Nga Aris Roussinos
Jashtë portave të mbyllura të Katedrales Katolike të Tiranës, të shtunën e kaluar, një polic i forcave të ndërhyrjes së shpejtë vrapoi drejt meje me shkopin e ngritur, gati të më godiste në kokë. Kur bërtita se isha anglez — nuk ishte momenti për analizat e pafundme të diskursit aktual politik britanik — ai hezitoi për një sekondë dhe më pas më shtyu mënjanë.
Me kamerën në dorë, u kisha dalë përpara atij dhe kolegëve të tij, ndërsa përpiqeshin të godisnin përmes kangjellave një grup protestuesish adoleshentë, të cilët kishin vrapuar mes reve të dendura të gazit lotsjellës drejt territorit të kishës, për të gjetur strehim.
Pak çaste më parë, jashtë katedrales, protestues të veshur me të zeza kishin hedhur bomba artizanale me benzinë drejt policëve, ndërsa këta të fundit përpiqeshin të kalonin përmes Urës së Këmbësorëve, pranë Vodafone.
Pasi policia u tërhoq për të ndjekur protestues të tjerë, fola me një vajzë adoleshente që po qante dhe që po ngushëllohej nga një murgeshë flokëthinjur, nën statujën prej bronzi të Nënë Terezës.
“Ata kanë kaq shumë urrejtje në sy. Ne thjesht po protestojmë për të drejtat tona, nuk kemi bërë asgjë të gabuar”, tha vajza, duke u dridhur.
“E gjithë kjo ndodh sepse qeveria nuk po na dëgjon dhe nuk po bën asgjë për të ndihmuar ne, apo njerëzit e varfër të Shqipërisë, në asnjë mënyrë”, tha murgesha, dukshëm e zemëruar, me sytë e skuqur nga gazi lotsjellës.
Ishte dita e pestë dhe më e dhunshmja deri në atë moment e protestave të udhëhequra nga studentët, të cilat prej më shumë se një jave kishin zhytur kryeqytetin shqiptar në kaos.
Që prej muajit maj, bulevardi qendror i Tiranës kishte qenë skena e protestave paqësore dhe plot gjallëri të quajtura “Revolucioni Flamingo”, të emërtuara sipas shpendëve që pretendohej se kërcënoheshin nga projekti bregdetar i drejtuar nga Kushneri, në fshatin Zvërnec, në jug të vendit.
Por, nëse “Bulevardi i Flamingove” gjatë verës ishte një lëvizje proteste që e cilësonte veten revolucion, ajo që po ndodh tani është një përpjekje për revolucion që paraqitet si lëvizje studentore.
Demonstruesit synojnë rrëzimin e qeverisë së Partisë Socialiste të Edi Ramës, e cila u zgjodh për një mandat të katërt radhazi vetëm vitin e kaluar, me synimin për të vendosur një qeveri teknike kujdestare përpara zgjedhjeve të reja.
Të shtunën, për disa orë dramatike, dukej sikur ata mund t’ia dilnin.
Mijëra protestues mbushën bulevardin kryesor të Tiranës, duke iu afruar deri pranë Kryeministrisë, selisë së pushtetit qeverisës në Shqipëri. Të rinj të maskuar dhe të veshur me të zeza shtynin përpara, duke bërtitur mes zemërimit dhe entuziazmit, përballë autobotëve të ujit dhe kordonëve të policisë me mburoja.
Turma shpërthente në brohoritje sa herë që bombat artizanale me benzinë përplaseshin në flakë mbi automjetet e blinduara të policisë, duke i detyruar këto të tërhiqeshin.
Nëse shkaqet themelore mbeten të njëjta si më parë — fundi i korrupsionit politik, më shumë shpenzime sociale dhe një sistem politik krejtësisht i ri — atmosfera mes protestuesve është bërë dukshëm më e ashpër.
Pakënaqësia e verës ndaj Edi Ramës është zëvendësuar nga një urrejtje e fortë, e thellë dhe e drejtpërdrejtë.
“Gjendja shpirtërore e protestuesve është bërë dukshëm më e ashpër.” (Aris Roussinos)
Sa herë që protestuesit që përfshiheshin në përplasje hezitonin, dëgjoheshin thirrjet “Poshtë diktatori, poshtë komunistët”, të cilat i nxisnin të avanconin sërish drejt reve të dendura të gazit lotsjellës, duke ua hedhur mbrapsht policëve bombolat e gazit CS dhe duke drejtuar fishekzjarrë drejt rreshtave të efektivëve.
Protestuesit morën një makinë të parkuar, e shtynë drejt vijës së policisë dhe i vunë flakën, duke i detyruar efektivët të tërhiqeshin.
Të rinj e të reja, disa të veshur me rroba sportive dhe maska të ngjashme me ato të periudhës së COVID-it, të tjerë me tuta të zeza dhe kapuçë që mbulonin fytyrën, afroheshin sa më shumë drejt policisë për të hedhur sende në drejtim të saj, duke e tallur dhe sharë. Djemtë shpesh bënin edhe gjeste provokuese me trupin, për të treguar se çfarë dëshironin t’u bënin efektivëve, në një mënyrë që nuk kërkonte njohjen e mirë të gjuhës shqipe për t’u kuptuar.
