Kryeministri Edi Rama ka pranuar se mes protestuesve të muajve të fundit kanë pasur edhe anëtarë, mbështetës dhe votues t&e...
BOTA
A po bëhet më e zakonshme 'rritja e temperaturave'?
Piranjat NewsPërditësimi i fundit 29 Maj 2026, 12:13
Me temperaturat që arritën një rekord prej 35.1 gradë Celsius këtë javë, ka qenë një valë e jashtëzakonshme vape për majin.
Gjatë rritjes së saj, pamë temperaturat të rriteshin me shpejtësi - deri në 10 gradë Celsius në vetëm dy ditë në disa vende.
Historikisht, do të kishte qenë më e zakonshme të shihje një rritje graduale prej një ose dy gradësh çdo ditë.
Kalimi i shpejtë nga një temperaturë mesatare në një temperaturë të lartë, madje ekstreme, ose një "kulm nxehtësie" është diçka që unë dhe kolegët meteorologë e kemi vënë re se ndodh më shpesh.
Ed Hawkins, profesor i shkencës së klimës në Universitetin e Reading, i tha BBC-së se "Ngjarjet e nxehtësisë së sotme po shfaqen më herët, po intensifikohen më shpejt dhe po ndodhin në një klimë shumë më të ngrohtë në sfond".
Ndërsa sipas Dr. Ségolène Berthou nga Zyra Meteorologjike, "Nuk mund të themi shprehimisht se temperaturat ekstreme të nxehtësisë rriten më shpejt tani sesa në të kaluarën", ekspertët po fillojnë të bashkojnë një numër faktorësh të tjerë që mund të ofrojnë një shpjegim.
Ditët më të nxehta japin një 'fillim të shpejtë'
Raporti i Zyrës Meteorologjike për Gjendjen e Klimës për vitin 2024 tregon se në disa pjesë të Mbretërisë së Bashkuar ditët më të nxehta po ngrohen rreth dy herë më shpejt se ditët tipike. Krahasuar me vitet 1961–1990, numri i ditëve 5°C mbi mesataren është dyfishuar, ndërsa ditët 10°C mbi mesataren është katërfishuar.
Ose siç e shpreh Dr. Berthou: "Temperaturat ekstreme po rriten më shpejt se temperaturat mesatare".
Temperaturat maksimale gjatë ditës së verës janë tashmë rreth 1.5 gradë Celsius më të ngrohta kur krahasohet periudha klimatike 1991-2020 me periudhën 1961-1990.
Pasi Mbretëria e Bashkuar arriti 40.3 gradë Celsius në korrik 2022 , studimet e Met Office treguan se gjasat për të tejkaluar 40 gradë Celsius tani janë më shumë se 20 herë më të larta se në vitet 1960.
Nivelet bazë më të larta - ose fillimi përpara - do të thotë që modele të ngjashme të motit të verës tani i arrijnë më lehtë pragjet e valës së të nxehtit dhe të nxehtësisë ekstreme.
Tokë më e thatë, ajër më i thatë - një zar i mbushur për ngrohje më të shpejtë
Shpejtësia e rritjes së temperaturave nuk varet vetëm nga sa i ngrohtë fillon ajri, por edhe nga sa i thatë është toka dhe atmosfera.
Toka e thatë nxehet më shpejt se toka me lagështi, sepse përdoret më pak energji për avullim dhe më shumë shkon direkt në rritjen e temperaturës.
Ekzistojnë prova të forta se tokat verore në Mbretërinë e Bashkuar po bëhen më të thata ndërsa klima ngrohet, me parashikimet e Met Office që tregojnë tharje më të hershme sezonale dhe thatësira më të shpeshta, veçanërisht në Anglinë jugore dhe lindore.
I njëjti parim zbatohet edhe më lart mbi tokë. Zonat e mëdha, me lëvizje të ngadaltë të presionit të lartë - shpesh të quajtura bllokuese të larta ose kupola të nxehtësisë - janë zona të mëdha ajri që fundoset.
Ashtu si shtrydhja e një sfungjeri, lëvizja zbritëse e than ajrin dhe kur shton faktin se ajri është i ngjeshur, kjo gjithashtu shton ngrohjen e ajrit.
Ndërkohë që bllokimi i niveleve të larta mund të mos ndodhë më shpesh, studimet sugjerojnë se kur ato ndodhin, nxehtësia dhe thatësia që sjellin janë më intensive se në të kaluarën.
Siç e thotë profesoresha Sarah Perkins-Kirkpatrick, shkencëtare e klimës nga Universiteti Kombëtar Australian: "Zarat janë të ngarkuara që të nxehet më shpejt… sapo sistemet me presion të lartë lëvizin, bum, temperatura rritet."
