Ukraina drejt kolapsit demografik, lufta po zhduk një brez të tërë! Vdekjet katër herë më të larta se lindjet

Ukraina po përballet me një krizë demografike të paprecedentë, e cila rrezikon të lërë pasoja shumë më të gjata se vetë lufta me Rusinë. Rënia drastike e lindjeve, numri i lartë i viktimave, emigrimi masiv dhe shtimi i divorceve po e çojnë vendin drejt një kolapsi të popullsisë, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se rindërtimi i Ukrainës mund të pengohet nga mungesa e njerëzve.

Vetëm gjatë gjashtë muajve të parë të vitit 2026, rreth 244 mijë ukrainas u larguan nga vendi dhe nuk u kthyen më. Kjo shifër i afrohet numrit prej 290 mijë personash që u larguan gjatë gjithë vitit 2025, duke treguar përshpejtimin e emigrimit. 

Autoritetet ukrainase paralajmërojnë se dhjetëra mijëra qytetarë të tjerë mund të largohen gjatë dimrit, për shkak të sulmeve ruse ndaj infrastrukturës energjetike, ndërprerjeve të energjisë elektrike dhe mungesës së ngrohjes e ujit të rrjedhshëm.

Ministri ukrainas i Politikave Sociale, Denys Uliutin, tha për The Times se shumica e personave që po largohen janë gra të reja, shpesh me fëmijë, duke e bërë edhe më të vështirë rimëkëmbjen demografike.

“Tani kemi një popullsi më të moshuar, sepse të rinjtë po largohen jashtë vendit. Që nga fillimi i pushtimit në shkallë të gjerë, më shumë se gjashtë milionë ukrainas jetojnë jashtë vendit dhe shumica e tyre janë nëna me fëmijë”, deklaroi ministri.

Përmasat e krizës pasqyrohen edhe në shifrat e popullsisë. Përpara pushtimit rus të shkurtit 2022, Ukraina kishte rreth 41 milionë banorë, ndërsa sot numri i personave që jetojnë në territoret e kontrolluara nga Kievi vlerësohet në vetëm 28.5 milionë.

Megjithatë, këto shifra nuk përfaqësojnë vetëm humbje demografike, pasi përfshijnë edhe ndryshimin e territorit të kontrolluar nga qeveria ukrainase. Autoritetet nuk kanë të dhëna të sakta për popullsinë që vazhdon të jetojë në zonat e pushtuara nga Rusia.

Një tjetër tregues alarmant është raporti mes lindjeve dhe vdekjeve. Gjatë vitit 2025, në Ukrainë u regjistruan 317 mijë vdekje më shumë sesa lindje. Në të njëjtin vit erdhën në jetë vetëm 169 mijë fëmijë, krahasuar me rreth 274 mijë në vitin 2021, një rënie prej 38 për qind.

Situata është përkeqësuar më tej gjatë vitit 2026. Sipas të dhënave qeveritare, në gjashtëmujorin e parë numri i vdekjeve ishte pothuajse katër herë më i lartë se ai i lindjeve.

Akademia Kombëtare e Shkencave e Ukrainës ka vlerësuar se në vitin 2024 norma e lindshmërisë kishte zbritur në vetëm 0.7 fëmijë për grua, një nga nivelet më të ulëta në botë. Për të ruajtur një popullsi të qëndrueshme në afatgjatë, nevojitet një normë prej rreth 2.1 fëmijësh për grua.

Svitlana Aksyonova, drejtuese në detyrë e departamentit të demografisë në Akademinë Kombëtare të Shkencave, paralajmëroi se vendi po përballet me një krizë gjithnjë e më të rëndë.

“Situata demografike e Ukrainës është në një krizë të thellë dhe po bëhet gjithnjë e më serioze”, deklaroi ajo.

Lufta ka goditur veçanërisht popullsinë në moshë pune. Sipas vlerësimeve të Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), forcat e armatosura ukrainase kanë humbur rreth 125 mijë deri në 150 mijë ushtarë që nga viti 2022. Dhjetëra mijëra civilë të tjerë kanë humbur jetën gjatë luftimeve dhe bombardimeve ruse.