Dhjetëra herë atë mbrëmje të së shtunës, m’u desh të largohesha për t’i shpëtuar gazit lotsjellës që të mbyste frymëmarrjen. Çdo herë, brenda pak sekondash, një vullnetar vraponte drejt meje për të më hedhur ujë të distiluar në sy. Kjo tregonte nivelin mbresëlënës dhe në dukje spontan të organizimit të studentëve që qëndronin pas protestave.
Tea, një studente 21-vjeçare e matematikës, më pyeti se nga vija, ndërsa më hidhte ujë në sy.
“Angli”, i thashë me vështirësi.
“Atëherë ti nuk na njeh ne shqiptarët, ne jemi të çmendur fare”, tha ajo duke qeshur.
“Ai do të ikë dhe ne do ta detyrojmë të ikë, sa më shpejt të jetë e mundur.”
Në një kafene në trotuar, pranë zonës ku zhvilloheshin protestat, takova Genc Pollon, një intelektual dhe politikan të njohur konservator, si dhe një kritik të fortë të qeverisë së Ramës.
Një figurë e kulturuar, ai ishte disi i pazakontë me syzet e notit të vendosura mbi kokë, në përpjekje për t’u mbrojtur nga gazi lotsjellës gjatë protestave që tashmë i vëzhgonte çdo natë.
Nëse protestat e Flamingove do të ishin dëgjuar nga qeveria, më tha ai, e gjithë kjo dhunë mund të ishte shmangur.
“Por përgjigjja e qeverisë ishte kryesisht përçmimi dhe tallja, duke i quajtur protestuesit spiunë të huaj, manipulues algoritmikë dhe duke përdorur të njëjtat akuza të zakonshme.”
Në vend të lëshimeve, qeveria u përgjigj menjëherë përmes policisë, me gaz lotsjellës dhe shkopinj gome. Tani, sipas tij, po përdoren edhe plumba gome.
“Kjo është një zhvillim shumë logjik i situatës. Nëse pakënaqësia, frustrimi dhe ankesat legjitime do të ishin trajtuar siç duhej, në vend që të shmangeshin me manovra, propagandë dhe përçmim ndaj protestuesve, situata mund të ishte kanalizuar drejt rrugëve dhe zgjidhjeve paqësore.”
A ekziston një zgjidhje që do ta linte Ramën në pushtet?
“Nuk mendoj se kjo është e mundur”, më tha Pollo. “Tani që situata është tensionuar dhe është bërë e dhunshme, nuk besoj se do të zgjasë aq sa protestat e Flamingove. Për vetë natyrën që ka marrë, mendoj se gjithçka do të vendoset brenda një kohe më të shkurtër.”
I rikthyer në bulevard, nën zhurmën e shpërthimeve të granatave të gazit lotsjellës, pyeta Jürgenin, një student 20-vjeçar të drejtësisë, se përse kishte dalë në protestë.
“Për shkak të qeverisë së korruptuar dhe gjithçkaje që ka ndodhur gjatë 13 viteve të fundit”, më tha ai.
“Kryeministri do të japë dorëheqjen, shpresoj që këtë fundjavë, për shkak të protestave masive. Duhet të reflektojë për këtë. Ne i dhamë 140 ditë kohë, duke kërkuar me qetësi dhe mirësi, por ai nuk na dëgjoi. Prandaj gjërat morën këtë drejtim. Ky është rezultati i mosdëgjimit të popullit shqiptar. Nuk mund të përmend as edhe një gjë të vetme që ai ka bërë për të më ndihmuar mua si student apo si shqiptar.”
Pas tij, një grup grash më të moshuara, njëra prej të cilave mbante hixhab, po shkëputnin gurët e kalldrëmit dhe po i vendosnin në një karrocë pazari me rrota, që më pas të dërgoheshin drejt të rinjve në vijën e parë të përplasjeve.
Në fakt, për një protestë të Gjeneratës Z, ishte befasues numri i burrave me flokë të thinjur që ndodheshin në ballë të përleshjeve, duke hedhur gurë dhe tuba metalikë drejt rreshtave të policisë.
Ndërsa dhuna po udhëhiqet nga studentët dhe nxënësit e shkollave, protestuesve të shtresës së mesme, të cilët gjatë verës kishin dalë në rrugë në mënyrë paqësore, u janë bashkuar edhe persona më të moshuar me prirje për përplasje.
Ka gjithashtu shenja se grupe tifozësh të organizuar të futbollit nga Tirana kanë lënë mënjanë rivalitetet mes tyre, për t’u bashkuar në përpjekjen për të rrëzuar kryeministrin e vënë nën presion.
Krahas thirrjeve “Rama ik” dhe “Rama në burg, Berisha në burg”, që dëgjoheshin gjatë protestave paqësore të verës, është shtuar edhe një tjetër slogan: ai i Ballit Kombëtar, lëvizjes së rezistencës së djathtë gjatë Luftës së Dytë Botërore: “Shqipëria për shqiptarët, vdekje tradhtarëve”.
Megjithatë, për shumë protestues, ajo që i shqetëson më shumë është gjeopolitika e kohëve të sotme.
“Rama do të ikë”, më tha një burrë rreth të tridhjetave, “por do të largohet vetëm kur vendet e tjera, Amerika dhe Evropa, ta detyrojnë. Ai ka një karakter të keq, është i vështirë dhe, për më tepër, është i përfshirë me bandat kriminale dhe me Izraelin.”
