Sali Berisha deklaron se Belinda Balluku duhet të ishte prapa hekurave dhe jo të ecte e lirë. Në një komunikim me gazetarët, kre...
BOTA
HISTORIA/ Çfarë është "tri prsta", përshëndetja me tre gishta me të cilën studentët festojnë në Serbi
PiranjatPërditësimi i fundit 26 Tetor 2026, 19:04
Tre gishta të ngritur drejt qiellit: gishti i madh, treguesi dhe i mesit. Ky është gjesti me të cilin studentët serbë festuan fitoren zgjedhore që të dielën, më 25 tetor, i dha fund katërmbëdhjetë viteve të sundimit politik të Aleksandar Vuçiçit. Në rrugët e Beogradit, mes flamujve, borive të makinave dhe thirrjeve festive, mijëra njerëz përshëndetën fitoren e Listës së Studentëve, e cila, sipas rezultateve paraprake të Komisionit Zgjedhor, mori 52,65 për qind të votave, kundrejt 39,22 për qind të koalicionit të ish-presidentit.
Ky rezultat kurorëzon gati dy vjet protesta, të cilat nisën pas shembjes së strehës së hyrjes së stacionit hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, një ngjarje që u mori jetën 16 personave. Por kjo përshëndetje, e kthyer në një nga simbolet e fushatës zgjedhore, mbart me vete një histori të diskutueshme. Të njëjtët tre gishta u përdorën nga nacionalistët serbë gjatë luftërave që shoqëruan shpërbërjen e Jugosllavisë në vitet 1990. Nëse sot, për shumë të rinj, ata përfaqësojnë fitoren kundër korrupsionit dhe autoritarizmit, për një pjesë të boshnjakëve, kroatëve dhe shqiptarëve vazhdojnë të kujtojnë përndjekjet dhe dhunën.
Gjesti, i njohur si "tri prsta", i ka rrënjët në traditën e krishterë ortodokse; tre gishtat simbolizojnë Trininë e Shenjtë.
Historiani serb Miloš Vojinović ka rindërtuar së fundmi origjinën e këtij simboli, duke identifikuar një nga paraqitjet e tij më të hershme në një pikturë të vitit 1750, të realizuar nga piktori Joakim Marković. Skena paraqet një betim besnikërie ndaj perandorit të Habsburgëve. Një dëshmi tjetër gjendet në një fotografi të komitetit kryengritës të Nishit, që daton nga gjysma e dytë e shekullit XIX. Në të, disa burra ngrenë tre gishtat, këtë herë të bashkuar, gjatë një betimi.Përshëndetja në formën e saj të sotme, me gishtat e ndarë, u rikthye në përdorim në janar të vitit 1990 nga Vuk Drašković, asokohe udhëheqës i opozitës ndaj Slobodan Miloševićit.
Në vitet që pasuan, ajo u bë një shenjë e identitetit kombëtar, duke u përhapur në tubimet politike, stadiumet dhe festimet sportive. Por ajo u përvetësua gjithashtu nga luftëtarët dhe formacionet nacionaliste serbe gjatë luftërave jugosllave.
Raporti i organizatës Human Rights Watch mbi rënien e Srebrenicës, i publikuar në tetor të vitit 1995, përmban një dëshmi veçanërisht domethënëse. Një grua boshnjake tregoi se kishte parë milicët serbë të Bosnjës të ngrinin tre gishtat ndërsa fyenin refugjatët myslimanë. Ajo rrëfeu gjithashtu se të burgosurit detyroheshin ta përsërisnin këtë gjest nën kërcënimin e armëve. Një pamje që tregon peshën që ky simbol ka marrë në kujtesën e viktimave.
Si është e mundur, atëherë, që sot ky gjest përdoret nga një lëvizje që lufton për demokracinë?
