Seanca gjyqësore ndaj Erion Veliajt dhe të pandehurve të tjerë është shtyrë për më 17 nëntor, në orë...
BOTA
Eksperimenti në SHBA regjistron një sinjal të rrallë, shpresë e re për zbulimin e materies së errët
PiranjatPërditësimi i fundit 3 November 2026, 11:28
Shkencëtarët kanë regjistruar një sinjal të pazakontë në një eksperiment që synon të zbulojë materien e errët, një nga misteret më të mëdha të fizikës moderne. Zbulimi është konsideruar si një nga të dhënat më premtuese deri më tani, por studiuesit theksojnë se ende nuk mund të konfirmohet se bëhet fjalë për materien e errët.
Sinjali u regjistrua nga eksperimenti ndërkombëtar LUX-ZEPLIN (LZ), një detektor i vendosur gati 1.5 kilometra nën tokë, në Dakotën e Jugut, në Shtetet e Bashkuara. Pajisja është projektuar për të zbuluar ndërveprime jashtëzakonisht të rralla të grimcave që mund të përbëjnë materien e errët.
Sipas studiuesve, një ndërveprim i vetëm i grimcave rezultoi i vështirë për t’u shpjeguar përmes proceseve të njohura fizike. Megjithatë, të dhënat aktuale nuk janë të mjaftueshme për të shpallur një zbulim shkencor.
Detektori LZ përmban rreth 10 tonë ksenon të lëngshëm me pastërti shumë të lartë. Shkencëtarët monitorojnë këtë material për të kapur gjurmët e energjisë që mund të krijohen kur një grimcë e materies së errët ndërvepron me atomet e ksenonit.
Për analizën e fundit, studiuesit shqyrtuan të dhëna të mbledhura gjatë 220 ditëve të vëzhgimit, nga marsi 2023 deri në prill 2024.
Rezultati i veçantë u dallua nga sinjalet e zakonshme të sfondit, të cilat mund të krijohen nga ndërveprimet e grimcave të zakonshme. Studiuesit e konsiderojnë këtë ngjarje veçanërisht interesante, pasi u regjistrua në një zonë të të dhënave ku pritet të shfaqen sinjale të mundshme të materies së errët.
Megjithatë, fizikanët paralajmërojnë se një ngjarje e vetme nuk mjafton për të vërtetuar ekzistencën e saj.
Materia e errët është një formë materieje që nuk emeton dhe nuk reflekton dritë në mënyrë të dallueshme, çka e bën të pamundur vëzhgimin e drejtpërdrejtë me teleskopët e zakonshëm.
Shkencëtarët vlerësojnë se ajo përbën rreth 85% të gjithë materies në univers. Ekzistenca e saj argumentohet kryesisht përmes efekteve gravitacionale që vërehen në galaktika dhe në strukturën e universit.
Pavarësisht dekadave të kërkimeve, shkencëtarët ende nuk kanë konfirmuar se nga çfarë grimcash përbëhet materia e errët.
Një nga kandidatët kryesorë janë grimcat hipotetike të njohura si WIMP, të cilat mendohet se ndërveprojnë shumë dobët me materien e zakonshme. Eksperimenti LZ është projektuar posaçërisht për të kërkuar gjurmë të këtyre grimcave.
Rezultati i ri ka arritur një rëndësi statistikore prej 2.6 sigma, nën pragun prej 5 sigma që përdoret zakonisht në fizikën e grimcave për të shpallur një zbulim të ri.
Sipas studiuesve, kjo do të thotë se sinjali është mjaftueshëm interesant për t’u hetuar më tej, por mund të shpjegohet ende edhe nga procese të tjera fizike që nuk janë identifikuar plotësisht.
Ekipi ndërkombëtar, i përbërë nga rreth 250 shkencëtarë dhe inxhinierë nga 39 institucione, do të vazhdojë mbledhjen dhe analizimin e të dhënave për të përcaktuar nëse sinjali përsëritet.
Nëse vëzhgimet e ardhshme konfirmojnë të njëjtin model, shkencëtarët mund të jenë më pranë zgjidhjes së një prej enigmave më të mëdha të universit. Për momentin, megjithatë, bëhet fjalë për një sinjal premtues dhe jo për një zbulim të konfirmuar të materies së errët.