Nëse projekti i Zvërnecit, i drejtuar nga Kushneri, ishte shkëndija që ndezi protestat e Flamingove gjatë verës, ndjesia e përhapur se qeveria e Ramës ka lidhje tepër të ngushta me Izraelin ka nxitur teori të shumta konspirative.
Mes tyre janë pretendimet se Tel Avivi ka dërguar përforcime dhe pajisje për kontrollin e turmave për policinë shqiptare, si dhe akuzat se Rama ia ka shitur vendin interesave izraelite.
Ndër mesazhet e shumta të shkruara me spraj në muret e bulevardit, ku bëheshin thirrje për revolucion, ishte edhe një mbishkrim i shkurtër antisemit: “Qifsha hebreun Rama”.
Në një vend që është fort nacionalist edhe sipas standardeve të Ballkanit, disa rryma të ndryshme politike, si nga e majta, ashtu edhe nga e djathta, janë bashkuar në një përpjekje të përbashkët për të rrëzuar qeverinë.
Pyeta Eldisonin, një student 20-vjeçar të inxhinierisë së softuerit, nëse protestat e Flamingove ishin shndërruar në revolucion.
“Ato kanë qenë gjithmonë revolucion, sepse ne po luftojmë për të ardhmen tonë, të drejtat tona dhe vendin tonë”, tha ai.
“Rama nuk do të japë dorëheqjen, por do të vrasë veten.”
“Është një lloj gjëje hebraike”, u përgjigj ai, duke ngritur supet.
Qeveria shqiptare nuk pranoi të zhvillonte një intervistë, por ofroi t’u përgjigjej një liste pyetjesh me shkrim. Kur i dërgova pyetjet e hollësishme, ajo nuk iu përgjigj atyre, por përcolli transkriptin e një fjalimi televiziv të Edi Ramës, në të cilin kryeministri fajësonte antifashistët, “neokomunistët”, “neoballistët”, opozitën politike dhe Iranin për trazirat.
Në një kafene brenda një qendre tregtare, takova një figurë të rëndësishme të Partisë Socialiste, e cila pranoi të fliste në kushte anonimiteti.
“Ajo që është e re tani është shpërthimi i menjëhershëm i sulmeve ndaj institucioneve publike dhe shkatërrimi i zyrave shtetërore”, më tha ai.
“Por mendoj se ka edhe një element tjetër që lidhet me doktrinën e policisë. Në ditët e para, të paktën, u përpoqën t’i linin protestuesit të shfrynin zemërimin.”
Ndërkohë, sipas tij, retorika shpërthyese, të cilën ai ua atribuonte edhe “bot-eve”, ishte një tjetër element i ri.
“Çfarë thonë bot-et? Që ia keni shitur vendin Izraelit. Që jeni të gjithë hajdutë. Dhe elementi i tretë është: ‘Do t’ju vrasim dhe do t’ju djegim’. Këto janë tri temat kryesore.”
Retorika, më tha bashkëbiseduesi, po bëhej gjithnjë e më e errët.
“Herën e fundit që shqiptarët i quajtën shqiptarët e tjerë tradhtarë ishte në vitet 1943, 1944 dhe 1945. Kjo është krejtësisht jashtë kontekstit të sotëm, por bëhet fjalë për një brez që nuk e kupton domethënien e veçantë që ka kjo fjalë në historinë shqiptare. Dhe për mua, kjo është shumë e rrezikshme.”
Ai më tha se kishte tri shqetësime kryesore që nuk e linin të flinte natën.
I pari ishte rritja e çmimeve të produkteve bazë, e ndikuar nga inflacioni në partnerët kryesorë tregtarë të Shqipërisë, Itali dhe Greqi.
I dyti ishte frika se retorika e ashpër mund të shkaktonte një viktimë, pas së cilës situata mund të dilte jashtë kontrollit.
I treti ishte mungesa e vullnetit për të shqyrtuar mënyra kushtetuese për zgjidhjen e krizës, në favor të një qasjeje që kërkon fitoren absolute të njërës palë.
“Prandaj më duket pak e çuditshme kur thonë se na duhet një zgjidhje politike për këtë krizë. Nëse shkon te qeveria dhe i thua: ‘Përpara se të flasim, duhet të largohesh’, kjo është një diktat. Nuk është një zgjidhje politike. Mund të jetë një rezultat politik, por nuk është mënyra për ta nisur një dialog politik.”
A do të largohet Rama nga detyra?
“Jo, por ka diskutime për mënyrën se si mund të ecet përpara”, u përgjigj ai.
Intervista përfundoi papritur, pasi shoferi i bashkëbiseduesit erdhi për ta paralajmëruar se protestuesit kishin mbërritur në zonë dhe se duhej të largoheshin.
Kjo protestë, ashtu si pothuajse të gjitha grumbullimet e protestuesve kohët e fundit, u shpërnda shpejt nga policia, e cila përdori gjerësisht gazin lotsjellës dhe autobotët e ujit.
Në selinë e Partisë Demokratike, në opozitë, takova Belind Këlliçin, nënkryetarin e ri të partisë, i cili është arsimuar në Shtetet e Bashkuara.
Në zyrën e tij, pas shpinës, vareshin fotografi të firmosura të Donald Trump dhe JD Vance. Në dysheme kishte maska kundër gazit dhe jelekë mbrojtës prej plastike.
