Një 31-vjeçar është arrestuar në flagrancë në Tiranë, pasi u kap duke lëvizur i armatosur me një pistolet&eu...
BOTA
Si e shmangu Biden një luftë me Iranin
PiranjatPërditësimi i fundit 29 Shtator 2026, 22:33
Në prill të vitit 2024, Lindja e Mesme ishte pranë një përshkallëzimi që mund të përfshinte drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara, Izraelin dhe Iranin.
Brett McGurk, i cili në atë kohë ishte i përfshirë në negociatat për një armëpushim në Gaza dhe lirimin e pengjeve, rrëfen prapaskenat e asaj periudhe në një artikull të publikuar më 28 shtator 2026.
Sipas tij, administrata e presidentit Joe Biden u përball me një situatë ku negociatat për pengjet kishin ngecur, luftimet në Gaza vazhdonin dhe sulmet e grupeve të mbështetura nga Irani ndaj forcave amerikane në rajon po shtoheshin.
Negociatat për pengjet ngecin
Pak muaj pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, Biden i kërkoi McGurk të ndihmonte në negociatat për një marrëveshje armëpushimi dhe lirimin e pengjeve.
Një marrëveshje e parë ishte arritur në nëntor 2023. Për shtatë ditë luftimet u ndalën dhe më shumë se 100 pengje u liruan, kryesisht gra dhe fëmijë, në këmbim të qindra të burgosurve palestinezë. Ndërkohë, ndihma humanitare në Gaza u rrit.
Por marrëveshja u shemb pasi Hamasi refuzoi të lironte disa prej grave të reja që mbante peng dhe kërkoi që negociatat të kalonin te pengje të tjera.
Më 1 dhjetor 2023, pas përfundimit të armëpushimit, Hamasi rifilloi lëshimin e raketave drejt Izraelit dhe Izraeli rifilloi sulmet ajrore në Gaza.
Në shkurt 2024, McGurk udhëtoi drejt Kajros për të rifilluar negociatat. Ai zhvilloi takime me Abbas Kamel, në atë kohë kreun e inteligjencës egjiptiane, e cila mbante kanale komunikimi me Hamasin.
Por palët mbetën shumë larg një marrëveshjeje.
Hamasi kërkonte një tërheqje të plotë izraelite nga Gaza, garanci për një armëpushim të përhershëm, lirimin e të gjithë të burgosurve palestinezë dhe ruajtjen e kontrollit të tij mbi territorin.
Izraeli, nga ana tjetër, kërkonte lirimin e pengjeve dhe nuk pranonte që Hamasi të rikthehej në pozicionin që kishte para 7 tetorit.
Përshkallëzohen sulmet e mbështetura nga Irani
Ndërsa negociatat ngecnin, tensionet mes SHBA-ve dhe Iranit po rriteshin.
Forcat amerikane në Irak dhe Siri përballeshin me sulme të shpeshta nga milicitë e mbështetura nga Irani. Më 25 dhjetor 2023, një sulm në Irak plagosi tre ushtarakë amerikanë, një prej tyre rëndë.
Pak ditë më vonë, Huthit në Jemen nisën sulme ndaj anijeve në Detin e Kuq, përfshirë anije ushtarake amerikane.
Më 28 janar 2024, një dron i furnizuar nga Irani goditi ambientet ku qëndronin trupat amerikane në Jordani. Tre ushtarë amerikanë u vranë dhe dhjetëra të tjerë u plagosën.
Biden urdhëroi më pas një valë të gjerë sulmesh ajrore amerikane në Irak dhe Siri. Pas këtyre goditjeve, milicitë e mbështetura nga Irani u tërhoqën përkohësisht.
Në të njëjtën periudhë, McGurk zhvilloi edhe një kanal të fshehtë komunikimi me iranianët në Oman, me synimin për të ulur tensionet. Por përpjekja nuk solli rezultat.
Situata ndryshoi në mënyrë dramatike më 1 prill 2024.
Sipas rrëfimit të McGurk, ai ndodhej në Shtëpinë e Bardhë kur zyrtarë izraelitë e informuan se Izraeli do të kryente një sulm ajror në Damask.
Objektivi ishte Mohammad Reza Zahedi, një komandant i lartë iranian përgjegjës për operacionet e grupeve aleate të Teheranit në Siri dhe Liban.
McGurk thotë se kishte pyetur posaçërisht nëse ndërtesa që do të goditej ishte konsullatë iraniane, pasi objektet diplomatike mbrohen nga e drejta ndërkombëtare. Zyrtarët izraelitë i thanë se nuk kishte prova se bëhej fjalë për një konsullatë.
Goditja u krye dhe Zahedi, së bashku me disa bashkëpunëtorë, u vra.
Irani e konsideroi sulmin si një goditje ndaj territorit të tij dhe premtoi hakmarrje.
Në ditët që pasuan, SHBA mori informacione se Irani po përgatiste një sulm të madh ndaj Izraelit, me qindra raketa balistike, raketa kruiz dhe dronë.
Biden urdhëron përforcimin e mbrojtjes së Izraelit
Sipas McGurk, kërkesa izraelite për ndihmë ushtarake amerikane ishte e jashtëzakonshme, pasi përbënte një ndryshim nga parimi tradicional izraelit se vendi duhet të mbrohej vetë.
Biden vendosi të dërgonte forca shtesë amerikane në rajon.
SHBA-ja forcoi sistemet e mbrojtjes ajrore rreth Izraelit, vendosi avionë luftarakë dhe anije ushtarake dhe koordinoi mbrojtjen me një grup vendesh arabe dhe evropiane.
