Një qytetare ka bërë një denoncim lidhur me një problem pronësie dhe aksesi në rrugë. Sipas saj, familja e saj prej vi...
BOTA
Pazëlli i Erdogan për 2028-ën, 27 votat që mund të vendosin të ardhmen e Turqisë
PiranjatPërditësimi i fundit 2 Tetor 2026, 18:50
Recep Tayyip Erdogan e ka vendosur Kushtetutën e re në qendër të debatit politik në Turqi, në një moment kur ka nisur edhe diskutimi për zgjedhjet presidenciale të vitit 2028. Kushtetuta aktuale i vendos kufizime një kandidimi tjetër, por ekziston një rrugë që mund t'ia hapë përsëri derën: Parlamenti duhet të vendosë rinovimin e zgjedhjeve me të paktën 360 vota.
Erdogan dhe aleatët e tij nuk i kanë këto vota. Pikërisht këtu lidhen procesi me kurdët, Kushtetuta e re dhe përpjekja për të ndërtuar një shumicë të re parlamentare...
Recep Tayyip Erdogan nuk e hapi rastësisht vitin e ri parlamentar më 1 tetor 2026 duke vendosur Kushtetutën në qendër të fjalimit të tij.
Presidenti turk kërkoi që ky vit parlamentar të kthehet në një “vit të Kushtetutës” dhe argumentoi se Turqia duhet të miratojë një Kushtetutë të re civile. Sipas tij, Kushtetuta aktuale, pavarësisht ndryshimeve të shumta, vazhdon të mbajë gjurmët institucionale të grushtit ushtarak të vitit 1980.
Në vetvete, kërkesa nuk është e re. Erdogan ka folur edhe më parë për një Kushtetutë të re. Por këtë herë debati zhvillohet në një moment tjetër politik, sepse Turqia po hyn gradualisht në ciklin që çon drejt zgjedhjeve presidenciale të vitit 2028.
Dhe këtu fillon problemi për Erdogan.
Neni 101 i Kushtetutës përcakton se një person mund të zgjidhet president jo më shumë se dy herë. Erdogan fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2018 dhe përsëri ato të vitit 2023. Qeveria e konsideron vitin 2018 si mandatin e parë të tij nën sistemin e ri presidencial dhe vitin 2023 si të dytin. Për mënyrën se si duhet llogaritur mandati i tij ekziston prej vitesh edhe një debat juridik që lidhet me zgjedhjen e Erdogan si president që në vitin 2014 dhe me ndryshimet kushtetuese të vitit 2017.
Por për vitin 2028 ekziston një mekanizëm tjetër dhe për këtë arsye Erdogan nuk ka domosdoshmërisht nevojë të ndryshojë Kushtetutën për të kandiduar përsëri.
Neni 116 përcakton se, nëse Parlamenti vendos rinovimin e zgjedhjeve gjatë mandatit të dytë të presidentit, presidenti mund të kandidojë edhe një herë. Vendimi kërkon tri të pestat e të gjithë deputetëve. Pra duhen 360 vota.
Këtu debati kushtetues kthehet në matematikë parlamentare.
AKP ka 280 deputetë dhe aleati i saj MHP 46. Së bashku kanë 326. Nëse u shtohen katër deputetët e HUDA PAR dhe tre të Yeniden Refah, shifra shkon në 333. Për të arritur 360 votat mungojnë 27. Kjo do të thotë se Erdogan nuk mund ta hapë rrugën e nenit 116 vetëm me votat e bllokut që kontrollon sot. Atij do t'i duhet mbështetje nga deputetë ose parti jashtë koalicionit aktual.
Pikërisht për këtë arsye merr rëndësi një tjetër zhvillim që po ndodh në Turqi: procesi i quajtur “Turqia pa terror” dhe raporti i ri që po krijohet mes pushtetit, nacionalistëve të MHP-së dhe forcës kryesore politike kurde, DEM Parti.
Erdogan e përdori në fjalimin e 1 tetorit një shifër shumë domethënëse: 467 vota. Ai iu referua shumicës së krijuar në Parlament rreth nismës që lidhet me procesin “Turqia pa terror”. Sipas Erdogan, një shumicë e tillë tregon se Parlamenti mund të ndërtojë konsensus për çështje që paraqiten si interesa kombëtare.
Ky është argumenti politik që presidenti po përdor edhe për Kushtetutën. Por 467 votat e një procesi që lidhet me çarmatimin e PKK-së nuk mund të transferohen automatikisht te një Kushtetutë e re dhe aq më pak te një votim që mund t'i hapë Erdogan rrugën për një mandat tjetër.
Megjithatë, ai votim tregoi diçka tjetër të rëndësishme: kufiri mes mazhorancës dhe opozitës mund të thyhet për çështje të caktuara. Dhe Erdogan ka nevojë pikërisht për këtë.