Një natë më parë, policia kishte hedhur sasi të mëdha gazi lotsjellës brenda kompleksit, në atë që Këlliçi e përshkroi si pjesë të një plani për të futur provokatorë, të cilët do ta digjnin godinën dhe më pas do t’ua hidhnin fajin protestuesve.
E pyeta për një postim të tij në rrjetet sociale një ditë më parë, ku shkruante: “Ky përbindësh, që kërkon gjak me çdo kusht, meriton fatin e çdo diktatori që është rrëzuar nga vetë populli i tij”.
“Rama është diktator dhe drejton shtetin e parë narkotik në Evropë”, u përgjigj ai.
“Partia Socialiste nuk është armiku im. Ajo është kundërshtarja ime politike. Por, po të shohësh të dhënat e dekadës së fundit, do të gjesh dhjetëra ministra, kryetarë bashkish, deputetë dhe zyrtarë të lartë që kanë përfunduar në burg për korrupsion, trafik droge, vjedhje parash, pastrim parash dhe çështje të tjera.”
I pyetur se çfarë do të ndodhë me qeverinë e Ramës, Këlliçi tha:
“Nuk mund t’ju them nëse kjo do të ndodhë brenda këtij muaji apo këtij viti kalendarik, por jam shumë i bindur se brenda një kohe të shkurtër, në javët apo muajt e ardhshëm, ajo do të detyrohet të largohet.
Nuk mund të vazhdohet kështu. Nuk mund të shkojmë në Parlament dhe të bëjmë sikur gjithçka është normale. Nuk do ta bëjmë këtë. Do të qëndrojmë në krah të studentëve dhe protestuesve. Do të bëjmë gjithçka që kemi në dorë për t’i mbështetur dhe mbrojtur.”
Këlliçi pretendoi gjithashtu se kishte marrë informacion nga brenda ekipit më të afërt të kryeministrit, sipas të cilit Rama po përpiqej të shkaktonte një viktimë gjatë protestës.
“Pavarësisht nëse viktima do të jetë student apo efektiv policie, ai po përpiqet ta përdorë këtë si justifikim për të ndalur menjëherë protestën dhe për të gjetur një mënyrë për të arritur një marrëveshje me studentët, duke thënë se mjafton, nuk mund të vazhdoni më kështu dhe se duhet gjetur një zgjidhje politike.”
Megjithatë, Këlliçi shtoi se nuk besonte që studentët do të ndaleshin.
“Nuk shoh që studentët të ndalen. Nuk shoh që qytetarët e Tiranës dhe të qyteteve të tjera të ndalen.”
Në përplasjet e zhvilluara në rrugën e Durrësit, u takova rastësisht me aktivisten revolucionare me origjinë kanadeze dhe shqiptare, Bora Mitrovica, të cilën e kisha intervistuar edhe gjatë verës.
“Të kisha thënë se protestat e Flamingove do të përfundonin në dhunë”, i thashë.
“Unë i njoh njerëzit e mi”, u përgjigj ajo. “Thjesht habitem që u desh kaq shumë kohë.”
Megjithatë, nëse protestat do ta detyrojnë vërtet Ramën të japë dorëheqjen, kjo mbetet e dyshimtë.
Pasi fundjavën e kaluar dukej sikur po lëkundej, pushteti shtetëror e ka forcuar dhe konsoliduar përdorimin e forcës, duke ua vështirësuar protestuesve mundësinë për t’u mbledhur dhe për të mbajtur pozicionet e tyre.
Edhe thirrjet e protestuesve për respektimin e standardeve evropiane lidhur me trajtimin njerëzor të turmave përballen me një krahasim të vështirë, duke pasur parasysh trazirat dhe metodat e ashpra të policimit që shihen aktualisht në Francë dhe Itali.
Rama i ka lidhur drejtpërdrejt dhunën në Tiranë me trazirat në Evropën Perëndimore. Për këtë arsye, është ndoshta një moment i pafavorshëm për aktivistët shqiptarë kundër qeverisë, që kryengritja e tyre të jetë lënë në hije nga ngjarjet në zemër të Bashkimit Evropian.
Mbetet për t’u parë nëse protestuesit do të zhvillojnë taktika të reja dhe më efektive, ashtu siç ka bërë qeveria.
Udhëheqësit fetarë të vendit — myslimanë sunitë, ortodoksë dhe katolikë — kanë bërë thirrje të përbashkëta për qetësi dhe dialog, duke lënë të kuptohet mundësia e një tranzicioni politik.
Por, edhe nëse qeveria do të dëshironte të negocionte me protestuesit, nuk është e qartë se me kë mund të ulej në tryezën e bisedimeve.
Gjatë një dreke, një diplomat perëndimor i irrituar, i cili ishte përpjekur të kontaktonte me demonstruesit, më tha se ata ende nuk e dinin se kush e drejtonte lëvizjen, apo nëse ajo kishte vërtet një drejtues.
Shpresa e qeverisë, pra, duhet të jetë që kjo përpjekje për revolucion të shndërrohet sërish në një lëvizje proteste, me të cilën ajo mund të zgjedhë të negociojë ose të vazhdojë ta injorojë.
