomania” nga Florence and the Machine, kënga e tretë në albumin e tyre të vitit 2022, Dance Fever.
Në vitin 1642, gdhendësi holandez Hendrik Hodius botoi një seri gravurash të bazuara në vizatime të mëparshme nga Pieter Bruegel i Vjetër. Njëra prej tyre përshkruan njerëz në një agoni vallëzimi që shkojnë në një pelegrinazh./Piranjat News
