Sali Berisha deklaron se Belinda Balluku duhet të ishte prapa hekurave dhe jo të ecte e lirë. Në një komunikim me gazetarët, kre...
BOTA
Fituesi i Çmimit Nobel shpik makinën që nxjerr ujë nga ajri i thatë
PiranjatPërditësimi i fundit 21 Shkurt 2026, 18:00
Një shpikje miqësore ndaj mjedisit nga një fitues i Çmimit Nobel mund të sigurojë ujë të pastër në rast se furnizimi qendror ndërpritet nga një uragan ose thatësirë, dhe mund të jetë shpëtim për ishujt e rrezikuar, thotë themeluesi i saj.
Shpikja, nga kimisti Prof. Omar Yaghi, përdor një lloj shkence të quajtur kimia retikulare për të krijuar materiale të inxhinieruara molekulare, të cilat mund të nxjerrin lagështi nga ajri dhe të prodhojnë ujë edhe në kushte të thatë ose shkretëtirë.
Kompania teknologjike Atoco, e themeluar nga Yaghi, tha se njësitë e tyre, të krahasueshme me madhësinë e një kontejneri transporti 20-futësh dhe të fuqizuara vetëm nga energjia termale me intensitet shumë të ulët, mund të vendosen në komunitete lokale dhe të prodhojnë deri në 1.000 litra ujë të pastër çdo ditë, edhe nëse burimet qendrore të energjisë dhe ujit ndërpriten nga thatësira ose dëmtimet nga stuhitë.
Yaghi, fitues i Çmimit Nobel në Kimi në vitin 2025, tha se shpikja do të ndryshojë botën dhe do të përfitojnë ishujt në Karaibe, të cilët janë të ndjeshëm ndaj thatësirave. Ai shtoi se kjo mund të jetë një zgjidhje për vendet që kanë nevojë të dërgojnë ujë tek komunitetet e izoluar pas uraganeve si Beryl dhe Melissa, të cilët lanë mijëra njerëz pa ujë.
“Uraganet si Melissa dhe Beryl shkaktuan përmbytje të mëdha, shkatërruan shtëpi dhe kultura dhe prekën mijëra jetë në Karaibe. Kjo shkatërrim është një kujtesë e fortë për nevojën urgjente për një furnizim më të qëndrueshëm me ujë në zonat e ndjeshme, sidomos në vendet e vogla ishullore që i nënshtrohen fenomeneve ekstreme të motit,” tha Yaghi.
Ai shtoi se shpikja mund të ofrojë një alternativë miqësore ndaj klimës dhe të qëndrueshme ndaj opsioneve të tjera të furnizimit me ujë, siç është desalinizimi, i cili mund të kërcënojë ekosistemet kur uji i kripur i përqendruar kthehet në det.
Raporti i OKB-së i muajit të kaluar tha se planeti ka hyrë në një “epokë globale të falimentimit të ujit”, me gati tre të katërtat e popullsisë që jetojnë në vende të klasifikuara si të pasigurta ose kritikisht të pasigurta për ujin.
“Rreth 2.2 miliardë njerëz ende nuk kanë akses në ujë të pijshëm të menaxhuar sigurt, 3.5 miliardë nuk kanë sanitizim të menaxhuar sigurt, dhe rreth 4 miliardë përjetojnë mungesë të rëndë uji për të paktën një muaj në vit,” tha raporti.
Në tre-ishullin karibik të Grenadës, i shkatërruar nga Uragani Beryl në 2024, shpikja e Yaghi ofron një shpresë, sidomos për Carriacou dhe Petite Martinique, të cilët u përballën më shumë me stuhitë, thatësirën dhe erozionin bregdetar.
“Aftësia e teknologjisë për të funksionuar jashtë rrjetit duke përdorur vetëm energjinë ambientale është veçanërisht e dobishme për kontekstin tonë,” tha zyrtari i qeverisë së Carriacou dhe ambientalisti Davon Baker.
Carriacou dhe Petite Martinique, që ende ndjejnë pasojat e Beryl, janë të detyruar të importojnë ujë nga Grenada për të përballuar stinët e thata, të cilat po bëhen më të gjata dhe më intensive çdo vit.
“Ne po shqyrtojmë strategji gjithëpërfshirëse rikuperimi dhe rezistence, dhe teknologjia e nxjerrjes së ujit nga atmosfera që Prof. Yaghi zhvilloi adreson disa sfida kritike që përballemi: koston e lartë dhe intensitetin e karbonit, si dhe rrezikun e kontaminimit nga importi i ujit; ndjeshmërinë e sistemeve qendrore ndaj dëmeve nga uragane; dhe nevojën për zgjidhje të decentralizuara që mund të funksionojnë kur infrastruktura tradicionale dështon,” tha Baker.
Yaghi, i cili u rrit në një komunitet refugjatësh në Jordan, tha se u frymëzua nga vështirësitë që përjetoi në një shtëpi pa ujë të rrjedhshëm apo energji elektrike. Duke mbajtur fjalimin në banketin e Çmimit Nobel, ai kujtoi se uji mbërrinte për komunitetin e tij shkretëtirë nga qeveria një herë në javë ose dy.
“E mbaj mend pëshpërimën në lagje: ‘Uji po vjen’, dhe urgjencën ndërsa vrapoja për të mbushur çdo enë që mund të gjeja para se rrjedha të ndalej.”
Duke përshkruar shpikjen si “një shkencë e aftë të rikrijojë materien”, ai u bëri thirrje udhëheqësve të “heqin barrierat, të mbrojnë lirinë akademike” dhe të “pranojnë talent global”.
“Për klimën, koha për veprim kolektiv ka ardhur tashmë. Shkenca është këtu. Ajo që na duhet tani është guxim, guxim i madhësive të mëdha, që të mund t’u dhurojmë gjeneratës së ardhshme jo vetëm kapjen e karbonit, por një planet të denjë për shpresat e tyre,” tha ai./Marrë nga The Guardian, përshtati në shqip Piranjat News