Dimri po afron dhe shirat mund t’ua ulin protestuesve vullnetin për t’u mbledhur në numër të madh. Megjithatë, ato mund të kufizojnë edhe efektivitetin e gazit lotsjellës, mjeti mbi të cilin duket se po mbështetet gjithnjë e më shumë autoriteti i Ramës.
Një mundësi tjetër është që protestat të shndërrohen në një lëvizje elektorale jashtë kontrollit të të dyja partive kryesore, siç ka ndodhur në Serbi, ku këtë fundjavë lëvizja studentore, pas dy vitesh protesta, duket se është pranë marrjes së pushtetit.
Pothuajse të gjithë personat me të cilët fola më thanë se ekziston një ngjarje që mund ta ndryshojë rrjedhën e situatës: një vdekje e shkaktuar nga trazirat. Në atë pikë, më thanë vazhdimisht, “mund të ndodhë gjithçka”.
Megjithatë, për momentin, dy palë të palëkundura — Edi Rama dhe protestuesit — janë përfshirë në një betejë vullnetesh, pa ndonjë rrugë të besueshme për uljen e tensioneve, përveç mposhtjes së plotë të kundërshtarit.
Të hënën, në bulevard, i cili ishte bërë çuditërisht i qetë pas përdorimit masiv të forcës nga policia një ditë më parë, takova sërish Borën.
“Nuk më pëlqen”, tha ajo, duke treguar me dorë drejt grupit të vogël të protestuesve me pankarta, që qëndronin përpara Kryeministrisë.
“Nëse kjo protestë kthehet sërish në paqësore, ne kemi humbur.”
Ajo nuk kishte pse të shqetësohej: përplasjet rifilluan më pas.
E lënë në hije nga trazirat në pjesë të tjera të Evropës, kriza më e rëndë politike e Shqipërisë prej vitesh ka ende një rrugë të gjatë përpara.
Ndoshta, në vend që t’u drejtohen institucioneve të BE-së për ndërmjetësim, protestat do të kenë një ndikim më të madh duke nxitur zhgënjimin ndaj një Evrope që, në thelb, mund të mos jetë edhe aq e ndryshme nga Shqipëria.
A po rikthehet retorika e kohës së luftës?
Gjatë përplasjesh, retorika politike po merr gjithnjë e më shumë ngjyrime historike. Një nga shqetësimet e ngritura në reportazh lidhet me rikthimin e fjalëve si “tradhtarë”, të cilat autori i lidh me periudhën e Luftës së Dytë Botërore dhe përçarjet e asaj kohe në Shqipëri.
Sigurisht, dhuna në rrugë, e cila tashmë zhvillohet me valë qetësie dhe përshkallëzimesh, nuk ka përfunduar. As tubimet masive nuk janë ndalur. Atyre u janë bashkuar edhe pedagogë universitetesh dhe mësues që kanë hyrë në grevë.
Të premten, autori iu bashkua protestuesve përpara Ministrisë së Arsimit, në rrugën e Durrësit, e cila është kthyer në qendrën e protestave të mëngjesit, përpara se turmat shumë më të mëdha të mblidhen më vonë gjatë ditës në bulevardin qeveritar.
Policia kishte marrë pozicione mbrojtëse, e grumbulluar rreth një autoboti uji, gryka e të cilit lëvizte lehtë dhe pikonte, sikur të priste shpërthimin e dhunës.
Një rresht nxënëse shkollash u lidhën krah për krah dhe dolën në vijën e parë, duke sfiduar policinë që t’i largonte me forcë. Kjo ndodhi pasi disa protestues meshkuj u shfaqën nga pas tyre dhe nisën të hidhnin gurë.
Policia fillimisht përdori autobotin e ujit dhe më pas hodhi breshëri gazi lotsjellës.
Autori i kërkoi njërës prej vajzave të zhvillonin një intervistë.
“Prindërit e mi nuk do të ishin të kënaqur”, tha ajo, duke ulur maskën që mbante në fytyrë.
Kur autori i premtoi se identiteti i saj do të mbetej anonim, vajza pranoi.
“Oh, në rregull. Ne jemi këtu për të rrëzuar diktatorin Edi Rama”, tha ajo me një buzëqeshje, përpara se të largohej me vrap kur u hodh një tjetër valë gazi.
Gratë ishin po aq të pranishme sa burrat në vijën e parë të përleshjeve. Një grua rreth të tridhjetave, e veshur me krahë rozë engjëlli, iu afrua policëve dhe u hodhi gurë në drejtim të fytyrës.
Një tjetër e re, e veshur me hixhab dhe rroba modeste, goditi një gur kalldrëmi në bordurë për ta copëtuar dhe më pas ua hodhi policëve, përpara se të largohej me vrap duke qeshur.
Më vonë atë mbrëmje, turma e protestuesve përpara ndërtesave qeveritare në bulevard u shndërrua në një trazirë. Disa qindra persona nisën të shkëputnin gurët e kalldrëmit dhe t’i hidhnin drejt policisë.
Disa prej tyre u ngjitën mbi ndërtesën e Parlamentit dhe thyen xhamat me mbajtëse metalike biçikletash, ndërsa përpiqeshin të shembnin dyert e trasha prej druri. Ata u shpërndanë pas valëve të njëpasnjëshme të gazit lotsjellës, në përleshje që vazhduan gjatë gjithë natës.
