Editorial Emisione Investigime Aktualitet Sociale Politikë Kosova Bota Showbiz Lifestyle Sport
TË FUNDIT
“Java e Djallit” e internetit! Sulmet kibernetike, inteligjenca artificiale dhe “armiku i padukshëm” Hidhet shorti në GJKKO/ Kush është gjyqtarja që ka në duar “fatin” e Belinda Ballukut Përshkallëzohet konflikti në Gjirin Persik/ Kuvajti sulmohet me dronë, SHBA godet objektiva në Iran! Alarm ... Rrëmbimi dhe vrasja e Eglant Koçit, Apeli liron nga burgu Enea Zyferin Irani mohon planin për sulm në Uashington: SHBA po kërkon pretekst për operacione të reja ushtarake Alarm për ndotjen në Elbasan e Krujë, lejet mjedisore ende me standarde të vitit 2005 Konfirmohet rasti i parë me malarie në Shqipëri, pacienti është shtetas i huaj, dyshohet edhe një rast tjet... Si u shemb ura simbol e Putinit në Krime? Operacioni sekret ukrainas me 7 faza, qindra dronë dhe raketa, go... Qytetarët sërish në shesh! Sot protestë kombëtare kundër Ramës dhe qeverisë, mblidhen në orën 14:00 para Mi... SHBA në kaos nga problemet me sistemet teknologjike, Rubio: Nuk është sulm i koordinuar kibernetik Beteja brenda së djathtës amerikane për ta shkëputur Trumpin nga gjigantët e teknologjisë “Marrëdhëniet tona janë të forta si mali”/ Putin dhe Xi Jinping takohen në Shenzhen, çfarë u diskutua...
BOTA

“Java e Djallit” e internetit! Sulmet kibernetike, inteligjenca artificiale dhe “armiku i padukshëm”

Një valë ndërprerjesh të rënda në sisteme dhe shërbime dixhitale ka ngritur shqetësime për sigurinë kibernetike në nivel global. Brenda vetëm gjashtë ditësh, probleme të mëdha prekën Apple, Microsoft, JPMorgan Chase, Administratën Federale të Aviacionit në SHBA (FAA) dhe madje edhe rrjetin e brendshëm të Agjencisë së Sigurisë Kombëtare amerikane (NSA). Edhe pse zyrtarisht incidentet […]

P
Piranjat18 November 2026, 09:37 · 9 min lexim
“Java e Djallit” e internetit! Sulmet kibernetike, inteligjenca

Një valë ndërprerjesh të rënda në sisteme dhe shërbime dixhitale ka ngritur shqetësime për sigurinë kibernetike në nivel global. Brenda vetëm gjashtë ditësh, probleme të mëdha prekën Apple, Microsoft, JPMorgan Chase, Administratën Federale të Aviacionit në SHBA (FAA) dhe madje edhe rrjetin e brendshëm të Agjencisë së Sigurisë Kombëtare amerikane (NSA). Edhe pse zyrtarisht incidentet nuk janë lidhur me njëri-tjetrin dhe në disa raste janë atribuuar defekteve teknike, ekspertët paralajmërojnë se inteligjenca artificiale mund të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si kryhen sulmet kibernetike.

Sipas raportimeve, ndërprerjet kanë prekur shërbime thelbësore, nga komunikimi dhe pagesat elektronike deri te sistemet e kontrollit të trafikut ajror. Në të njëjtën kohë, paralajmërimet e FBI-së dhe Google kanë ngritur alarmin për përdorimin e mjeteve autonome të inteligjencës artificiale nga grupet e hakerave.

Problemet nisën më 12 nëntor, kur një ndërprerje e gjerë preku Outlook, Teams dhe Exchange Online të Microsoft. Defekti zgjati afro 24 orë dhe kompania e lidhi me një problem të mëparshëm softuerik, të kombinuar me kapacitet të reduktuar të serverëve.

