Firma amerikane e teknologjisë Amazon njoftoi planet për të investuar 16 miliardë euro (18 miliardë dollarë) në Gjermani n&...
LIFESTYLE
Sëmundja e rrallë që na ndalon të ndiejmë frikë! Ja si ta identifikoni
PiranjatPërditësimi i fundit 25 Shtator 2025, 17:21
Ndjenja e frikës është një taktikë mbijetese evolucionare. Një numër i vogël njerëzish kanë një gjendje të rrallë që do të thotë se nuk kanë frikë nga asgjë. Si e jetojnë ata një jetë pa frikë? Imagjino të hidhesh nga një aeroplan dhe të mos ndjesh asgjë. Asnjë vërshim adrenaline, apo rrahje të shpejta të zemrës. Ky është realiteti për Jordy Cernik, një burrë britanik të cilit iu hoqën gjëndrat mbiveshkore për të zvogëluar ankthin e shkaktuar nga sindroma e Cushing-ut - një sëmundje e rrallë që ndodh kur gjëndrat mbiveshkore prodhojnë shumë kortizol, një hormon stresi.
Trajtimi funksionoi paksa shumë mirë. Jordy pushoi së ndjeri ankth por diçka nuk shkonte. Në një udhëtim në Disneyland në vitin 2012, ai bëri një xhiro me rollercoaster dhe kuptoi se nuk ndjente frikë. Më pas ai u hodh me parashutë nga një aeroplan, u ngjit me zinxhir nga Ura Tyne në Newcastle dhe zbriti me abseil nga Shard në Londër të gjitha pa ndjerë asnjë rritje të pulsit.
Përvoja e Cernikut është e rrallë, por jo unike. Mund t’i duket e njohur kujtdo që jeton me sëmundjen Urbach-Wiethe (e njohur edhe si proteinoza lipoide), një gjendje gjenetike aq e rrallë sa vetëm rreth 400 persona janë diagnostikuar ndonjëherë me të. Një pacient i famshëm i Urbach-Wieth, i njohur si SM, ka qenë subjekt i studimeve shkencore në Universitetin e Ajovës në SHBA që nga mesi i viteve 1980. Në fillim të viteve 2000, Justin Feinstein ishte student i diplomuar kur u bashkua me ekipin dhe filloi të kërkonte mënyra për të frikësuar SM-në.
"Ne i treguam asaj çdo film horror që mundëm të gjenim", thotë Feinstein, tani neuropsikologe klinike në Float Research Collective, e cila promovon Terapinë e Stimulimit Mjedisor të Reduktuar nga Lundrimi (Pushimi) si një trajtim për dhimbjen, stresin, ankthin dhe gjendjet e lidhura me të.
Sëmundja Urbach-Wiethe shkaktohet nga një mutacion i vetëm në gjenin ECM1, i cili gjendet në kromozomin 1. ECM1 është një nga shumë proteina thelbësore për mirëmbajtjen e matricës jashtëqelizore (ECM), një rrjet mbështetës që mban qelizat dhe indet në vend.
Kur ECM1 dëmtohet, kalciumi dhe kolagjeni fillojnë të grumbullohen, duke shkaktuar vdekjen e qelizave. Një pjesë e trupit që duket se është veçanërisht e ndjeshme ndaj këtij procesi është amigdala, një rajon në formë bajameje i trurit që prej kohësh mendohet se luan një rol në përpunimin e frikës. Rezulton se amigdala mund të luajë më shumë rol në lloje të caktuara të frikës sesa në të tjerat. Në rastin e SM, ajo pushoi së ndjeri frikë kur sëmundja Urbach-Wiethe i shkatërroi amigdalën.
"Ajo që është e jashtëzakonshme është se është specifike për frikën, aftësia e saj për të përpunuar lloje të tjera emocionesh është kryesisht e paprekur, qofshin ato lumturi, zemërim apo trishtim", thotë Feinstein.
Lloje të ndryshme të frikës
Megjithatë, historia është në fakt më e ndërlikuar se kaq. Rezulton se amigdala mund të luajë më shumë rol në lloje të caktuara të frikës sesa në të tjerat. Për shembull, duket se është thelbësore për kushtëzimin e frikës. Eksperimentet me brejtës tregojnë se kafshët që përjetojnë një goditje elektrike menjëherë pas një zhurme mësojnë të ngrijnë kur u paraqitet vetëm zhurma.Megjithatë, ndërsa SM e di që nuk duhet ta prekë një tigan të nxehtë sapo të dalë nga furra, ajo nuk mund të kushtëzohet nga frika - domethenë, ajo nuk përjeton një rrahje të shpejtë të zemrës dhe një rritje të adrenalinës kur i paraqitet një stimul që më parë është shoqëruar me dhimbje.
SM është gjithashtu e paaftë të njohë shprehjet e frikshme të fytyrës së të tjerëve, megjithëse mund të dallojë shprehjet e gëzimit dhe trishtimit.