Në ditët e para të trazirave, qeveria u përpoq të krijonte përshtypjen e normalitetit, duke dërguar ekipe gjatë natës për të pastruar rrënojat dhe për të fshirë sloganet e shkruara në mure. Me sa duket, shpresonte që protestat të shuheshin vetvetiu.
Megjithatë, turma të mëdha që thyejnë dritaret dhe dyert e Parlamentit dhe të Kryeministrisë, me synimin për t’u vënë flakën, janë padyshim larg normalitetit të veprimtarisë parlamentare.
Për më shumë se një javë, punimet e Parlamentit u pezulluan, ndërsa trazirat pushtuan jetën e përditshme të kryeqytetit.
Të dyja palët, qeveria dhe protestuesit, fajësojnë njëra-tjetrën për dhunën.
Të premten dhe të shtunën, nga ajo që autori pa në terren, policia dukej se përdorte forcën kryesisht për vetëmbrojtje, pasi sulmohej vazhdimisht, ose në përpjekje për të parandaluar mësymjen dhe shkatërrimin e ndërtesave qeveritare.
Por, në përpjekje për të parandaluar një skenar të ngjashëm me atë të Majdanit në Ukrainë, në zemër të pushtetit shtetëror, policia shqiptare ka zhvilluar taktika të reja për të shpërndarë turmat që përpiqen të grumbullohen.
Këto taktika përfshijnë përdorimin e autobotëve të ujit, sulmet me shkopinj gome, municionin me saçme gome të qëlluar nga armë gjahu dhe hedhjen e vazhdueshme të gazit lotsjellës, i cili qëndron mbi qendrën e qytetit si një mjegull e dendur.
Personat që dyshohen se mund të përfshihen në trazira arrestohen paraprakisht nga grupe të policisë që kryejnë ndalime të shpejta, ndonjëherë në rrethana që duken të rastësishme.
Natën, efektivët e njësisë speciale elitare RENEA rrethojnë Kryeministrinë, duke bërë të qartë në mënyrë të prerë se nuk dëshirojnë të fotografohen.
Megjithatë, ndonëse taktikat e reja të policisë kanë ulur rrezikun për ndërtesat qeveritare, deri tani ato kanë pasur si rezultat zhvendosjen e dhunës në rrugët përreth.
Grupe protestuesish përleshen në mbrëmje në bulevardet kryesore tregtare dhe në rrugicat e ngushta mes tyre. Ata shkatërrojnë banka dhe kamera sigurie, ndërtojnë barrikada të improvizuara me kazanë plehrash dhe mobilie të përfshira nga flakët, për të ngadalësuar furgonët e policisë që i ndjekin.
Ndërkohë, fishekzjarrë dhe mjete piroteknike hidhen drejt ndërtesave qeveritare, në përpjekje për t’u vënë flakën.
Protestat dhe trazirat janë shndërruar brenda një kohe të shkurtër nga një ngjarje tronditëse në pjesë të jetës së përditshme të Tiranës. Për shqiptarët, ato janë kthyer në një normalitet të ri, me të gjitha shqetësimet, por edhe me disa avantazhe të çuditshme.
Kioska ku autori blinte zakonisht cigaret e tij të preferuara vendase ishte djegur, ashtu si shumë të tjera në qendër të qytetit.
Nga ana tjetër, kalimi i rrugës, një veprimtari e rrezikshme në kushte normale, ishte bërë më i lehtë pas shkatërrimit të të gjithë semaforëve në qendër, gjë që i detyronte shoferët të ndalonin me ngurrim për t’u dhënë përparësi këmbësorëve.
Televizionet tashmë transmetonin pa ndërprerje pamje të përleshjeve në rrugë, të filmuara nga kameramanë me maska kundër gazit, të vendosur mbi furgonë.
Klientët e restoranteve dhe kafeneve ndiqnin trazirat sikur të ishin tifozë futbolli. Pronarët e lokaleve u jepnin shishe me ujë protestuesve që kalonin pranë, ndërsa i përshëndesnin me thirrje miratimi.
Ndërkohë, turistët e hutuar dilnin nga hotelet dhe përpiqeshin të kalonin mes protestuesve dhe policisë, duke u mbytur nga gazi lotsjellës.
Përgjatë rrugës Mine Peza, një nga arteriet kryesore të Tiranës, pothuajse të gjitha dyqanet ishin mbyllur. Në qepenat metalikë ishin vendosur fletë A4 me mesazhin: “Jemi me ju! Ju lutemi, mos e shkatërroni biznesin tonë!”
Në kafenenë e njohur Taiwan, në një park pranë bulevardit kryesor, autori pa rojet e sigurisë t’u kërkonin policëve të ndërhyrjes së shpejtë të largoheshin, ndërsa këta të fundit përpiqeshin të hynin për të arrestuar protestues.
Kur policia hoqi dorë dhe u largua, parku shpërtheu në brohoritje dhe duartrokitje.
Me të dyja palët të vendosura të vazhdojnë përballjen për një kohë të gjatë, beteja e ardhshme do të jetë ajo për durimin dhe mbështetjen e pjesës tjetër të popullsisë së Tiranës.
Në një rrugë të frekuentuar tregtare, autori pa kalimtarë që u bërtisnin protestuesve që po përpiqeshin t’i vinin flakën një banke, duke u treguar me zemërim apartamentet e banuara që ndodheshin sipër saj.