Modelet e erës që ndryshojnë
Moti më i ngrohtë në Mbretërinë e Bashkuar, dhe kur kemi tendencë të përjetojmë valë të nxehti gjatë verës, është kur kemi erë nga jugu ose juglindja.
Ai thith ajër shumë më të ngrohtë nga Evropa Jugore dhe Afrika e Veriut.
Evropa po ngrohet me rreth dyfishin e mesatares globale, veçanërisht në zonat jugore ku ndodhin ekstremet më të mëdha të nxehtësisë. Me këtë rajon burimor të mbushur me temperatura më të larta, një rrjedhë ajri më e shpeshtë nga jugu e transporton atë në Mbretërinë e Bashkuar.
Ndryshimet e erës mund të ndodhin shpejt në Mbretërinë e Bashkuar dhe mund të shpjegojnë pse në pranverë dhe verë mund të kalojmë nga temperatura mesatare me një rrjedhë ere perëndimore të ndjekur një ditë më pas nga një erë jugore ose juglindore që tërheq shpejt ajër më të nxehtë dhe fillimin e një vale të nxehti brenda disa ditësh.
Valët e nxehtësisë detare
Temperaturat e sipërfaqes së detit përreth Mbretërisë së Bashkuar mund të jenë gjithashtu një faktor.
Sipas Dr. Berthou, "Po shohim valë të nxehti detar më të shpeshta dhe të vazhdueshme në detet përreth Mbretërisë së Bashkuar", dhe kjo mund të ndikojë në temperaturat e tokës.
Në qershor të vitit 2023, Londra u ngroh me shpejtësi nga 23°C më 8 qershor në 31°C deri më 10 qershor, duke përkuar me një periudhë kur temperaturat e sipërfaqes së detit në Mbretërinë e Bashkuar ishin 3-5°C mbi mesataren.
I kombinuar me një zonë të madhe me presion të lartë dhe erëra të lehta, detet jashtëzakonisht të ngrohta lejuan që ajri të merrte nxehtësi shtesë përpara se të lëvizte në brendësi të vendit.
Një studim në revistën shkencore Nature zbuloi se kjo valë e të nxehtit detar shtoi rreth 1 gradë Celsius në temperaturat e ajrit pranë sipërfaqes mbi tokë gjatë qershorit, duke u rritur në rreth 1.5 gradë Celsius deri në fillim të korrikut.
Qershori i vitit 2023 vazhdoi të bëhej qershori më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar, me temperatura mesatare 2.5 gradë Celsius mbi mesataren. Studimi arriti në përfundimin se rreth 0.6 gradë Celsius e kësaj ngrohtësie lidhej drejtpërdrejt me valën e të nxehtit detar.
Me detet përreth Mbretërisë së Bashkuar që ngrohen me afërsisht 0.3 gradë Celsius për dekadë dhe potencialisht 2.5 gradë Celsius më të ngrohtë deri në vitin 2050, ky ndikim ka të ngjarë të rritet.
A janë të rrezikshme rritjet e nxehtësisë?
Valët e të nxehtit vrasin njerëz. Gjatë verës së vitit 2025, afërsisht 24,000 njerëz vdiqën në të gjithë Evropën për shkak të valëve të të nxehtit.
Të moshuarit, të rinjtë dhe ata me probleme shëndetësore janë më të rrezikuarit të preken nga moti i nxehtë, veçanërisht nga fillimi i shpejtë i temperaturave më të larta.
Sa shpejt trupi mund të aklimatizohet me motin më të nxehtë është një faktor.
"Nëse temperaturat shkojnë nga 20°C në mbi 30°C brenda një periudhe të shkurtër kohore, kjo do t'i godasë disa njerëz shumë, shumë rëndë... veçanërisht nëse nuk bëjnë asgjë për t'u aklimatizuar ose për t'u përshtatur", thotë Prof. Perkins-Kirkpatrick.
Trupi i nënshtrohet një tendosjeje më të madhe dhe është më i ndjeshëm ndaj lodhjes nga nxehtësia dhe goditjes nga nxehtësia.
Dhe ka prova se rreziku i vdekshmërisë që lidhet me nxehtësinë është më i lartë gjatë ditëve të para të ekspozimit ndaj nxehtësisë, përpara se të bjerë ndërsa trupi mësohet.
Ndërsa ekziston një perceptim se temperaturat e larta po bëhen më të shpeshta midis disa meteorologëve, kjo ka nevojë për "analiza të mëtejshme shkencore" sipas Dr. Berthou, për të ditur nëse faktorët e diskutuar çojnë në regjistrimin e temperaturave maksimale më shpejt gjatë periudhave të nxehta./Piranjat News
