Editorial Emisione Investigime Aktualitet Sociale Politikë Kosova Bota Showbiz Lifestyle Sport
TË FUNDIT
Mjegulla e dendur pushton aksin Burrel-Skuraj, vështirësohet qarkullimi imjeteve Rikthehen reshjet e shiut! Parashikimi i motit për sot Ç'po ndodh me monedhat e huaja? Ja me sa po blihen dhe shiten dollari dhe euro Sot, Dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe/ Kongresi i Manastirit, momenti më i madh unifikues i shqiptarëve Horoskopi i së dielës! Njihuni me parashikimin e yjeve për shenjën tuaj Marjana Koçeku sfidon ministrin: Jo Demo, por edhe Dem me qenë nuk kalon ajo paketë malesh në malësitë tona... Arrestohet në Meksikë “El Chapo Isidro”, një nga 10 të arratisurit më të kërkuar nga FBI VIDEO/ Autogoli i pabesueshëm i lojtarit të Portos bën xhiron e rrjetit Berisha përsërit ftesën për Veliajn dhe Spiropalin: Tregoni para shqiptarëve gjithçka dini për Edi Ramën dh... Kryetari i Bashkisë së Nju Jorkut, Zohran Mamdani lëndohet gjatë ndeshjes së futbollit kundër gazetarëve... “Jep dorëheqjen. Kriminelë, hajdutë”/ Kryeministri pritet me protesta nga qytetarët pas Asamblesë së PS, Ra... Kokaina e fshehur te mishi i grirë/ Si i burgosuri shqiptar drejtonte trafikun e drogës drejt Spanjës
AKTUALITET

Historia e harruar e dashurisë së shkrimtares së njohur amerikane Rose Wilder Lane me Sotir Martinin, sekretarin personal të Mbretit Zog

Një letër e shkruar më 1 shtator 1922, në Detin e Zi, rikthen një histori dashurie pothuajse të harruar mes shkrimtares dhe gazetares amerikane Rose Wilder Lane dhe shqiptarit Sotir Martini, i cili më vonë do të njihej si sekretar personal i Mbretit Zog

P
Piranjat22 November 2026, 08:55 · 7 min lexim
Historia e harruar e dashurisë së shkrimtares së njohur amerikane

Një letër e shkruar më 1 shtator 1922, në Detin e Zi, rikthen një histori dashurie pothuajse të harruar mes shkrimtares dhe gazetares amerikane Rose Wilder Lane dhe shqiptarit Sotir Martini, i cili më vonë do të njihej si sekretar personal i Mbretit Zog. Një histori që nisi në Tiranën e viteve ’20 dhe mbeti e ruajtur në korrespondencën e shkrimtares.

Më 1 shtator 1922, ndërsa udhëtonte në Detin e Zi, drejt Kaukazit, shkrimtarja amerikane Rose Wilder Lane u ul të shkruante një letër për një burrë që kishte lënë pas në Shqipëri. Ishte Sotir Martini, një shqiptar i rrethit politik dhe intelektual të Tiranës, i cili më vonë do të shërbente pranë Mbretit Zog.

Letra niste thjesht, me fjalët «I dashur mik», por përmbajtja e saj zbulonte një marrëdhënie shumë më personale sesa një miqësi e zakonshme.

«Letra juaj mbërriti para disa ditësh dhe po shfrytëzoj çastin e parë të lirë për t’ju kthyer përgjigje. Nesër do të jem në Kaukaz, prej nga nuk mund të dërgohen letra, sepse bolshevikët e kanë mbyllur postën», shkruante ajo.

Lane ishte larguar nga Shqipëria, por kujtimet e muajve të kaluar në Tiranë vazhdonin ta shoqëronin. Në letrën e saj ajo rikthehej te bisedat, te ndjenjat e shprehura dhe te mundësia e një jete të përbashkët që kishte mbetur pezull.

Në një nga pjesët më domethënëse të korrespondencës, shkrimtarja i rikujtonte Martinit se i kishte thënë se e donte dhe se ato fjalë kishin qenë të vërteta. Nuk ishte një deklaratë e rastësishme, por një pohim që ajo e përsëriste edhe pasi kishte lënë Shqipërinë.

Rose Wilder Lane kishte mbërritur në Shqipëri si gazetare dhe udhëtare amerikane, e tërhequr nga një vend pothuajse i panjohur për publikun perëndimor. Ajo kishte njohur malësorët e veriut, kishte udhëtuar nëpër një vend me rrugë të vështira dhe kishte hyrë në kontakt me disa prej figurave më të rëndësishme të politikës shqiptare.