Përveç humbjeve njerëzore, lufta ka shkaktuar edhe një krizë të rëndë familjare. Sipas Aksyonovës, përqindja e personave që deklarojnë se janë të divorcuar është rritur nga 7-8 për qind në anketimet e mëparshme në 11-12 për qind në disa anketime të fundit.

Ndarjet e gjata mes bashkëshortëve, largimi i grave dhe fëmijëve jashtë vendit, mobilizimi ushtarak dhe pasiguria ekonomike po ushtrojnë presion të madh mbi familjet ukrainase.

Pasojat e luftës janë veçanërisht të rënda edhe për fëmijët. Sipas një studimi të vitit 2026, të porositur nga UNICEF, vdekshmëria e fëmijëve nën moshën pesëvjeçare është më shumë se dyfishuar krahasuar me një dekadë më parë. Nga pesë vdekje për çdo një mijë fëmijë, treguesi është rritur në 12 për çdo një mijë.

UNICEF ka konfirmuar gjithashtu 947 fëmijë të vrarë gjatë luftimeve nga viti 2022 deri në tetor 2026, ndërsa numri real mund të jetë më i lartë për shkak të mungesës së të dhënave nga territoret e pushtuara.

Kriza demografike po shndërrohet tashmë edhe në një problem serioz ekonomik. Ukraina po përballet me mungesë të fuqisë punëtore, ndërsa numri i kufizuar i taksapaguesve e bën gjithnjë e më të vështirë financimin e pensioneve, ndihmës sociale dhe kompensimeve për familjet e prekura nga lufta.

Për të frenuar rënien e lindjeve, qeveria ukrainase ka miratuar masa të reja financiare për familjet. Prindërit do të përfitojnë një pagesë të menjëhershme prej rreth 825 paundësh pas lindjes së fëmijës, të ndjekur nga mbështetje mujore prej rreth 115 paundësh gjatë vitit të parë.

Pas kësaj periudhe, shteti do të subvencionojë shërbimet e kujdesit për fëmijët, me qëllim që prindërit të mund të rikthehen në tregun e punës.

Qeveria ka ndërmarrë gjithashtu masa për punësimin e veteranëve me aftësi të kufizuara, ndërsa çdo vit rreth 11 mijë personave që kanë humbur gjymtyrët gjatë luftës u sigurohen proteza.

Megjithatë, ekspertët argumentojnë se ndihmat financiare afatshkurtra nuk mjaftojnë për të ndryshuar prirjen demografike. Ata kërkojnë mbështetje të vazhdueshme për familjet gjatë gjithë periudhës së rritjes së fëmijëve, si dhe zgjerimin e financimit publik për trajtimet e fertilitetit.

Një shqetësim tjetër lidhet me mundësinë që miliona ukrainas të mos kthehen më në vendlindje edhe pas përfundimit të luftës. Sa më gjatë të qëndrojnë jashtë vendit, aq më shumë familjet integrohen në shoqëritë pritëse, duke krijuar lidhje të reja ekonomike, arsimore dhe sociale.

Sulmet e vazhdueshme ruse ndaj centraleve elektrike dhe infrastrukturës së ngrohjes po e përkeqësojnë situatën. Për familjet me fëmijë të vegjël, jetesa pa energji elektrike, ngrohje dhe ujë të sigurt po bëhet gjithnjë e më e vështirë.

“Sulmet masive ndaj infrastrukturës energjetike dhe ndërprerjet e energjisë elektrike kanë shkaktuar një tjetër valë largimesh. Për familjet me fëmijë shumë të vegjël, është jashtëzakonisht e vështirë të sigurojnë kushtet bazë të kujdesit pa energji elektrike”, shpjegoi Aksyonova.

Për Ukrainën, sfida nuk është më vetëm mbrojtja e territorit dhe përballimi i agresionit rus, por edhe ruajtja e popullsisë që do të duhet të rindërtojë vendin pas luftës. Edhe nëse luftimet përfundojnë, pasojat e krizës demografike mund të vazhdojnë për dekada, duke rrezikuar zhvillimin ekonomik, sistemin e pensioneve dhe të ardhmen e brezave të rinj.