“Jam i neveritur nga kjo”, tha një pronar kafeneje. “Digjni të gjitha ministritë, në rregull, por lërini pronat private dhe bizneset e vogla të qeta. Rama nuk do të largohet kurrë. Jam 40 vjeç dhe e di që Shqipëria nuk do të ndryshojë kurrë.”
Marjana Koçeku: “Dorëheqja e kryeministrit është reflektimi politik më i nevojshëm”
Jashtë Ministrisë së Arsimit, autori takoi deputeten 25-vjeçare Marjana Koçeku, e cila ishte zgjedhur në Parlament në radhët e Partisë Socialiste të Ramës vetëm vitin e kaluar, por dha dorëheqjen kur nisën protestat e Flamingove.
Ndërsa bisedonim, mes shpërthimeve të forta të granatave të gazit lotsjellës, biseda jonë u ndërpre dy herë nga gra të moshuara, të cilat iu afruan Koçekut për ta puthur dhe për ta falënderuar për mbështetjen e saj.
“Duke qenë pjesë e këtij grupimi, kuptova se, vetëm duke qenë pjesë e tij dhe duke votuar në mbështetje të tij, po kontribuoja në shkatërrimin e vendit tim”, tha ajo.
“Mendoj se është shumë e rëndësishme të bëhet një reformim i thellë i sistemit dhe i elitës politike që kemi aktualisht, sepse ata janë të rrënjosur fort në një mentalitet korrupsioni dhe në një mënyrë sistematike të ushtrimit të dhunës në politikë dhe në qasjen ndaj qytetarëve.
Nëse kjo është një zgjidhje e sigurt dhe e shëndetshme për vendin tonë, unë e mbështes plotësisht.”
Koçeku shtoi se besonte që protesta nuk do të përfundonte së shpejti.
“Pres që ajo të vazhdojë për njëfarë kohe dhe besoj patjetër në rezultate të mira e pozitive të kësaj proteste dhe të kësaj lëvizjeje.
Reflektimi i vetëm dhe më i nevojshëm politik që duhet të vijë tani nga ana e qeverisë është dorëheqja e kryeministrit, largimi i tij nga qeveria dhe nga politika në tërësi.
Ai ka pasur mjaftueshëm kohë për të parë se çfarë kërkon në të vërtetë kombi ynë dhe për të kuptuar se nuk mund të jetë figura e duhur për ta udhëhequr Shqipërinë drejt Bashkimit Evropian, sidomos pas gjithë skandaleve që kanë dalë në dritë.”
E pyetur nëse protestat e Flamingove ishin shndërruar tashmë në një revolucion, Koçeku buzëqeshi dhe u përgjigj:
“Revolucionet janë të bukura. Mezi pres të shoh një të tillë në vendin tim.”
Gjatë përplasjeve në rrugën e Durrësit, autori takoi edhe aktivisten revolucionare me origjinë kanadeze dhe shqiptare, Bora Mitrovica, të cilën e kishte intervistuar gjatë verës.
Pasi i kujtoi se ajo kishte parashikuar që protestat e Flamingove do të bëheshin të dhunshme, Bora iu përgjigj:
“Unë i njoh njerëzit e mi. Thjesht habitem që u desh kaq shumë kohë.”
Megjithatë, nëse protestat do ta detyrojnë vërtet Ramën të japë dorëheqjen, kjo mbetet e dyshimtë.
Pas një momenti kur fundjavën e kaluar dukej sikur po lëkundej, shteti e ka forcuar përdorimin e forcës, duke ua vështirësuar protestuesve mundësinë për t’u mbledhur dhe për të qëndruar në pozicionet e tyre.
Thirrjet e protestuesve për respektimin e standardeve evropiane të trajtimit njerëzor të turmave përballen gjithashtu me krahasimin me trazirat dhe metodat e ashpra të policimit që shihen në Francë dhe Itali.
Duke qenë se Rama e ka lidhur drejtpërdrejt dhunën në Tiranë me trazirat në Evropën Perëndimore, koha nuk duket e favorshme për aktivistët shqiptarë kundër qeverisë, pasi kryengritja e tyre është lënë në hije nga ngjarjet në vendet e BE-së.
Mbetet për t’u parë nëse protestuesit do të zhvillojnë taktika të reja dhe më efektive, ashtu siç ka bërë qeveria.
Udhëheqësit fetarë të vendit — myslimanë sunitë, ortodoksë dhe katolikë — kanë bërë thirrje të përbashkëta për qetësi dhe dialog, duke lënë të kuptohet mundësinë e një tranzicioni politik.
Megjithatë, edhe nëse qeveria do të dëshironte të negocionte me protestuesit, nuk është e qartë se me kë mund të ulej në tryezën e bisedimeve.
Një diplomat perëndimor, i cili ishte përpjekur të kontaktonte me demonstruesit, i tha autorit se ende nuk dihej se kush e drejtonte lëvizjen, apo nëse ajo kishte vërtet një drejtues.
Qeveria shpreson që kjo përpjekje për revolucion të shndërrohet sërish në një lëvizje proteste, me të cilën mund të zgjedhë të negociojë ose të vazhdojë ta injorojë.
Dimri po afron dhe shirat mund t’ua ulin protestuesve vullnetin për t’u mbledhur në numër të madh. Nga ana tjetër, ato mund të kufizojnë edhe efektivitetin e gazit lotsjellës, mjeti mbi të cilin duket se po mbështetet gjithnjë e më shumë autoriteti i Ramës.