Në Tiranë, ku politika dhe jeta shoqërore përqendroheshin në një rreth relativisht të vogël njerëzish, Lane kishte njohur Ahmet Zogun, Xhemil Dinon, Mehmet Konicën, Mid’hat Frashërin dhe intelektualë të tjerë shqiptarë. Mes tyre ishte edhe Sotir Martini.

Ajo ishte një grua e pavarur, e divorcuar, shkrimtare dhe gazetare profesioniste, e mësuar të udhëtonte e vetme dhe të jetonte jashtë konvencioneve të kohës. Në Shqipërinë e vitit 1922, ku marrëdhëniet mes burrave dhe grave përcaktoheshin ende nga zakone shumë më konservatore, prania e saj ishte e pazakontë.

Martini i përkiste një bote tjetër, por kjo nuk i pengoi të afroheshin.

Korrespondenca e tyre dëshmon se marrëdhënia kishte kaluar përtej njohjes shoqërore. Në letrën e shtatorit, Lane rikthehej edhe te ideja e një shtëpie në rrugën e Elbasanit, në Tiranë, një prej hollësive më personale të historisë së tyre.

Ishte një përfytyrim i jetës që mund të ndërtonin së bashku, megjithëse rrugët e tyre në atë moment ishin ndarë.

Kur shkruante letrën, Lane po nisej drejt Gjeorgjisë, Armenisë dhe Persisë. Ajo nuk e dinte se kur do të mund të shkruante përsëri, sepse komunikimi postar në territoret e kontrolluara nga bolshevikët ishte i kufizuar.

Por largësia nuk e kishte fshirë kujtimin e Martinit.

Historia e saj shqiptare nuk kufizohej vetëm te kjo marrëdhënie. Në vitin 1922, Lane ishte bërë një personazh i njohur në qarqet politike të Tiranës. Në kujtimet dhe letrat e saj shfaqen njohjet me figura të rëndësishme të kohës, ndërsa studiuesit kanë sjellë në vëmendje edhe propozime martesore që ajo kishte marrë gjatë qëndrimit në Shqipëri.

Një prej historive më të përfolura lidhet me Ahmet Zogun, asokohe ministër i Brendshëm, ndërsa një tjetër me diplomatin Xhemil Dino. Këto episode janë trajtuar edhe nga studiuesja Eleni Laperi në librin Rose Wilder Lane dhe shqiptarët.

Megjithatë, letra drejtuar Sotir Martinit ka një karakter tjetër. Ajo nuk është rrëfimi i një admiruesi apo i një propozimi martesor të përcjellë nga të tjerët, por dëshmia personale e një gruaje që i shkruan drejtpërdrejt burrit për të cilin kishte ndjenja.

Në vitet që pasuan, rrugët e tyre morën drejtime të ndryshme.

Rose Wilder Lane vazhdoi karrierën e saj si shkrimtare dhe gazetare. Ajo u bë një emër i rëndësishëm i letërsisë dhe mendimit politik amerikan, ndërsa lidhja me Shqipërinë mbeti një kapitull i veçantë i jetës së saj. Përvojat shqiptare u pasqyruan edhe në librin The Peaks of Shala, botuar në vitin 1923.

Sotir Martini vazhdoi jetën e tij në Shqipëri dhe u lidh me oborrin e Ahmet Zogut, i cili në vitin 1928 u shpall Mbret i shqiptarëve.

Historia e tyre nuk përfundoi me një martesë dhe as me jetën e përbashkët që ishte përfytyruar në Tiranën e vitit 1922.

Por letra e shkruar në Detin e Zi mbeti dëshmi e një marrëdhënieje që historia politike e Shqipërisë e la në hije.

Më shumë se një shekull më vonë, mes dokumenteve, kujtimeve dhe korrespondencës së shkrimtares amerikane, rikthehet edhe emri i Sotir Martinit. Jo vetëm si njeriu që shërbeu pranë Mbretit Zog, por edhe si burri të cilit Rose Wilder Lane i kishte thënë se e donte.

Dhe, siç ia kujtonte vetë në letrën e saj, ajo që kishte thënë ishte e vërtetë.

Historia e harruar e dashurisë së shkrimtares së njohur amerikane

Historia e harruar e dashurisë së shkrimtares së njohur amerikane

SHPËRNDAJE

Lexo edhe

AKTUALITET

Me rëndësi

Ndiqni Piranjat kudo.

Investigime, denoncime dhe satirë — zëri që nuk hesht.