Tenderi 50 milionë euro për mirëmbajtjen e akseve rrugore kombëtare është është shndërruar në një skandal...
BOTA
Flatrat e përziera: Koncepti i avionit të së ardhmes që mund ta shohim në aeroport
PiranjatPërditësimi i fundit 9 Nëntor 2025, 13:24
Koncepti i avionëve me krah të përzier, ku trupi dhe krahët formojnë një strukturë të vetme, nuk është i ri. Por ky dizajn radikal mund të bëhet së shpejti një ide e besueshme për linjat ajrore komerciale.
Në mars 2025, një avion i vogël me formë V, i kontrolluar nga distanca, u ngrit për herë të parë në Pendleton UAS Range në Oregonin lindor. Ky mjet pa pilot, i koduar me emrin Steve (për Scaled Test Vehicle), fluturoi vetëm për 16 sekonda në fluturimin e tij të parë, por kjo nuk e zvogëloi rëndësinë e tij.
Fluturimet e para dhe ato të mëvonshme të Steve janë hapat e parë në një rrugë që krijuesi i tij, Outbound Aerospace, shpreson se do të çojë drejt zhvillimit të një avioni radikal me 200 deri 250 ulëse me krah të përzier në vitet 2030. Ky avion, që tashmë ka marrë emrin Olympic, do të ketë një hapësirë prej 52 m, rreth tetë herë më shumë se Steve.
Ideja që krahët dhe trupi i një avioni mund të jenë të përzier në mënyrë të lëmuar, pa një vijë të qartë ndarëse, për të rritur efikasitetin aerodinamik, daton më shumë se 100 vjet më parë. Në vitin 1924, avioni i parë i regjistruar me krah të përzier fluturoi për herë të parë dhe u rrëzua menjëherë pas fluturimit.
Që atëherë, teknologjia e krahëve të përzier është përdorur kryesisht nga ushtria amerikane për zhvillimin e bombarduesve. Tani, nevoja urgjente e industrisë së aviacionit për të reduktuar emetimet mund të krijojë një mundësi për të prodhuar avionin e parë komercial me krah të përzier. Por sfida mbeten të mëdha, dhe pyetja është nëse start-up-e si Outbound Aerospace mund t’i kapërcejnë ato.
Fluturimet e Steve synojnë të provojnë dy gjëra: së pari, se dizajni inovativ i avionit me krah të përzier funksionon, dhe së dyti, se teknologjia e re e prodhimit të kompanisë mund të realizojë një avion të tillë më shpejt dhe më lirë se prodhuesit e mëdhenj si Boeing dhe Airbus.
“Ne kaluam nga një ide e pastër te një demonstrues në vetëm 12 muaj”, thotë Jake Armenta, ish-inxhinier i Boeing dhe bashkëthemelues i Outbound Aerospace. Ai beson se ekipi i tij ka arritur të shkurtojë ndjeshëm kohën që zakonisht duhen për zhvillimin e një avioni komercial, zakonisht 5–10 vite ose më shumë. “Avioni që fluturoi për herë të parë ishte saktësisht nëntë muaj nga dita kur hapëm fabrikën për herë të parë“.
Tani demonstruesi i tyre teknologjik po gjen një përdorim të ri si dron për transport ngarkesash.
“Tani Steve ka treguar interes për Departamentin e Mbrojtjes së SHBA-së dhe për klientë civilë të tjerë, sepse ka një hapësirë të madhe ngarkese dhe mund të jetë më i lirë se dizajnet konvencionale. Ky është produkti i parë që po sjellim në treg”, shpjegon Boysen.
Outbound nuk është kompania e vetme që ndjek këtë rrugë
“Ne besojmë se mund të ulim ndjeshëm kohën dhe shpenzimet për zhvillimin e këtyre avionëve, por kjo do të jetë gjithsesi shumë e shtrenjtë”, shton Aaron Boysen, drejtor i zhvillimit të biznesit në Outbound. “Ne duhet të gjenerojmë të ardhura më herët se 10 vjet.”
Megjithëse disa investitorë janë skeptikë për realizueshmërinë e planit, Outbound ka arritur të mbledhë rreth 1 milion dollarë (£765,000) në financimin pre-seed deri tani. Kjo u mundëson të punësojnë pesë persona të përhershëm, kontraktorë dhe punonjës pjesëmarrës sipas nevojës.
Outbound nuk është e vetmja që ndjek këtë rrugë. Ekzistojnë të paktën dy start-up-e të tjera që garojnë për të ndërtuar avionin e parë me krah të përzier, që analistët e quajnë “shenja e shenjtë e aviacionit”.
Pamjet kompjuterike të Olympic në vitet 2030 duken shumë ndryshe nga avionët tradicionalë tub-krah të Boeing dhe Airbus. Këta avionë shpesh quhen “krahë fluturues” dhe janë më efikasë aerodinamikisht se avionët konvencionalë.
Nëse një kompani mund ta realizojë dizajnin me sukses, kërkimet e NASA-s sugjerojnë se ky avion mund të konsumojë deri në 50% më pak karburant, të reduktojë emetimet dhe zhurmën, të ofrojë kabina 40% më të mëdha dhe të hapë rrugë ajrore të reja.
Megjithatë, vendet pranë dritareve do të jenë më të pakta, por mund të ketë dyer ekstra të mëdha për të përshpejtuar hipjen në bord dhe për të krijuar kabina të ndara për klasën e parë, biznes dhe ekonomi.