Një mundësi tjetër është që protestat të shndërrohen në një lëvizje elektorale jashtë kontrollit të dy partive kryesore, siç ka ndodhur në Serbi, ku lëvizja studentore, pas dy vitesh protesta, duket se është pranë marrjes së pushtetit.
Pothuajse të gjithë personat e intervistuar nga autori theksuan se një vdekje e shkaktuar nga trazirat mund ta ndryshonte plotësisht situatën.
Në atë pikë, siç i thanë vazhdimisht, “mund të ndodhë gjithçka”.
Megjithatë, për momentin, Edi Rama dhe protestuesit mbeten dy palë të palëkundura, të përfshira në një betejë vullnetesh, pa ndonjë rrugë të besueshme për uljen e tensioneve, përveç mposhtjes së plotë të kundërshtarit.
Të hënën, në bulevard, i cili ishte bërë çuditërisht i qetë pas përdorimit masiv të forcës nga policia një ditë më parë, autori takoi sërish Borën.
“Nuk më pëlqen”, tha ajo, duke treguar drejt grupit të vogël të protestuesve me pankarta që qëndronin përpara Kryeministrisë.
“Nëse kjo protestë kthehet sërish në paqësore, ne kemi humbur.”
Ajo nuk kishte pse të shqetësohej, pasi përplasjet rifilluan më pas.
E lënë në hije nga trazirat në pjesë të tjera të Evropës, kriza më e rëndë politike e Shqipërisë prej vitesh ka ende një rrugë të gjatë përpara.
Ndoshta, në vend që t’u drejtohen institucioneve të Bashkimit Evropian për ndërmjetësim, protestat do të kenë një ndikim më të madh duke nxitur zhgënjimin ndaj një Evrope që, në thelb, mund të mos jetë edhe aq e ndryshme nga Shqipëria.
Artikuj te sugjeruar
POLITIKE
23 Tetor18:25
Demo nga Italia: E drejta për protestë nuk justifikon dhunën, do të marrim masa parandaluese
Ministri i Brendshëm, Ervin Demo, deklaroi nga Italia se e drejta për të protestuar duhet të garantohet, por nuk justifikon dhunën ndaj...
POLITIKE
23 Tetor18:19
Pedagogia Malaj: Studentët protestojnë edhe për vuajtjet e prindërve, realiteti është larg pritshmërive
Pedagogia Nora Malaj ka komentuar protestat e studentëve, duke theksuar se kërkesat e tyre nuk janë vetëm jetike, por edhe politike. Sipas s...
POLITIKE
23 Tetor18:06
“Gurë dhe shkopinj gome kokës të rinjve”/ Gazetari: Dhunë brutale ndaj fëmijëve që të demoralizohen prindërit. Dyshime për polici private në protestë
Gazetari Elkier Bushkola ka ngritur shqetësime të forta për mënyrën se si policia po ndërhyn gjatë protestave studentore, duk...
POLITIKE
23 Tetor18:03
Bardhi-Ramës: Për Ballukun kërkon prezumimin e pafajësisë, ndërsa protestuesit i shpall fajtorë pa prova
Kryetari i Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi, ka reaguar pas deklaratave të kryeministrit Edi Rama për studentë...
POLITIKE
23 Tetor17:51
“Fali budallenjtë o Zot se nuk dinë çfarë flasin”/ Fuga kundër krahasimit të protestave
Akademiku Artan Fuga ka komentuar krahasimet mes protestave të ditëve të fundit në Shqipëri dhe lëvizjeve studentore në Franc...
POLITIKE
23 Tetor17:43
Drejtori i Përgjithshëm i Doganave, Besmir Beja jep dorëheqjen nga detyra
Ky vendim duket se vjen pas urdhrit të kryeministrit Edi Rama, i cili i kërkoi të enjten pasdite ministrave, dorëheqjen e drejtorëve t&...
POLITIKE
23 Tetor17:18
Gropë 94.5 milionë euro me dëmet e papaguara, sigurimet zvarrisin dëmshpërblimet
Dëmet pezull të kompanive të sigurimit po rriten me shpejtësi duke pasqyruar një tendencë shqetësuese. Të dhënat ...
POLITIKE
23 Tetor17:12
Këlliçi: "Nesti Balluku" po bën kallëzime anonime për Spiropalin, njësoj si ndaj Veliajt
Deputeti i Partisë Demokratike, Belind Këlliçi, ka deklaruar se sipas informacioneve që disponon, është depozituar një kall...
POLITIKE
23 Tetor17:01
Kryeministri Rama kërcënoi protestuesit se do iu ndalohet hyrja në BE, reagimi i eurodeputetes: Mos u dekurajoni, vijoni tubimet paqësore
Përmes një postimi në rrjetet sociale, eurodeputetja i ka cilësuar këto pretendime si të pavërteta. Ajo u ka bërë t...
POLITIKE
23 Tetor16:52
“Duhet llogaridhënie institucionale”/ Marjana Koçeku në CNN International: Protestat studentore në Shqipëri marrin vëmendje ndërkombëtare
Deputetja e pavarur e Kuvendit të Shqipërisë, Marjana Koçeku, ishte e ftuar në CNN International, në një intervistë me...