Në fjalimin e tij ai falënderoi publikisht liderin e MHP-së, Devlet Bahçeli, për mbështetjen ndaj procesit dhe përmendi edhe kontributin e DEM Parti. Ky raport është politikisht delikat. Erdogan duhet të ruajë aleancën me nacionalistët e MHP-së dhe njëkohësisht të mbajë të hapur procesin ku merr pjesë edhe forca kryesore politike kurde. Kjo nuk do të thotë se DEM Parti do të votojë për një kandidim tjetër të Erdogan. Nuk ekziston sot një vendim i tillë dhe çdo përfundim në këtë drejtim do të ishte spekulim.
Por DEM Parti ka 56 deputetë. Erdogan kërkon të paktën 27 vota jashtë bllokut të tij aktual. Për këtë arsye çdo ndryshim në marrëdhëniet parlamentare merr një peshë tjetër kur shihet përmes pragut të 360 votave.
Edhe opozita ka ndryshuar. Özgür Özel dhe grupi i tij parlamentar u larguan nga salla para fjalimit të Erdogan më 1 tetor, duke shënuar qartë distancën politike nga presidenti. Por edhe kjo nuk përcakton se çfarë do të ndodhë në një votim të ardhshëm për Kushtetutën apo rinovimin e zgjedhjeve.
Ajo që Erdogan po kërkon duket se është një Parlament ku shumicat të mos përcaktohen më vetëm nga ndarja klasike qeveri-opozitë, por të ndryshojnë sipas çështjes që votohet. Këtë ide ai e shprehu hapur kur foli për “konkurrencë brenda konsensusit”, forcimin e “frontit të brendshëm” dhe një “Konsensus të Madh të Turqisë”.
Për presidentin, ky model ka një avantazh të qartë institucional: AKP dhe MHP nuk kanë votat e mjaftueshme për ndryshimet e mëdha që kërkojnë shumicë të cilësuar. Çdo projekt i tillë kërkon partnerë të tjerë.
Kushtetuta e re dhe 2028 nuk janë e njëjta çështje
Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm. Nuk ka prova që Kushtetuta e re po hartohet vetëm për t'i siguruar Erdogan një mandat tjetër. Vetë presidenti nuk e bëri këtë lidhje në fjalimin e tij të 1 tetorit. Për më tepër, Kushtetuta aktuale ofron te neni 116 një mekanizëm që mund ta bëjë të mundur kandidimin e tij pa hartuar një Kushtetutë të re.
Por njerëz pranë Erdogan kanë nisur ta diskutojnë publikisht këtë skenar. Këshilltari presidencial Mehmet Uçum deklaroi më 17 shtator se zgjedhjet mund të zhvillohen më 16 prill 2028 nëse Parlamenti vendos rinovimin e tyre dhe se në këtë rast Erdogan mund të kandidojë përsëri. Deklarata e Uçum nuk përbën vendim institucional, por tregon se ky skenar tashmë diskutohet publikisht brenda kampit presidencial.
Prandaj çështja nuk duhet reduktuar vetëm te pyetja nëse Erdogan po ndryshon Kushtetutën për veten.
Problemi politik është më i gjerë. Erdogan po përpiqet të krijojë një terren ku mazhorancat parlamentare të ndërtohen përtej AKP-së dhe MHP-së. Procesi me kurdët i dha një precedent prej 467 votash. Kushtetuta e re kërkon një konsensus tjetër. Ndërsa rruga për një kandidim të ri nëpërmjet nenit 116 kërkon një numër shumë konkret: 360.
Sot Erdogan dhe aleatët e tij kanë 326 vota. Me HUDA PAR dhe Yeniden Refah mund të arrijnë në 333. Pra i mungojnë 27 vota. Kjo është arsyeja pse zhvillimet e ardhshme në Turqi nuk mund të lexohen veçmas. Procesi me PKK-në, afrimi parlamentar me DEM Parti, raporti me MHP-në, Kushtetuta e re dhe zgjedhjet e vitit 2028 zhvillohen në të njëjtën arenë politike. Dhe arena vendimtare është Parlamenti.
Më 1 tetor Erdogan e vendosi Kushtetutën në qendër të legjislaturës së re. Pak javë më parë, më 17 shtator, këshilltari i tij Mehmet Uçum kishte folur publikisht për mekanizmin që mund të çojë në zgjedhje të rinovuara dhe në një kandidim tjetër të presidentit.
Dy çështjet juridikisht janë të ndara. Politikisht, tani ecin paralelisht. Sepse përpara vitit 2028, pyetja kryesore në Ankara nuk është vetëm nëse Erdogan dëshiron të kandidojë përsëri. Është se ku mund t'i gjejë votat që sot nuk i ka.