Shpjegimi i menjëhershëm lidhet me zgjedhjet. Listës së Studentëve i ishte caktuar numri tre në fletën e votimit. Të rinjtë e shndërruan këtë numër në një shenjë identifikimi, duke e shoqëruar me një këngë të vjetër popullore, Tri poljupca, "Tre puthje", të interpretuar nga Snežana Savić, e cila u bë himni jozyrtar i fushatës.
Sipas Vojinovićit, ajo që po ndodh është një shembull se si simbolet mund të ndryshojnë kuptim. Njerëz që deri pak muaj më parë do të refuzonin të ngrinin tre gishta, sepse i lidhnin me nacionalizmin, sot i ngrenë për të mbështetur studentët. Nga ana tjetër, përkrahësit e qeverisë, të cilët e paraqisnin këtë gjest si shprehje të patriotizmit, kanë ndaluar së përdoruri atë. Megjithatë, problemi nuk lidhet vetëm me përshëndetjen. Që nga fillimi i protestave, lëvizja studentore është përpjekur të shmangë ndarjet ideologjike, duke refuzuar identifikimin me partitë tradicionale dhe duke përqendruar kërkesat te lufta kundër korrupsionit, transparenca dhe respektimi i institucioneve.
Një studim i publikuar në vitin 2025 në revistën akademike Cogent Social Sciences, me autorë Aleksandra Jerkov, Milivoj Bešlin dhe Branislav Radeljić, ka nxjerrë në pah kontradiktat e kësaj zgjedhjeje.
Në protesta ishin të pranishme kryqe ortodokse, flamuj kombëtarë dhe slogane si "Kosova është Serbi", ndërsa në disa raste simbolet proevropiane dhe përparimtare kundërshtoheshin ose largoheshin.
Autorët flasin për një tolerancë selektive: simbolet dhe mesazhet nacionaliste përgjithësisht pranoheshin, ndërsa ato që konsideroheshin përçarëse dekurajoheshin.
Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht, theksojnë studiuesit, se lëvizja i përmbahet ideologjisë nacionaliste. Përkundrazi, bëhet fjalë për një zgjedhje pragmatike, që synon të ruajë unitetin e një lëvizjeje të aftë të mbledhë mbështetje nga grupe shumë të ndryshme: liberalë dhe konservatorë, proevropianë dhe nacionalistë, të bashkuar rreth një objektivi të përbashkët, përfundimit të sistemit të pushtetit të Vuçiçit.Një studim tjetër, i publikuar në prill të vitit 2026 nga studiuesja Anna Seliverstova në revistën Journal of Common Market Studies, ofron një interpretim plotësues.Duke u mbështetur në 18 intervista, studimi tregon se heqja dorë nga simbolet e Bashkimit Evropian lidhej edhe me nevojën për të shmangur akuzat se protestuesit po manipuloheshin nga jashtë, akuza që qeveria i përdorte shpesh kundër tyre.
Kjo strategji ka funksionuar. Studentët arritën ta shndërronin një protestë të nisur me kërkesën për drejtësi për viktimat e Novi Sadit në një mobilizim kombëtar dhe në fund, në një shumicë zgjedhore.
Por fitorja ngre pyetje që gjatë protestave mund të liheshin në plan të dytë.
Çfarë qëndrimi do të mbajë shumica e re për Kosovën, marrëdhëniet me Bosnjën dhe Kroacinë, integrimin evropian dhe kujtesën e luftërave jugosllave? Dhe deri në ç’masë do të arrijë ta ruajë të bashkuar një front të ndërtuar kryesisht mbi kundërshtimin ndaj Vuçiçit?
Tre gishtat e ngritur në sheshe rrëfejnë kështu dy histori të ndryshme: historinë e një brezi që mposhti një sistem politik të konsoliduar dhe historinë e një vendi që ende nuk e ka zgjidhur marrëdhënien e tij me të kaluarën.
Kuptimi që do të marrë ky gjest në të ardhmen do të varet edhe nga zgjedhjet që do të bëjë Serbia e re./ Corriere.it
