
Lahuta mbetet shpirti i Shqipërisë së Veriut. Historitë që lindin nga tingujt e saj udhëtojnë më shpejt se njerëzit në rrugët e Malësisë, duke përcjellë kujtesë, identitet dhe art brez pas brezi. Dikur rapsodët e këtyre trevave ishin të shumtë. Ata këndonin këngë trimash, histori njerëzore dhe rrëfime të jetës malësore, duke e mbajtur gjallë traditën e lahutës si një amanet të shenjtë.
Nga trungu i kësaj trashëgimie vjen edhe Lumturije Nonaj, e konsideruar sot e vetmja rapsode grua në botë që interpreton me lahutë. Ajo është pinjolle e një familjeje të njohur lahutarësh, e cila e ka promovuar këtë instrument në veprimtari kombëtare dhe ndërkombëtare. Lumturija është mbesa e rapsodit legjendar Gjok Nonaj, i cili interpretoi në moshën 105 vjeçare në Festivalin Folklorik të Gjirokastrës dhe mbetet një nga figurat më emblematike të këtij arti.
E lindur në Lezhë dhe me origjinë nga Shkreli i Malësisë së Madhe, Lumturije Nonaj thotë se lahuta ka qenë pjesë e jetës së saj që në fëmijëri.
“Unë pothuajse kam lindur lahutare. Brez pas brezi familja ime njihej si familje lahutarësh. Çiftelisë i kam rënë që pesë vjeçe, ndërsa lahutës kam filluar t’i bie në moshën dymbëdhjetë vjeçare”, shprehet ajo.
Sipas saj, sot kanë mbetur shumë pak lahutarë, aq sa mund të numërohen me gishta.
Tradita vazhdon ende brenda familjes Nonaj. Katër vëllezërit e saj, Nikolla, Luigji, Gjeta dhe Gjovalini, janë gjithashtu lahutarë, ndërsa Lumturija po ia mëson këtë instrument edhe bashkëshortit të saj. Ajo thekson se lahuta nuk është e vështirë për t’u mësuar, për sa kohë ka dëshirë dhe respekt për traditën.
Pas njohjes së lahutës nga UNESCO, interesimi për këtë instrument është rritur ndjeshëm. Lumturija tregon se shpesh ndalet nga njerëz në rrugë, sidomos kur shfaqet e veshur me xhubletë dhe me lahutën në dorë.
“Kanë kureshtje. Duan të dinë për identitetin e instrumentit, për pasaportën e lahutës. Dëshira ime është jo vetëm ta luaj, por edhe t’ua mësoj të rinjve”, thotë ajo, duke shprehur shpresën se Shqipëria do të vazhdojë të ketë lahutarë dhe lahutare.
Repertori i saj përfshin këngë trimërie, këngë të Eposit të Kreshnikëve, si dhe vargje nga “Lahuta e Malcis” e At Gjergj Fishta. Por Lumturije Nonaj ka zgjedhur që lahuta e saj të mos këndojë vetëm për luftë dhe vaj.
“Lahutës sime i kam dhënë për detyrë të këndojë edhe këngë dashurie”, shprehet ajo.
Ajo krijon gjithashtu këngë për Malësinë e Madhe, bjeshkët dhe shtegtimin e bagëtive, një tjetër traditë e njohur sot si pasuri shpirtërore.
Për lahutaren, xhubleta dhe lahuta janë si dy motra të pandara. Ajo thotë se nuk do t’i ndajë kurrë, sepse përfaqësojnë identitetin, rrënjët dhe historinë e saj. Siç shprehet vetë Lumturije Nonaj, njohja e lahutës nga UNESCO është një fitore për gjithë kulturën shqiptare.
“Bota e vlerëson këtë art dhe kjo na jep forcë e emocion që ta ruajmë dhe ta çojmë përpara këtë trashëgimi të shenjtë të të parëve tanë”, thotë ajo, duke e parë lahutën si një urë që lidh të shkuarën me brezat që vijnë.
Artikuj te sugjeruar
LIFESTYLE
16 Janar08:37
“Kukulla Barbie, bukuri natyrale”/ Influencuesja më e bukur në botë është një krijim i Inteligjencës Artificiale
Rasti i Nia Noir, një influencuese që e prezanton veten si “vajza më e bukur në botë”, ka shkaktuar reagime të forta...
LIFESTYLE
16 Janar07:45
Ja çfarë është në të vërtetë një 'déjà vu', sipas shkencëtarëve
Déjà vu nuk është një parashikim, nuk tregon të ardhmen dhe nuk ka lidhje me jetët e kaluara. Është thje...
LIFESTYLE
16 Janar07:00
Parashikimi i horoskopit, ja çfarë kanë rezervuar yjet për ju sot
Dashi Sot mund të ndihesh i shtyrë të marrësh iniciativa të reja, sidomos në punë ose në jetën personale....
LIFESTYLE
15 Janar22:10
Shmangu 112 herë biletën e trenit, arrestohet
Një nga personat që shmangin më shumë pagesën e biletës së trenit në Britani mund të përballet me burgim p&e...
LIFESTYLE
15 Janar18:38
Mori 1 euro nga makineta e kafesë, burri shkarkohet nga puna por vendimi i gjyqtarit i sjell ‘fat’
Një burrë i pushuar nga puna për vjedhjen e 1 euro dhe 60 centë nga një makinetë i është dhënë paga e 18 muajv...
LIFESTYLE
15 Janar18:13
Kush është Farah Diba, mbretëresha e fundit e Iranit
Ishte 16 janari i vitit 1979 kur Shahu dhe Farah Diba lanë Teheranin. Turma thërriste: “Tirani iku, populli fitoi”. Pas arratisjes,...
LIFESTYLE
15 Janar18:09
“Do ma japësh?”/ Punonjësja denoncon shefin për ngacmim seksual pas 10 vjetësh. Prokurori: Poshtë gjoksit nuk është zonë e ndjeshme!
Ajo nuk dha detaje të mjaftueshme se si ndodhën incidentet e dyshuara të dhunës.
Aq sa gjyqtarët nuk janë të qartë n&eu...
LIFESTYLE
15 Janar14:27
Shenjat e zodiakut sot: Mos flisni shumë!
Sot, me Merkurin në Bricjap që krijon kontrast me Jupiterin në Gaforre, dita parashikohet të jetë e relaksuar dhe e lehtë, me nj...
LIFESTYLE
15 Janar12:13
Publikohet traileri i sezonit të tretë të “Euphoria”: çfarë na pret në kapitullin më të errët të serialit hit
Traileri i shumëpritur i sezonit të tretë të serialit hit “Euphoria” u publikua ditën e djeshme, duke ndezur menjëhe...
LIFESTYLE
15 Janar07:00
Parashikimi i horoskopit, ja çfarë kanë rezervuar yjet për ju sot
Dashi Energjia jote është e fortë dhe ndihesh i shtyrë të marrësh iniciativa. Në punë mund të dalin p&eum...