Paradoksi i Lidl në Ballkan/ 100 milionë euro në Sarajevë, strategik në letër dhe zero tulla në Durrës

Më 12 nëntor, në Kiseljak, një qytezë e qetë pranë Sarajevës, drejtuesit e Lidl-it — gjigantit gjerman të shitjes me pakicë me çmime të ulëta — prenë shiritin e një qendre të re logjistike me vlerë 100 milionë euro. 

Kompleksi me sipërfaqe 64 mijë metra katrorë, i pajisur me më shumë se 100 rampa ngarkimi, punëson tashmë 400 vetë. Kur rrjeti i dyqaneve të hapet vitin e ardhshëm, Lidl parashikon të punësojë deri në 2 mijë punonjës dhe të mbushë një të katërtën e rafteve me prodhime vendase. 

Për Bosnjë-Hercegovinën, një shtet i njohur më së shumti për ngërçet e tij kushtetuese sesa për efikasitetin administrativ, ky ishte një demonstrim i rrallë i shpejtësisë komerciale. Rreth 300 kilometra më në jug, në Shqipëri, e njëjta kompani mbetet e mbërthyer në fazën e planeve në letër. 

Në prill të vitit 2025, Komiteti i Investimeve Strategjike (KIS) i qeverisë shqiptare, i drejtuar nga kryeministri Edi Rama, e shpalli me bujë Lidl-in "investitor strategjik". Kjo etiketë e lakmuar vinte me premtimin e një investimi prej 105 milionë eurosh dhe 2,500 vende pune. Në këmbim, qeveria shqiptare i fali zinxhirit gjerman 20 hektarë tokë shtetërore në Porto Romano, brenda ambientit ku do të ndërtohet porti i ri i Durrësit. Megjithatë, nëntëmbëdhjetë muaj më pas, në zonën e caktuar nuk është hedhur ende asnjë lopatë.

Kjo mospërputhje nxjerr në pah një paradoks të zakonshëm në ekonomitë në zhvillim të Europës Juglindore: vendet që flasin më shumë për tërheqjen e kapitalit të huaj shpesh pengohen nga vetë arkitektura e tyre institucionale.

Në pamje të parë, qasja e Shqipërisë duket më mikpritëse. Ligji i saj për investimet strategjike u justifikua pikërisht për t'i prerë rrugën burokracisë, duke u ofruar investitorëve të mëdhenj procedurat e përshpejtuara të agjencisë shtetërore AIDA dhe akses në pasuritë publike. Por një lexim i vëmendshëm i vendimit të KIS-it zbulon arsyen e ngërçit. 

Toka prej 20 hektarësh iu premtua Lidl-it vetëm "në parim". Dorëzimi i saj real, përmes një kontrate qiraje afatgjatë nga Autoriteti Portual Durrës, u kushtëzua me përfundimin e procesit të shpronësimeve dhe zbatimin e masterplanit për Portin e Ri Tregtar të Integruar në Porto Romano — një megaprojekt infrastrukturor shtetëror që vetë ende nuk ka marrë formë.

Me fjalë të tjera, Tirana i ofroi gjigantit gjerman një "korsi të shpejtë" administrative, por e vendosi atë mbi një urë ende të pandërtuar.

Përvoja e Bosnjës sugjeron një mësim më pragmatik. Lidl-i nuk priti që shteti boshnjak të shpikte skema të posaçme ligjore, të zgjidhte nyje pronësore në portet shtetërore apo t'i jepte tokën falas; ai veproi përmes kanaleve standarde të tregut, bleu tokën, ndërtoi magazinat dhe tani po përgatitet të sfidojë duopolin vendas të Bingo-s dhe Konzum-it.

Për konsumatorët shqiptarë, kjo vonesë nuk është thjesht një kuriozitet burokratik. Hyrja e një lojtari të kalibrit të Schëarz Group (kompania mëmë e Lidl) zakonisht sjell ulje të çmimeve të ushqimeve, formalizim të zinxhirit të furnizimit dhe një kanal të ri eksporti për prodhuesit vendas bujqësorë. 

Sa kohë që qendra logjistike e Durrësit mbetet një aneks në vendimet e qeverisë, konkurrenca e vërtetë në raftet e supermarketeve shqiptare do të vazhdojë të presë. Në Ballkan, siç po tregon Lidl-i, lehtësimi më i mirë që një qeveri mund t'u bëjë investitorëve nuk është statusi "strategjik", por thjesht prona e qartë dhe rrugët e shtruara./ Kapitali.al