Më 14 nëntor, sipas materialit, sistemet e kontrollit të trafikut ajror të FAA-së pësuan probleme serioze. Një fluks i pazakontë të dhënash ndikoi në pajisjet e vjetra të kontrollit, duke nxjerrë jashtë funksionit radarët në 17 nga 22 qendrat e kontrollit. Raportohet se kjo situatë çoi në anulime të gjera të fluturimeve në Shtetet e Bashkuara.

 

Edhe JPMorgan Chase u përball me ndërprerje të shërbimeve të tregtimit për disa orë, ndërsa platforma Downdetector regjistroi mijëra raportime nga përdoruesit. Banka e atribuoi problemin një defekti softuerik dhe mohoi se bëhej fjalë për aktivitet keqdashës.

Ndërkohë, më 17 nëntor, probleme të rënda prekën përdoruesit e Apple. Shumë prej tyre raportuan vështirësi në kryerjen e pagesave, shkarkimin e aplikacioneve dhe identifikimin në iCloud.

Po atë ditë, sipas burimeve të cituara nga New Republic dhe CNN, jashtë funksionit u vu edhe NSA Net, rrjeti i brendshëm tepër sekret përmes të cilit zyrtarët e inteligjencës amerikane shkëmbejnë informacione të klasifikuara. Agjencia thuhet se vonoi mbërritjen e disa punonjësve derisa të kryhej një vlerësim fillestar i situatës, por nuk kishte të dhëna të menjëhershme që të tregonin për një sulm kibernetik.

Një shpjegim të pazakontë për këto zhvillime dha sekretari amerikan i Sigurisë Kombëtare, Markwayne Mullin, gjatë një interviste në Fox News. Ai tha se një burim i tij nga industria e teknologjisë kishte ngritur mundësinë që ndërprerjet të lidheshin me zhvillimin e shpejtë të inteligjencës artificiale dhe programeve që mund të shkruajnë e korrigjojnë vetë kodin.

Sipas Mullin, këto sisteme mund të ndërhyjnë në infrastrukturat ekzistuese më shpejt nga sa janë projektuar ato për të përballuar. Megjithatë, ai përmendi gjithashtu se burimi i tij ishte 98% i sigurt se nuk bëhej fjalë për një sulm kibernetik.

Studiuesi Gary Marcus ka shprehur shqetësime për përdorimin e pakontrolluar të agjentëve të inteligjencës artificiale dhe ka kërkuar që zhvillimi i tyre të kufizohet përkohësisht.

Rreziku nuk lidhet vetëm me mundësinë që sistemet të pësojnë defekte, por edhe me përdorimin e inteligjencës artificiale nga hakerat për të automatizuar sulmet.

Sipas materialit, një prej mjeteve të përmendura është ARTEX, një strukturë me shumë agjentë e publikuar në platformën GitHub, e cila mund të lidhet me modele të ndryshme të inteligjencës artificiale, përfshirë Claude, GPT, DeepSeek dhe Grok.

Grupi kinez Storm-0940 dyshohet se e përdori këtë mjet në mesin e tetorit për të synuar zinxhirin e furnizimit të kompanisë ConnectWise. Sulmuesit tentuan të depërtonin në më shumë se 2,250 mjedise të klientëve të Microsoft 365, duke detyruar kompaninë të pezullonte disa shërbime kritike.

Sipas FBI-së, në disa raste, përdorimi i këtyre mjeteve mund t’i çojë sulmuesit nga identifikimi i një objektivi deri te marrja e aksesit të privilegjuar brenda më pak se tre orësh.

Edhe Google po monitoron zhvillimin e këtyre teknologjive përmes raportit të ekipit të tij të inteligjencës për kërcënimet, GTIG. Studiuesit kanë identifikuar një sistem të quajtur *exploit_agent*, i cili mund të analizojë kodin e aplikacioneve para dhe pas publikimit të përditësimeve të sigurisë, të identifikojë dobësitë e mbyllura dhe të krijojë automatikisht mjete për t’i shfrytëzuar ato në sistemet që nuk janë përditësuar.