Në të njëjtën kohë, Biden përballej me një dilemë politike. Ai dëshironte të mbështeste Izraelin kundër Iranit, por gjithashtu kërkonte t’i jepte fund luftës në Gaza dhe të rikthente negociatat për pengjet.
Më 4 prill, Biden zhvilloi një telefonatë të tensionuar me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu.
Sipas McGurk, presidenti amerikan i tha Netanyahu se SHBA-ja do ta ndihmonte Izraelin kundër sulmit iranian, por më pas kërkoi që të punohej menjëherë për përfundimin e luftës dhe lirimin e pengjeve.
13 prilli, nata e sulmit iranian
Më 13 prill, Irani nisi sulmin ndaj Izraelit.
Sipas rrëfimit të McGurk, sulmi filloi me rreth 200 dronë. Rreth 90 minuta më vonë u lëshuan 30 raketa kruiz, ndërsa raketat balistike u nisën më pas.
Koha e fluturimit ishte shumë e ndryshme: dronëve iu duheshin rreth tre orë për të arritur në Izrael, raketave kruiz rreth gjysma e kësaj kohe, ndërsa raketave balistike vetëm rreth 13 minuta.
Qëllimi ishte që të gjitha valët të mbërrinin në të njëjtën kohë, duke mbingarkuar sistemet e mbrojtjes ajrore izraelite.
Në Shtëpinë e Bardhë, Biden ndiqte zhvillimet nga dhoma e situatës së bashku me sekretarin e Mbrojtjes Lloyd Austin, sekretarin e Shtetit Antony Blinken, këshilltarin për Sigurinë Kombëtare Jake Sullivan dhe drejtues të tjerë ushtarakë.
Avionët amerikanë filluan të godisnin dronët iranianë mbi Siri, Irak dhe Arabinë Saudite.
Më pas filloi vala e raketave balistike.
Në një moment, sipas McGurk, në ajër ndodheshin më shumë se 100 raketa balistike iraniane.
Mbrojtja amerikano-izraelite zmbraps sulmin
Sistemet amerikane dhe izraelite të mbrojtjes ajrore u aktivizuan.
Raketat interceptuese izraelite Arrow, anijet amerikane në Mesdhe dhe sistemet Patriot u përdorën për të neutralizuar raketat që i drejtoheshin Izraelit.
McGurk përshkruan një situatë ku në ekranet e dhomës së situatës shfaqeshin qindra raketa dhe interceptorë që përplaseshin në ajër.
Pas përfundimit të sulmit, komandantët amerikanë dhe izraelitë raportuan se mbrojtja kishte funksionuar.
Sipas të dhënave që McGurk përshkruan në rrëfimin e tij, nuk u konfirmuan goditje të rëndësishme në Izrael dhe vetëm një vajzë u plagos nga copëzat.
Për administratën Biden, ky ishte momenti kur duhej shmangur hapi i radhës: një kundërpërgjigje izraelite që mund të shkaktonte një luftë të drejtpërdrejtë mes Izraelit dhe Iranit.
Biden i kërkon Netanyahut të mos përshkallëzojë
Pas sulmit, Biden telefonoi Netanyahun.
Sipas McGurk, presidenti amerikan i kërkoi kryeministrit izraelit të mos nxitonte me një kundërpërgjigje dhe të koordinonte çdo veprim me SHBA-në.
Mesazhi i Biden ishte që Izraeli duhej ta konsideronte zmbrapsjen e sulmit si një rezultat të rëndësishëm dhe të mos e kthente atë në një përshkallëzim të ri.
Netanyahu, megjithatë, ishte i rezervuar. Ai tha se Izraeli duhej t’i jepte një përgjigje Iranit dhe se duhej “t’u jepte një mësim” kundërshtarëve.
Biden insistoi që përgjigjja të kishte karakter parandalues dhe të mos e përshkallëzonte konfliktin.
Rreziku i një lufte rajonale
Sipas McGurk, suksesi i mbrojtjes ajrore krijoi një mundësi për të ndalur shkëmbimin e drejtpërdrejtë të sulmeve mes Iranit dhe Izraelit.
Për herë të parë, ushtria amerikane, së bashku me forca evropiane dhe arabe, ishte angazhuar drejtpërdrejt në mbrojtjen e Izraelit nga një sulm iranian në shkallë të gjerë.
Irani ndërkohë paralajmëroi SHBA-në që të mos mbështeste Izraelin. Misioni iranian në OKB publikoi një mesazh të drejtpërdrejtë: “SHBA DUHET TË QËNDROJË LARG”.
Për McGurk, ky ishte një tregues se Teherani nuk dëshironte që përplasja të shndërrohej në një konflikt të drejtpërdrejtë me SHBA-në.
Të nesërmen, Biden foli me pilotët dhe komandantët amerikanë që kishin marrë pjesë në mbrojtjen e Izraelit.
Në rrëfimin e tij, McGurk citon Biden të ketë thënë se vetëm falë veprimeve të tyre rajoni nuk kishte hyrë në një luftë të madhe.
Ngjarjet e prillit 2024, sipas rrëfimit të McGurk, tregojnë se përplasja mes Iranit dhe Izraelit kishte rrezikuar të kalonte në një konflikt shumë më të gjerë, ndërsa SHBA-ja u përpoq njëkohësisht të mbronte Izraelin, të kufizonte përgjigjen ushtarake dhe të mbante hapur kanalet diplomatike për përfundimin e luftës në Gaza dhe lirimin e pengjeve. /The Atlantic
