Gazetarët e Piranjat News kanë zbuluar se si funksionon tregu i paligjshëm i pasaportave bullgare që u ofrohen qytetarëve shqiptar&eum...
BOTA
Pse të rinjtë po dalin në sheshe në mbarë botën? Analiza e “La Repubblica”: Nuk durojnë më aparatet shtetërore autokratike!
PiranjatPërditësimi i fundit 27 October 2026, 19:04
Këtë muaj, mbi një milion të rinj kanë dalë në rrugë, kryesisht studentë, në më shumë se dhjetë vende evropiane. Këtë e kanë bërë në Itali dhe Francë, por edhe në Gjermani, Austri, Spanjë, Greqi, Belgjikë, Portugali, Shqipëri dhe Serbi. Askush nuk mund të thotë se vala e protestave është ngjitur dhe përhapur në të gjitha këto vende rastësisht, por as se ky është një fenomen krejtësisht i pazakontë.
Nuk është hera e parë, sigurisht, që në një Evropë, e cila gjatë dekadave të fundit ka parë rënien e lindshmërisë dhe nuk ka dashur t’i lërë brezit të ri përgjegjësinë për të ardhmen, shpërthejnë protesta të ngjashme me ato të vitit 1968. Dhe nuk është hera e parë që këto dukuri shfaqen kështu: me valë të njëpasnjëshme, që i kapërcejnë kufijtë përmes koordinimit digjital, të paparashikueshme dhe nëpërmjet të cilave është e vështirë të dallosh forcën e rendit nga ajo e kaosit.
Pesëmbëdhjetë vjet më parë, Pranvera Arabe mbushi sheshet në të gjithë Magrebin dhe Lindjen e Mesme, duke nisur nga një grup i vogël të rinjsh në Facebook, në një qytet tunizian të shkretëtirës. Sot, fenomene epidemike të këtij lloji po përsëriten në Evropë. Dhe, ashtu si pesëmbëdhjetë vjet më parë, mund të thuhet se askush nuk i kontrollon vërtet: as ata që i nxisin, as ata që do të donin t’i shtypnin.
Megjithatë, krahasuar me Pranverën Arabe, sot gjithçka është ndryshe: këta të rinj protestojnë brenda vendeve me demokraci të konsoliduara (Serbia deri tani përbën përjashtim) dhe nuk synojnë ndryshimin e sistemit politik (përsëri, me përjashtim të Serbisë). Gjithçka, ose pothuajse gjithçka, është ndryshe edhe nga vendet ku protestat po shpërthejnë sot për sot. Në fund të fundit, vala e dytë e inflacionit, e shkaktuar nga luftërat, ishte shkëndija që i ndezi protestat.
Protestat dhe shkaqet
Por në Itali dhe Francë, thelbi i kërkesave lidhet me ndarjen e kostos së universiteteve, me mundësinë e sigurimit të një banese me çmime të përballueshme në qytetet studentore, me koston e jetesës, me aksesin në kujdesin shëndetësor. Në Spanjë, Portugali apo Greqi, në qendër të vëmendjes është më drejtpërdrejt një krizë e strehimit që godet veçanërisht të rinjtë.
Në Gjermani, është e përhapur frika nga rikthimi i shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Në Beograd, qindra mijëra të rinj serbë nuk e duronin më presidentin Aleksandar Vuçiç dhe aparatin e tij autokratik, i cili prej kohësh ishte i hapur ndaj ndikimeve të Rusisë dhe Kinës.
Edhe metodat, natyrisht, janë të ndryshme: nga sulmet ndaj vitrinave në Milano apo Paris, te çarja e barrikadave nga policia me automjete të blinduara në Barcelonë, apo te njerëzit që i vunë flakën kullës së bashkisë në Limoges, sjellje të papranueshme, që nuk duhen ngatërruar me qindra mijëra njerëz që rreshtohen në mënyrë paqësore në Francë, Itali apo Spanjë; apo me të rinjtë që në Portugali ngrejnë çadra në sheshin Praça do Rossio në Lisbonë apo në Praça de João I në Porto.
