Detaje të reja janë mësuar në lidhje me ngjarjen në Roskovec, ku Besmir Mustaj ka qëlluar me armë zjarri në portë...
BOTA
Groenlanda, obsesion i SHBA-së për gati dy shekuj. Si lindi ideja
PiranjatPërditësimi i fundit 5 Janar 2026, 18:14
Pas bastisjes në Venezuelë dhe arrestimit të Maduros, Trump iu rikthye çështjes së Groenlandës, të cilën ai është përpjekur ta marrë nën kontroll që nga viti 2019. Në fund të dhjetorit, presidenti emëroi guvernatorin e Luizianës si të dërguar special në ishull.
Groenlanda është tërheqëse për SHBA-në për arsye ekonomike dhe ushtarake, por ambiciet e presidentit janë përballur me një përgjigje të qartë nga territori danez: s’ka më fantazi për aneksim. Por ambicia e Shtëpisë së Bardhë nuk është asgjë e re. Ajo daton që nga shekulli i 19-të.
Groenlanda u kolonizua nga vikingët nga Norvegjia, të cilët në shekullin e 12-të njohën autoritetin e mbretit norvegjez. Kur Norvegjia dhe Danimarka u bashkuan nën të njëjtën kurorë, Groenlanda hyri nën administrimin danez. Me Traktatin e Kielit në 1814, dy mbretëritë u ndanë dhe ishulli mbeti një territor i varur nga Danimarka.
Ideja lindi pas blerjes së Alaskës
Në vitin 1867, Shtetet e Bashkuara blenë Alaskën nga Rusia. Menjëherë pas kësaj, disa politikanë dhe diplomatë amerikanë i vunë sytë nga Groenlanda: një hap logjik drejt dominimit të Arktikut, i cili do të lejonte sigurinë dhe kontrollin e korridoreve të transportit detar. Sekretari i Shtetit William H. Seward shqyrtoi blerjen e ishullit së bashku me Islandën. Por nuk pati asnjë kërkesë zyrtare; ideja mbeti në letër, por vendosi një precedent politik që ishte i destinuar të rishfaqej në Shtëpinë e Bardhë.
Marrëveshja sekrete
Në vitin 1910, Shtetet e Bashkuara iu rikthyen çështjes, më seriozisht. U diskutua një marrëveshje trepalëshe informale: Shtetet e Bashkuara do të merrnin Groenlandën nga Danimarka, ndërsa Danimarka do të merrte nga Shtetet e Bashkuara disa territore në Filipine, të cilat atëherë ishin nën kontrollin e SHBA-së. Por marrëveshja dështoi sepse Danimarka kishte frikë nga një reagim i ashpër ndërkombëtar. Ndërkohë, megjithatë, Doktrina Monroe kishte hyrë në leksikun e politikës së jashtme të SHBA-së: Groenlanda konsiderohej një territor evropian anormal në Hemisferën Perëndimore, në Amerikën e Veriut.
Oferta 100 milionë dollarësh
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Danimarka u pushtua nga Gjermania; Shtetet e Bashkuara zbarkuan dhe ndërtuan baza ushtarake dhe aeroporte. Pastaj, në vitin 1946, u bë kërkesa e parë zyrtare: një ofertë prej 100 milionë dollarësh në ar për Danimarkën. Propozimi u refuzua, por Shtetet e Bashkuara morën garnizone të përhershme në ishull. Në vitet 1960 dhe 1980, Shtetet e Bashkuara planifikuan të ndërtonin baza bërthamore nën akull dhe të grumbullonin materiale reaktive.
Trump përpiqet përsëri
Në vitin 2019, gjatë administratës së parë Trump, presidenti propozoi blerjen e Groenlandës. Ministrja daneze e Shtetit Mette Frederiksen e quajti kërkesën absurde, duke u përgjigjur se territori nuk ishte në shitje dhe se Groenlanda i përket asaj, jo Danimarkës. Në përgjigje, Trump anuloi një udhëtim zyrtar të planifikuar në Kopenhagën.
Sondazhi
Sipas një sondazhi të janarit 2025, 84% e banorëve të Groenlandës do të donin pavarësinë nga Danimarka (45% do të ishin pro vetëm nëse kjo nuk do të përkeqësonte kushtet e tyre të jetesës), 9% janë kundër saj dhe vetëm 6% do të donin të bashkoheshin me Shtetet e Bashkuara. /Piranjat.al/