John Hultquist nga GTIG paralajmëron se hakerat nuk kanë nevojë të shpikin metoda të reja, pasi po përdorin dobësi të njohura, por me një shpejtësi dhe shkallë shumë më të madhe se më parë.

Eksperti i sigurisë kibernetike Apostolos Kritikopoulos, në një analizë për Newsbomb, e lidh rrezikun e ardhshëm edhe me përparimet në matematikë dhe kompjuterët kuantikë.

Ai vëren se gjatë vitit 2026 inteligjenca artificiale ka ndihmuar në zgjidhjen e problemeve matematikore që kishin mbetur të hapura për dekada. Ndër shembujt përmendet një kundërshembull i gjetur nga një model i brendshëm i OpenAI për një hamendësim të matematikanit Paul Erdős, të propozuar në vitin 1946.

Sipas ekspertit, kjo ka rëndësi të veçantë për sigurinë dixhitale, pasi shumë prej sistemeve të enkriptimit që përdoren sot mbështeten në probleme matematikore që janë praktikisht të pamundura për t’u zgjidhur nga kompjuterët tradicionalë.

Kompjuterët kuantikë mund të ndryshojnë këtë ekuilibër, duke e bërë të nevojshme krijimin e metodave të reja të enkriptimit që do t’i rezistojnë fuqisë së tyre llogaritëse.

Materiali përmend vlerësime të ndryshme mbi numrin e kubitëve që do të nevojiteshin për të thyer enkriptimin RSA 2048-bit, si dhe një studim që parashikon mundësinë e zhvillimit të një kompjuteri të tillë brenda dhjetë viteve të ardhshme. Megjithatë, makineritë aktuale janë ende larg këtij kapaciteti.

Pasojat e sulmeve kibernetike nuk kufizohen vetëm te kompanitë teknologjike. Një sulm me ransomware mund të bllokojë sistemet e një biznesi, të vjedhë të dhënat dhe të paralizojë aktivitetin për ditë apo javë të tëra.

Si shembull përmendet sulmi ndaj Jaguar Land Rover në vitin 2025, i cili ndërpreu prodhimin në fabrikat britanike për pesë javë. Dëmi për ekonominë e Mbretërisë së Bashkuar u vlerësua në 1.9 miliardë paund.

Rreziku shtrihet edhe te bankat, sistemet energjetike dhe pajisjet e lidhura me internetin. Në vitin 2015, një sulm kibernetik ndaj kompanive ukrainase të energjisë la rreth 225 mijë klientë pa energji elektrike. Ndërsa studiuesit e Universitetit të Princetonit kanë demonstruar përmes simulimeve se kontrolli i një numri të madh pajisjesh shtëpiake të lidhura me internetin mund të krijojë probleme serioze në rrjetin elektrik.

Sipas ekspertit Kritikopoulos, një skenar i tillë mund të bëhet edhe më i rrezikshëm nëse mijëra ose miliona agjentë të inteligjencës artificiale koordinohen për të ndërmarrë pjesë të ndryshme të të njëjtit sulm.

Ai argumenton se përgjigjja nuk mund të jetë thjesht ndalimi i zhvillimit të inteligjencës artificiale, pasi gara teknologjike mes fuqive të mëdha ka avancuar tashmë. Sipas tij, përparësi duhet t’i jepet krijimit të sistemeve të reja të enkriptimit, trajnimit të personelit, planeve të testuara për menaxhimin e krizave dhe kopjeve rezervë të shkëputura nga rrjeti.

Paralajmërimi kryesor është se inteligjenca artificiale po u jep sulmuesve një shpejtësi dhe kapacitet të ri, ndërsa infrastruktura kritike në shumë vende vazhdon të mbështetet në sisteme të vjetra. Për këtë arsye, siguria kibernetike po kthehet gjithnjë e më shumë në një çështje që prek jo vetëm kompanitë dhe institucionet, por edhe jetën e përditshme të qytetarëve.

 

 

SHPËRNDAJE

Lexo edhe

BOTA

Me rëndësi

Ndiqni Piranjat kudo.

Investigime, denoncime dhe satirë — zëri që nuk hesht.