Megjithatë, një fill i përbashkët mund të dallohet. Pas valës së demonstratave të vitit 1968 qëndronte një brez kryesisht i panjohur në demografinë e kohës, i vendosur ta detyronte brezin më të moshuar të ndante me të frytet e rritjes ekonomike dhe kulturore. Në këtë valë protestash ndodh e kundërta. Në rrugë ka një brez të ri, tashmë pakicë prej kohësh për shkak të rënies së lindshmërisë; pra, një brez më pak i rëndësishëm për një sistem politik dhe një ekosistem biznesesh që përpiqen të fitojnë numra aty ku janë, mes të moshuarve me shumë interesa, pra shumë vota, dhe me një fuqi blerëse më të lartë.
Dhe nëse brezi i vitit 1968 kërkonte të ndante frytet e rritjes ekonomike, ky brez kërkon që kostot e stanjacionit në Evropë të mos shkarkohen të gjitha mbi supet e tij: mbi ata që kanë mbërritur të fundit.
Ai kërkon që sistemi i arsimit t’u kthejë më shumë dinjitet të rinjve, në një kohë kur inteligjenca artificiale kërcënon të zhdukë miliona vende pune dhe vlerën e viteve të studimit. Kërkon kontrata pune dinjitoze, në një treg pune që, pjesërisht, është copëtuar në dysh: nga njëra anë, të mbrojturit (përfshirë drejtuesit sindikalë), dhe nga ana tjetër, punonjësit me kontrata të pasigurta e me mbrojtje të pamjaftueshme.
Kërkon që globalizimi i turizmit masiv, në kërkim të qirave afatshkurtra, të mos i dëbojë banorët nga qytetet e tyre. Kërkon një Evropë të besueshme, që të mos mjaftohet vetëm me nënshtrimin ndaj politikave të fuqive si Kina në industri, Shtetet e Bashkuara në teknologji e energji dhe Rusia në çështjet e luftës.
Kërkon që ndryshimet klimatike të mos bëhen shkatërruesi i ardhshëm i klasës së mesme, me ajër të kondicionuar dhe lagje të gjelbra, të projektuara për t’i bërë të përballueshme valët e të nxehtit gjithnjë e më shumë vetëm për më të pasurit.
Kërkon, si gjithmonë në këto raste, shumë gjëra. Ndoshta tepër. Kërkon edhe gjëra për të cilat ai vetë e ka bërë të vështirë gjetjen e zgjidhjeve demokratike në qytet: a është e mundur të kërkosh një shtet për popullin palestinez, por pa asnjë paqartësi në qëndrimin ndaj Hamasit?
A është e mundur të mbrosh demokracinë dhe ekonominë e hapur, pa hedhur poshtë përparimin shekullor civil të Perëndimit?
Dhe përse një pjesë kaq e madhe e antifashizmit italian të së majtës, kur ndodhet përballë alternativës, mban anën e atij që është vetë mishërimi i fashizmit në këtë shekull, Vladimir Putinit?
Megjithatë, për të gjitha këto mundësi – pothuajse një siguri – që fëmijët dhe nipërit e manovrave të Moskës të kërkojnë edhe një herë një shans për të nxitur dhe për të përfituar nga kaosi, mund të thuhet se kjo është shumë reduktuese nëse disa slogane të dëgjuara nëpër protesta merren si argument për të mos i dëgjuar miliona të rinjtë në sheshet e Evropës, duke i trajtuar thjesht si një problem të rendit publik që duhet menaxhuar me ndalime, ujëhedhëse dhe dekrete sigurie.
Nuk është kështu. Ata janë, në çuditshmërinë dhe larminë e tyre, njerëz të zakonshëm. Dhe kërkojnë që të merren seriozisht. / La Repubblica
